💚 હરિયાળી તીજ (શ્રાવણી / નાની તીજ) 2027

શ્રાવણ સુદ ત્રીજ — શ્રાવણની લીલી તીજ: લીલી બંગડી-લહેરિયું, મહેંદી, ઝૂલા, સિંજારા, શિવ-પાર્વતીની પૂજા અને ઘેવર; સુહાગણો અને કુંવારી કન્યાઓનું સૌભાગ્ય-વ્રત.

હરિયાળી તીજ શ્રાવણ મહિનાના સુદ પક્ષની ત્રીજે ઊજવાય છે — નાગપાંચમના બે દિવસ પહેલાં, શ્રાવણની અધવચ્ચે, જ્યારે ચારે બાજુ લીલોતરી છવાયેલી હોય છે; તેથી જ «હરિયાળી» — લીલી સાડી, લીલી બંગડીઓ, લીલું લહેરિયું, મહેંદી, આંબા-લીમડાનાં ઝાડ પર ઝૂલા અને શ્રાવણનાં ગીત (કજરી). શ્રાવણની ત્રણ તીજ (હરિયાળી, કજરી, હરતાલિકા)માં આ પહેલી અને સૌથી વધુ ઉત્સવભરી છે.

માન્યતા છે કે આ જ ત્રીજે પાર્વતીના 108 જન્મોના તપ પછી શિવે તેમનો સ્વીકાર કર્યો — તેથી સુહાગણો પતિના દીર્ઘાયુષ્ય માટે અને કન્યાઓ મનગમતા વર માટે વ્રત રાખે છે; એક દિવસ પહેલાં «સિંજારા» — પિયરથી દીકરીને મહેંદી-બંગડી-લહેરિયું-ઘેવર. નીચે આ વર્ષની તિથિ, પૂજાનું મુહૂર્ત, વિધિ, સામગ્રી, કથા, ઘેવરનો ભોગ અને જુદા જુદા પ્રદેશોની રીત આપી છે.

મહત્વ — આ વ્રત કેમ

તીજ = ત્રીજ — ગૌરીની તિથિ; હરિયાળી તીજ પાર્વતી (તીજ માતા)ની પૂજાનો દિવસ છે: શિવ-પાર્વતીના મિલનનું પર્વ, તેથી નવી પરણેલીનો પહેલો શ્રાવણ પિયરમાં અને તીજ પર સાસરેથી «સિંધારા/સિંજારા» (વસ્ત્ર-મીઠાઈ-શણગાર) આવે — પિયર અને સાસરા વચ્ચેનો પ્રેમનો તાંતણો.

લીલો રંગ શ્રાવણ, સમૃદ્ધિ અને સૌભાગ્યનો — આ દિવસે લીલી બંગડીઓ બદલાય છે, મહેંદી જેટલી ઘેરી એટલો પતિનો પ્રેમ (લોક-માન્યતા); ઝૂલો — કૃષ્ણ-રાધા/શિવ-પાર્વતીનો ઝૂલો, લીમડા-આંબા પર દોરડું અને પાટિયું બાંધીને ઝૂલો; શ્રાવણનાં ગીત — કજરી, ઝૂલા-ગીત, «ઝૂલા પડ ગયો અમ્બુઆ કી ડાર».

વ્રત નિર્જળા કે ફળાહાર (ઘણાં ઘરોમાં માત્ર પૂજા અને ઉત્સવ); જયપુરની તીજ-સવારી (તીજ માતાની શાહી સવારી), બનારસ-મિર્ઝાપુરની કજરી, હરિયાણા-પંજાબની «તીયાં» (ઝૂલા-ગિદ્ધા) — આખો શ્રાવણ આની આસપાસ જ ફરે છે.

પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)

આ ઉત્તર ભારતની ઘરગથ્થુ વિધિ છે — એક દિવસ પહેલાં સિંજારા-મહેંદી, તીજે લીલો શણગાર, શિવ-પાર્વતીની પૂજા, ઝૂલા અને ગીત.

