👑 ગણગૌર (ગૌરી તૃતીયા) 2027

ચૈત્ર સુદ ત્રીજ — રાજસ્થાન-માળવાની સૌભાગ્યવતીઓ અને કન્યાઓનું 16-18 દિવસનું ગૌરી-વ્રત; હોળીની રાખમાંથી ઈસર-ગૌર, ધરો-જળથી પૂજા, ઘુડલો, છેલ્લા દિવસે ગણગૌરની વિદાય.

ગણગૌર ચૈત્ર મહિનાના શુક્લ પક્ષ (સુદ)ની ત્રીજે ઊજવાય છે — હોળીના બીજા દિવસ (ફાગણ વદ એકમ — પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ચૈત્ર વદ એકમ)થી શરૂ થઈને 16-18 દિવસ ચાલતા ગૌરી-વ્રતનો સમાપન-દિવસ. «ગણ» = શિવ (ઈસર), «ગૌર» = પાર્વતી (ગૌરી) — આ શિવ-પાર્વતીના દાંપત્યનું પર્વ છે: પરિણીત સ્ત્રીઓ પતિના દીર્ઘાયુ અને સૌભાગ્ય માટે, કુંવારી કન્યાઓ મનગમતા વર માટે વ્રત રાખે છે.

રાજસ્થાન (જયપુર-ઉદયપુર-જોધપુર-બીકાનેર), મધ્ય પ્રદેશ (માળવા-નિમાડ), ગુજરાતના કેટલાક ભાગો અને હરિયાણા-ઉત્તર પ્રદેશના રાજસ્થાની પરિવારોમાં આ સ્ત્રીઓનું સૌથી મોટું પર્વ છે — હોળીની રાખના ઈસર-ગૌર, માટી/લાકડાની ગણગૌર, રોજ સવારે ધરો-જળથી પૂજા અને ગીતો, ઘુડલો, છેલ્લા દિવસે માથે ગણગૌર લઈને તળાવે વિદાય. નીચે આ વર્ષની તિથિ, વિધિ, સામગ્રી, કથા, ભોગ અને જુદા જુદા પ્રદેશોની રીત આપી છે.

મહત્વ — આ વ્રત કેમ

ગૌરી (પાર્વતી)એ આ જ ત્રીજે શિવને પતિ-રૂપે મેળવ્યા — તેથી ગણગૌર સૌભાગ્ય અને મનગમતા વરનું વ્રત છે; માન્યતા છે કે ગણગૌરની પૂજા પતિની સામે થતી નથી અને આ દિવસે ગૌરીને ચઢાવેલો પ્રસાદ પતિ ખાતા નથી (લોક-રીત).

નવી પરણેલીનું પહેલું ગણગૌર પિયરમાં — 16 દિવસનું વ્રત, સોળ શણગાર, મહેંદી; કન્યાઓ ઈસર-ગૌરની જોડીને ઘેર-ઘેર ફેરવે છે (ગીત — «ગોર-ગોર ગોમતી, ઈસર પૂજે પાર્વતી»), સાંજે ઘુડલા (કાણાંવાળો માટીનો ઘડો, અંદર દીવો) સાથે.

વ્રત 16-18 દિવસનું — હોળીના બીજા દિવસથી ચૈત્ર સુદ ત્રીજ સુધી; સાતમ-આઠમે «શીતલા-સપ્તમી/બસૌડા» અને ઘુડલા-ઉત્સવ (જોધપુર), ત્રીજે વિદાય — મોટી ગણગૌર (જયપુર-ઉદયપુરની શાહી સવારી).

પૂજા-વિધિ (ચરણ-દર-ચરણ)

આ રાજસ્થાની ઘરગથ્થુ વિધિ છે — હોળીની રાખથી શરૂઆત, રોજની નાની પૂજા, છેલ્લા ત્રણ દિવસ મોટી પૂજા અને વિદાય.

1. શરૂઆત (હોળીના બીજા દિવસે, ફાગણ વદ એકમ — પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ચૈત્ર વદ એકમ): હોલિકા દહનની રાખમાંથી (અથવા માટીમાંથી) ઈસર-ગૌરના નાના પિંડ બનાવીને પૂજા-સ્થાને એક પાટલા/કથરોટમાં સ્થાપો; સાથે જવ-ઘઉંના જવારા; રોજ સવારે સ્નાન કરીને ધરોની સળીઓથી જળ છાંટવું (ઝૂલો), હળદર-મહેંદી-કાજળનું ટીલું, ફૂલ-પાન, ગીત — 16 દિવસ.
2. રોજનો નિયમ: સૂર્યોદય પછી કશું ખાધા વિના પૂજા; ગૌરીને 16 વસ્તુઓ (16 ધરો, 16 ચાંલ્લા, 16 બંગડી…) — «સોળ»નો આંકડો સૌભાગ્યનો; કન્યાઓ શેરીની સહેલીઓ સાથે; ગીતોમાં ઈસર-ગૌરની હાંસી-મજાક.
3. આઠમા દિવસે (ફાગણ વદ આઠમ — પૂર્ણિમાંત ગણતરીમાં ચૈત્ર વદ આઠમ, શીતળા આઠમ): ઘુડલો — કન્યાઓ કાણાંવાળા માટીના ઘડામાં દીવો મૂકીને માથે લઈ સાંજે ઘેર-ઘેર ફરે છે, ઘી-ગોળ-અનાજ માગે છે (જોધપુરનો ઘુડલા-મેળો).
4. છેલ્લા ત્રણ દિવસ (ચૈત્ર સુદ એકમ-બીજ-ત્રીજ): મોટી ગણગૌર — લાકડા/માટીની ઈસર-ગૌરની મૂર્તિઓ (અથવા કાગળનાં ચિત્રો), ગૌરીને લહેંગો-ચૂંદડી-ઘરેણાં, ઈસરને સાફો; સોળ શણગાર, મહેંદી; બીજની રાત્રે «ઘુડલા/રાત-જાગરણ» અને ગૌરીને «પીઠોર» (લોટનો લેપ); ત્રીજે સવારે છેલ્લી પૂજા — કંકુ-મહેંદી-કાજળ, 16 ગુણા (ગૌરીનો ભોગ), જળનો લોટો, ધરો.
5. ત્રીજની પૂજામાં: કન્યાઓ/સૌભાગ્યવતીઓ માથે કળશ, ગણગૌર ખોળામાં; કથા (નીચે); પતિ માટે દીર્ઘાયુનો અને કુંવારી માટે વરનો સંકલ્પ; સાસુ/વડીલને «બાયા» (ગુણા, મહેંદી, બંગડી, મીઠાઈ) અને પગે લાગવું.
6. વિદાય (ત્રીજની સાંજે): ગીતો ગાતાં ગાતાં ગણગૌરને માથે લઈને તળાવ/વાવ/નદીએ; ત્યાં છેલ્લું જળ-અર્પણ, ગૌરીને સાસરે (કૈલાસ) વિદાય — મૂર્તિ જળમાં વિસર્જિત, અથવા (લાકડાની હોય તો) આવતા વર્ષ માટે ઘેર પાછી; જયપુરમાં ત્રિપોલિયા ગેટથી શાહી સવારી, ઉદયપુરમાં ગણગૌર-ઘાટ પર હોડીમાં વિદાય.
7. વ્રત ખોલવું: વિદાય પછી; 16 દિવસનું વ્રત રાખનારી નવી વહુને પિયરથી «ગણગૌરનો બાયો» — ઘેવર-ફીણી, કપડાં; સાસરામાં સૌભાગ્યવતીઓને ભેટ.
8. જેઓ 16 દિવસ ન રાખી શકે — છેલ્લા 3 દિવસ (અથવા માત્ર ત્રીજ)નું વ્રત પણ માન્ય; કન્યાઓનું વ્રત લગ્ન સુધી દર વર્ષે.

📿 ગણગૌર (ગૌરી તૃતીયા) કેવી રીતે કરવી — વિસ્તૃત વિધિ, સામગ્રી checklist અને નિયમો →

પૂજા-સામગ્રીની યાદી

ગણગૌરની મૂર્તિ (અથવા રાખ-માટીના પિંડ), ગૌરીનો શણગાર, ધરો અને 16 વસ્તુઓનો સામાન — આ મુખ્ય.

• હોળીની રાખ/માટી (ઈસર-ગૌરના પિંડ) અથવા લાકડા-માટીની ગણગૌર-મૂર્તિ, ઈસરની મૂર્તિ; કથરોટ/પાટલો
• ધરોની સળીઓ (ઝૂલો/જળ છાંટવા માટે), કળશ, જળનો લોટો
• ગૌરીનો શણગાર: લહેંગો-ચૂંદડી/સાડી, બંગડી (16), ચાંલ્લા (16), સિંદૂર, કાજળ, મહેંદી, ઘરેણાં; ઈસરનો સાફો-ધોતી
• હળદર, કંકુ, રોલી, અક્ષત, ફૂલ-પાન, લોટનો પીઠોર
• જવ-ઘઉંના જવારા, ઘઉંના દાણા (કથા વખતે હાથમાં)
• ઘુડલો: કાણાંવાળો માટીનો ઘડો, દીવો
• ભોગ: 16 ગુણા (લોટ-ગોળના), ઘેવર-ફીણી, ચૂરમાના લાડુ, મહેંદીની મીઠાઈ, ખીર-પૂરી, ફળ
• બાયો: ઘેવર, મહેંદી, બંગડી, કપડું, દક્ષિણા (સાસુ/પિયર-સાસરું)
• ગણગૌરની કથા-પુસ્તિકા/ગીતો

🛍 પૂજા-સામગ્રી અને યંત્ર જુઓ 🙏 પૂજા બુક કરો

પ્રતિજ્ઞા-વાર્તા

એક વાર શિવ-પાર્વતી (ઈસર-ગૌર) નારદ સાથે પૃથ્વી પર વિહાર કરતાં કરતાં એક ગામમાં પહોંચ્યાં — ચૈત્ર સુદ ત્રીજ હતી. ગામની ઊંચા કુળની સ્ત્રીઓ છપ્પન ભોગ બનાવવામાં લાગી હતી, તેથી મોડી આવી; ગરીબ સ્ત્રીઓ પાસે જે કંઈ હતું — ધરો, જળ, હળદર — તે લઈને પહેલાં પહોંચી અને શ્રદ્ધાથી પૂજા કરી. પાર્વતીએ પ્રસન્ન થઈને પોતાનો સૌભાગ્ય-રસ તેમના પર છાંટી દીધો — તેમને અખંડ સૌભાગ્ય મળ્યું.

📖 ગંગાદારા () ની સંપૂર્ણ વ્રત કથા વાંચોઃ

ગુણા, ઘેવર, ચૂરમું — ગણગૌરની મારવાડી રસોઈ

ગણગૌરના ભોગમાં 16 ગુણા (લોટની મીઠી ટિક્કી/કચોરી જેવા), ઘેવર, ફીણી, ચૂરમું — પિયરથી બાયામાં આ જ આવે છે; ત્રીજે ખીર-પૂરી; 16 દિવસના વ્રતમાં એક ટાણું મીઠા વગરનું (કેટલાંક ઘરોમાં) અથવા ફળાહાર.

• ગુણા (16): લોટમાં ઘી-ગોળ/ખાંડ-વરિયાળીનું મોણ, નાની જાડી ટિક્કીઓ ઘીમાં તળેલી — ગૌરીને 16 ચઢાવીને વહેંચો
• ઘેવર, ફીણી (શિયાળા-ઉનાળાની સંધિની મીઠાઈ), માલપૂડા, ચૂરમાના લાડુ, મોહનથાળ
• ત્રીજ: ખીર, પૂરી, દાળ-બાટી-ચૂરમું (રાજસ્થાન), માળવામાં આમ-પના (કેરીનો બાફલો), દહીંવડાં
• 16 દિવસ: એક ટાણું ભોજન — ઘણાં ઘરોમાં મીઠા વગરનું (ગળ્યું); અથવા ફળાહાર-દૂધ; કન્યાઓ સવારની પૂજા પછી જ જમે છે
• પ્રસાદ: ઘરની સ્ત્રીઓ-કન્યાઓ-પડોશણોને; પતિ/પુરુષને ગૌરીનો પ્રસાદ નહીં (લોક-રીત)

અલગ-અલગ વિસ્તારોની રીત

ગણગૌર રાજસ્થાનનો આત્મા છે; માળવા-નિમાડ, ગુજરાત, બંગાળ (ગૌરી-તૃતીયા) અને તમિલનાડુમાં પોતપોતાનાં રૂપ.

શું કરવું, શું ન કરવું

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

📲 સહેલીઓ-પરિવારને WhatsApp પર મોકલો🖼 તિથિ-card શેર કરો🎉 શુભેચ્છા-card

આ પણ વાંચો: હોળી (ઉપવાસની શરૂઆત) · ચૈત્ર નવરાત્રિ (તૃતીયા આ જ છે) · હરિયાળી તીજ (ગૌરી નું સાવન-સ્વરૂપ) · શીતલા અષ્ટમી/શીતલા-દિવસ

⚠️ આ વિવરણ રાજસ્થાન-માળવાની પારંપરિક વિધિ અને લોક-માન્યતા પર આધારિત છે; તમારા કુળ-પરિવાર અને પ્રદેશની રીત સર્વોપરી છે.

🌐 Read this page in English · ← બધા વ્રત-તહેવાર · આખું પર્વ-કેલેન્ડર