1. એક દિવસ પહેલાં (બીજ — સિંજારા): પિયરથી દીકરી (નવી પરણેલી)ને મહેંદી, લીલી બંગડી, લહેરિયાની સાડી, ઘેવર-ફીણી, શણગારની વસ્તુઓ; સાંજે હાથ-પગમાં મહેંદી, સખીઓ સાથે ગીત.
2. તીજની સવાર: સ્નાન, લીલી/લહેરિયાની સાડી, સોળ શણગાર, લીલી બંગડીઓ (જૂની ઉતારીને નવી), ચાંદલો-સિંદૂર; સંકલ્પ — «હું પતિના દીર્ઘાયુષ્ય/ઉત્તમ વર અને સૌભાગ્ય માટે હરિયાળી તીજનું વ્રત કરું છું» — નિર્જળા/ફળાહાર.
3. પૂજા (દિવસે કે પ્રદોષકાળે — સમય ઉપર): બાજઠ પર લીલું/લાલ કપડું, માટી/રેતીની કે ચિત્રની શિવ-પાર્વતી-ગણેશની પ્રતિમા (ઘણાં ઘરોમાં તીજ માતાની માટીની મૂર્તિ); કળશ; પાર્વતીને સોળ શણગાર — બંગડી, ચાંદલો, સિંદૂર, મહેંદી, કાજળ, ચૂંદડી, કાંસકો, અરીસો, ફૂલનો હાર (બીલી-આંબાનાં લીલાં પાન); શિવને બીલીપત્ર-ધતૂરો-જળ.
4. મંત્ર — «ૐ ઉમામહેશ્વરાભ્યાં નમઃ»; તીજની કથા (નીચે) સુહાગણો ભેગી મળીને સાંભળે; આરતી; ઘેવર-માલપૂડા-ખીરનો ભોગ.
5. બાયનું/સિંધારા: કથા પછી સાસુ (કે ઘરનાં મોટાં)ને શણગાર-વસ્ત્ર-ઘેવર આપીને પગે લાગવું; સુહાગણોને લીલી બંગડી-મહેંદી વહેંચવી; કન્યાઓ મોટી સ્ત્રીઓના આશીર્વાદ લે.
6. ઝૂલો: ઘર/મહોલ્લામાં આંબા-લીમડા પર ઝૂલો, શ્રાવણનાં ગીત (કજરી/ઝૂલા/મલ્હાર), દીકરીઓ-સખીઓ; સાંજે તીજ માતાની સવારી/મેળો (જયપુર-આગ્રા-બનારસ).
7. વ્રત છોડવું: પ્રદોષ-પૂજા પછી (ચંદ્ર-અર્ઘ્યની રીત નથી — આ ચતુર્થી/ચોથ નથી); પતિના હાથે જળ-મીઠાઈ; નવી વહુ પિયરથી પાછી ફરે તો સિંધારા સાથે.
8. બે દિવસ પછી નાગપાંચમ, પંદર દિવસ પછી કજરી તીજ (શ્રાવણ વદ ત્રીજ; પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ભાદરવા વદ ત્રીજ) અને એક મહિના પછી હરતાલિકા (ભાદરવા સુદ ત્રીજ) — તીજની ત્રિપુટી.

📿 વિગતવાર પદ્ધતિઓ, સામગ્રીની ચેકલિસ્ટ અને નિયમો કેવી રીતે બનાવવી

પૂજા-સામગ્રીની યાદી

સિંજારામાં લીલી બંગડી-મહેંદી-લહેરિયું-ઘેવર; પૂજામાં શિવ-પાર્વતી અને સૌભાગ્યની 16 વસ્તુઓ.

• શિવ-પાર્વતી-ગણેશની પ્રતિમા (માટી/રેતી/ચિત્ર) કે તીજ માતાની મૂર્તિ, બાજઠ, લીલું-લાલ કપડું, કળશ
• પાર્વતીના સોળ શણગાર: લીલી બંગડીઓ, ચાંદલો, સિંદૂર, મહેંદી, કાજળ, ચૂંદડી (લીલી/લાલ), કાંસકો, અરીસો, અળતો, ઝાંઝર/વીંછિયા (પ્રતીક રૂપે), ફૂલનો હાર
• શિવને: બીલીપત્ર, ધતૂરો, આકડો, જળ-દૂધ, ચંદન, ભસ્મ; ગણેશને ધરો
• રોલી, અક્ષત, હળદર, કંકુ, નાડાછડી, લીલાં પાન (બીલી-આંબો-લીમડો), ફૂલ (ગલગોટો-ગુલાબ-મોગરો)
• ભોગ: ઘેવર, ફીણી, માલપૂડા, ખીર, પૂરી, શીરો, ફળ (જાંબુ-કેરી-કાકડી)
• સિંજારા/બાયનું: મહેંદી, લીલી બંગડી, લહેરિયાની/લીલી સાડી, ઘેવર, મીઠાઈ, શણગારનો સામાન, દક્ષિણા
• ઝૂલો: દોરડું, પાટિયું; કજરી/ઝૂલાનાં ગીત
• દીવો, ધૂપ, કપૂર, આરતીની થાળી; તીજની કથાની ચોપડી

🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો

પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા

પાર્વતી હિમાલયનાં પુત્રી હતાં; બાળપણથી જ શિવને પતિ માનતાં. પિતા હિમવાને નારદના કહેવાથી વિષ્ણુ સાથે લગ્ન નક્કી કર્યાં; પાર્વતીએ સખીની મદદથી વન (હરિત)માં જઈને ગુફામાં રેતીનું શિવલિંગ બનાવ્યું અને ઘોર તપ કર્યું — આ જ સખી-હરણને કારણે પછીની તીજ «હરતાલિકા» કહેવાઈ; પણ શ્રાવણ સુદ ત્રીજે શિવે પ્રગટ થઈને પાર્વતીનો પત્ની-રૂપે સ્વીકાર કર્યો — લીલોતરીમાં મિલન, તેથી «હરિયાળી તીજ».

📖 રામાયણની સંપૂર્ણ વ્રત કથા (શ્લોક/નવલકથા) વાંચોઃ

ઘેવર, ફીણી, માલપૂડા — શ્રાવણની તીજની રસોઈ

હરિયાળી તીજ એટલે જ ઘેવર — મેંદા-ઘીની જાળીદાર મીઠાઈ, ચાસણીમાં બોળેલી, ઉપર રબડી-સૂકો મેવો; સિંજારામાં ઘેવર-ફીણી પિયરથી આવે; વ્રત ફળાહાર કે નિર્જળા, પૂજા પછી પૂરી-ખીર.

• ઘેવર (માળવા/રબડી ઘેવર): મેંદો-ઘી-ઠંડા પાણીનું પાતળું ખીરું, ગરમ ઘીમાં ગોળ બીબામાં ધારથી રેડીને જાળી બનાવવી, ચાસણીમાં બોળવું, ઉપર રબડી-પિસ્તા — બજારમાંથી પણ મળે (શ્રાવણમાં દરેક કંદોઈને ત્યાં)
• ફીણી (સૂતર જેવી ઝીણી મીઠી), માલપૂડા, ખીર, બાલુશાહી, ઘૂઘરા (કેટલાક પ્રદેશોમાં)
• વ્રતના દિવસે: ફળ (કેરી-જાંબુ-કેળાં), દૂધ, નાળિયેર-પાણી; નિર્જળા રાખનારે પ્રદોષ-પૂજા પછી
• પૂજા પછી: પૂરી-બટાકા-કોળાનું શાક, ખીર, શીરો, કાકડી; પંજાબ-હરિયાણાની તીયાંમાં ખીર-પૂરી-માલપૂડા; બિહાર-ઉત્તર પ્રદેશમાં ઠેકુઆ-ખીર (કજરી તીજ સુધી)
• સુહાગણોને વહેંચવું: ઘેવર + લીલી બંગડી + મહેંદી — તીજનું «બાયના»

અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત

જયપુરની તીજ-સવારીથી બનારસની કજરી અને પંજાબની તીયાં સુધી — શ્રાવણની લીલી તીજ.

શું કરવું, શું ન કરવું

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો🖼 તિથિ-card શેર કરો🎉 શુભેચ્છા-card

🌎 વિદેશમાં હરિયાળી તીજ (શ્રાવણી / નાની તીજ) 2027: અમેરિકા · કેનેડા · યુકે · ઓસ્ટ્રેલિયા · યુએઈ · કતાર · સાઉદી અરેબિયા · કુવૈત · ઓમાન · બહેરીન · સિંગાપોર · મલેશિયા · ન્યુઝીલેન્ડ · દક્ષિણ આફ્રિકા · મોરિશિયસ · ફિજી · નેધરલેન્ડ્સ · જર્મની · આયર્લેન્ડ

આ પણ વાંચો: નાગ પંચમી (2 દિવસ પછી) · કજરી તીજ (15 દિવસ પછી) · હરતાલિકા તીજ (એક મહિના પછી) · ગંગૌર (ગૌરી નો ચૈત્ર-ઉપવાસ)

⚠️ આ વિગત પરંપરાગત વિધિ અને લોક-માન્યતા પર આધારિત છે; આપના કુળ-પરિવાર અને પ્રદેશની રીત સર્વોપરી છે.

🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર