🪔 उपवास-सण

🌺 राधाष्टमी 2027

✍️ ज्योतिषाचार्य आदित्य धर द्विवेदी · 🔎 अंतिम समीक्षा: · 🧮 गणना-पद्धती

भाद्रपद शुद्ध अष्टमी — जन्माष्टमीनंतर 15 दिवसांनी राधाराणीचा जन्मोत्सव (बरसाना): मध्याह्नी अभिषेक, राधा-कृष्णाची युगल-पूजा, अरबीची भाजी-पुरीचा नैवेद्य, सुवासिनींचे व्रत (दांपत्यसुख, प्रेम, संतती); तिथी, मुहूर्त, विधी, कथा व बरसान्याची रीत.

राधाष्टमी 2027 ची तिथी
मंगळवार, 7 सप्टेंबर 2027
भाद्रपद · शुक्ल पक्ष · अष्टमी ( विक्रम संवत 2084 )
🌅 सूर्योदय6:02 AM
⭐ अभिजित मुहूर्त11:55 AM – 12:43 PM
📿 तारीख-कालअष्टमी 7 सप्टेंबर, 11:28 AM → 8 सप्टेंबर, 12:44 PM
🕉 ब्रह्म मुहूर्त04:26 AM – 05:14 AM
🪔 प्रोब काल6:36 PM – 9:00 PM
⛔ राहुकाळ (टाळा)03:27 PM – 05:01 PM
वेळ दिल्ली (IST) चे, Swiss Ephemeris-गणना, उदया-तिथि नियम। चंद्रोदय/सूर्योदय प्रत्येक शहर मध्ये वेगळा होतो आहे —

**राधाष्टमी** भाद्रपद शुद्ध अष्टमीला — कृष्ण-जन्माष्टमीनंतर बरोबर पंधरा दिवसांनी — श्री **राधाराणींच्या** (वृषभानु-नंदिनी, कीर्ति-कुमारी) जन्माचा उत्सव असतो. बरसान्यात (मथुरा) हा सण जन्माष्टमीपेक्षाही मोठा — मध्याह्नी लाडलीजींचा पंचामृत-अभिषेक, «राधे-राधे»चा गजर, लाडूंची उधळण; वृंदावन, नाथद्वारा, वैष्णव मंदिरांत आणि घरोघरी राधा-कृष्णाची युगल-पूजा. अशी श्रद्धा आहे की राधाष्टमीशिवाय जन्माष्टमीचे व्रत अपूर्ण राहते — ज्याला कृष्ण हवा, त्याने आधी राधेची पूजा करावी.

घरातील स्त्रिया (विशेषतः सुवासिनी) या दिवशी व्रत करतात — दांपत्य-प्रेम, पतिसुख, संतती आणि घरात लक्ष्मी (राधा = महालक्ष्मीस्वरूपा) नांदावी म्हणून; अरबीची (अळूच्या कंदांची) भाजी-पुरी आणि खिरीचा नैवेद्य ही या दिवसाची ओळख. वर तिथी व मध्याह्न-मुहूर्त; खाली विधी, साहित्य, जन्मकथा, नैवेद्य, बरसाना-वृंदावन-बंगालच्या रिती आणि प्रश्नोत्तरे.

महत्त्व — हे व्रत चा

राधा-जन्म: पद्मपुराण/ब्रह्मवैवर्तपुराणानुसार वृषभानु गोप व कीर्ती यांची कन्या राधा भाद्रपद शुद्ध अष्टमीला, मध्याह्नी प्रकटली (बरसाना/रावल); कृष्णाची आह्लादिनी शक्ती — जिथे कृष्ण, तिथे राधा; कृष्णनामाच्या आधी राधानाम («राधे-कृष्ण», «राधे-श्याम»).

जन्माष्टमीला पूरक: शास्त्रवचन — जो जन्माष्टमीचे व्रत करतो पण राधाष्टमीचे करत नाही, त्याला जन्माष्टमीचे पूर्ण फळ मिळत नाही; राधाष्टमीच्या व्रताने सर्व पापांचा नाश, ब्रजवासाचे फळ; म्हणूनच वैष्णव दोन्ही अष्टम्या पाळतात.

सुवासिनींचे व्रत: राधा प्रेमभक्तीची देवी — व्रताने दांपत्यात प्रेम-सामंजस्य, पतिसुख, संतती; कुमारिका मनासारख्या वरासाठी; राधा महालक्ष्मीस्वरूपा — घरात धनधान्य; निःसंतान दांपत्याची संततीची कामना (राधाकुंडाची रीत).

मध्याह्नव्यापिनी: राधेचा जन्म दुपारी झाला — म्हणून पूजा-अभिषेक मध्याह्नी (अभिजित मुहूर्तावर), व्रताचे पारणे दुसऱ्या दिवशी; काही घरांत संध्याकाळी युगल-आरती व नैवेद्यानंतर फलाहार.

पूजा-पद्धत (टप्प्याटप्प्याने)

राधाष्टमीचा घरगुती विधी — सकाळी संकल्प, मध्याह्नी राधा-कृष्णाचा अभिषेक-शृंगार-नैवेद्य (वर अभिजित), संध्याकाळी आरती-कीर्तन; पारणे दुसऱ्या दिवशी (किंवा रात्री फलाहार — घरची रीत).

  1. सकाळी: स्नान, स्वच्छ/नवे कपडे (गुलाबी-पिवळा-लाल — राधेचे रंग); पूजास्थानी चौरंग, गुलाबी/पिवळे कापड, राधा-कृष्णाची युगल मूर्ती किंवा चित्र (राधा उजवीकडे — मंदिरांत वामभागाची रीत; घरी जसे असेल तसे), फुलांचे तोरण, कलशस्थापना.
  2. संकल्प: «मी (नाव) श्री राधाराणींच्या जन्मोत्सवाचे व्रत (दांपत्यसुख/संतती/भक्ती) यासाठी करते; मध्याह्नी पूजा, उद्या पारणे» — पाणी सोडावे; व्रत निर्जळ/फलाहार/एकभुक्त — शक्तीनुसार.
  3. मध्याह्नी अभिषेक (अभिजित — वर दिलेली वेळ): राधा-कृष्णाच्या मूर्तीला पंचामृताने (दूध-दही-तूप-मध-साखर), मग केशर-पाणी/गुलाबपाणी, मग शुद्ध पाण्याने स्नान; «ॐ ह्रीं श्री राधिकायै नमः» / «ॐ श्री राधाकृष्णाभ्यां नमः» / राधा-गायत्री; शंख-घंटा, «राधे-राधे»चा जयघोष.
  4. शृंगार: राधेला नवे वस्त्र (घागरा-ओढणी — गुलाबी/लाल), दागिने, फुलांची माळ (गुलाब-चमेली-कमळ), मुकुट, नथ-टिकली-सिंदूर-मेंदी (सुवासिनी — सौभाग्यद्रव्ये राधाराणीला), कृष्णाला पीतांबर-मोरपीस-बासरी; चंदन-केशराचा टिळा; अत्तर-गुलाबपाणी.
  5. पूजन: धूप, तुपाचा दिवा, फुले, अक्षता-रोली, विडा-सुपारी, तुळशीपत्र (कृष्णाला; राधेला नाही — काही रिती), 16 वस्तूंचा शृंगार (काही घरांत); राधा-सहस्रनाम/राधा-कृपाकटाक्ष स्तोत्र/राधा-चालीसा पाठ; «राधा-नामा»ची माळ (108).
  6. नैवेद्य: अरबीची (अळूच्या कंदांची) भाजी + पुरी, खीर, मालपुआ, रबडी, लोणी-खडीसाखर, फळे, पंचामृत, बुंदीचे लाडू, पेढा — राधा-कृष्णाला; कृष्णाच्या नैवेद्यात तुळशीपत्र; नैवेद्यानंतर युगल-आरती (कापूर) — «आरती श्री राधा-कृष्ण की» / «श्री राधा-कृपा-कटाक्ष».
  7. कथा-कीर्तन: राधा-जन्माची कथा (खाली), राधा-कृष्णाची भजने-कीर्तन («राधे-राधे», «श्री राधे गोविंदा»), राधानाम-संकीर्तन; झोका/पाळणा (लाडलीजींना पाळण्यात झुलवणे — काही घरांत, जन्माष्टमीसारखे).
  8. संध्याकाळ-रात्र: संध्या-आरती, दीपदान, कीर्तन; फलाहार (व्रतस्थांसाठी) किंवा दुसऱ्या दिवशी सूर्योदयानंतर पारणे — अरबी-पुरी/खिरीने; प्रसाद (लाडू) वाटणे; सुवासिनींना सौभाग्यद्रव्ये/दक्षिणा (श्रद्धेनुसार).

📿 राधाष्टमी कैसे करा — विस्तृत विधि, सामग्री checklist व नियम →

पूजा-सामग्री ची सूची

राधा-कृष्णाची युगल-पूजा, राधेचा शृंगार, अरबी-पुरी-खिरीचा नैवेद्य — राधाष्टमीची यादी.

  • राधा-कृष्णाची युगल मूर्ती/चित्र, चौरंग, गुलाबी-पिवळे कापड, कलश (पाणी-आंब्याची पाने-नारळ), फुलांचे तोरण, झोका/पाळणा (ऐच्छिक)
  • अभिषेक: पंचामृत (दूध-दही-तूप-मध-साखर), केशर-पाणी, गुलाबपाणी, गंगाजल, शंख, कापड (पुसण्यासाठी)
  • राधा-शृंगार: घागरा-ओढणी/नवे वस्त्र (गुलाबी-लाल), दागिने, मुकुट, नथ-टिकली-सिंदूर-मेंदी-बांगड्या (सौभाग्यद्रव्ये), फुलांच्या माळा (गुलाब-चमेली-कमळ), अत्तर; कृष्णासाठी पीतांबर-मोरपीस-बासरी-माळ
  • पूजन: चंदन-केशर, रोली, अक्षता, धूप, तुपाचा दिवा, कापूर, आरतीचे ताट, घंटा, विडा-सुपारी-लवंग-वेलची, तुळशीपत्र (कृष्णासाठी), 16 शृंगार-वस्तू (काही घरांत)
  • नैवेद्य: अरबी (अळूचे कंद), पुरीसाठी कणीक, खीर (तांदूळ-दूध), मालपुआ, रबडी, लोणी-खडीसाखर, बुंदीचे लाडू, पेढा, फळे (केळी-सफरचंद-डाळिंब), सुका मेवा
  • पाठ: राधा-सहस्रनाम, राधा-कृपाकटाक्ष स्तोत्र, राधा-चालीसा, राधाष्टमी-कथा, भजनाची पुस्तिका; जपमाळ (तुळस/चंदन)
  • दान: सुवासिनींना सौभाग्यद्रव्ये, कुमारिका/ब्राह्मण-दक्षिणा, गोशाळेला दान, वस्त्र (श्रद्धेनुसार)

🛍 पूजा-सामग्री व यंत्र पाहा 🙏 पूजा बुक करा

📅 आपल्या शहर चा पंचांग

सूर्योदय, चंद्रोदय, राहुकाळ व चौघड़िया — तुमचे शहर चे अचूक वेळ पासून, निःशुल्क।

पंचांग पाहा →

प्रतिज्ञा-कथा

राधा-जन्माची कथा: वृषभानु गोप (बरसाना/रावलचे राजे) व त्यांची पत्नी कीर्ती निःसंतान होते; एके दिवशी यमुनेत स्नान करताना वृषभानूंना कमळाच्या फुलावर एक तेजस्वी कन्या सापडली — पण तिचे डोळे मिटलेले होते. नारद मुनींनी सांगितले — «ही साक्षात लक्ष्मीस्वरूपा, श्रीकृष्णाची आह्लादिनी शक्ती आहे; आपल्या प्रियतमाला पाहीपर्यंत ही डोळे उघडणार नाही.» काही काळानंतर नंदबाबा-यशोदा बाळकृष्णाला घेऊन वृषभानूंच्या घरी आले — बाळकृष्ण समोर येताच राधेने पहिल्यांदा डोळे उघडले, कृष्णाला पाहिले. तेव्हापासून राधा-कृष्ण अभिन्न; राधेचे हे प्राकट्य भाद्रपद शुद्ध अष्टमी, मध्याह्नी — राधाष्टमी.

📖 राधाष्टमी ची पूरी व्रत-कथा पढ़ें →

अरबीची भाजी-पुरी, खीर, मालपुआ-रबडी, लोणी-खडीसाखर; व्रत फलाहार/निर्जळ

राधाष्टमीचा नैवेद्य जन्माष्टमीसारखाच समृद्ध — पण अरबीची (अळूच्या कंदांची) भाजी-पुरी ही या दिवसाची विशेष रीत (ब्रज-मथुरा); खीर, मालपुआ, रबडी, लोणी-खडीसाखर, बुंदीचे लाडू; बरसान्यात छप्पन भोग व लाडूंची उधळण. व्रतस्थ दिवसा फलाहार/निर्जळ, पारणे दुसऱ्या दिवशी अरबी-पुरी/खिरीने; कांदा-लसूण-मांस वर्ज्य.

  • नैवेद्य: अरबीची सुकी/रसभाजी (ओवा-हिंग — कांद्याशिवाय), पुरी, तांदळाची खीर, मालपुआ, रबडी, लोणी-खडीसाखर, बुंदीचे लाडू, पेढा, पंचामृत, फळे, सुका मेवा
  • फलाहार (व्रतस्थ): फळे, दूध, साबुदाण्याची खीर/खिचडी, शिंगाडा-कुट्टूच्या पिठाच्या पुऱ्या, बटाटा-अरबी (सैंधव मीठ), मखाण्याची खीर, पंचामृत
  • पारणे (दुसऱ्या दिवशी): अरबी-पुरी, खीर, दही — सूर्योदयानंतर; प्रसाद घरी-शेजारी
  • बरसाना-वृंदावन: छप्पन भोग, लाडूंची उधळण (मंदिराच्या गच्चीवरून), राधाकुंडावर मालपुआ-खिरीचा नैवेद्य, बंगालमध्ये «राधाष्टमी की खिचड़ी» व पायेस (खीर)
  • वर्ज्य: कांदा-लसूण-मांस-मद्य, अन्नधान्य (व्रतस्थांनी — फलाहार), तुळशीविना कृष्णाचा नैवेद्य

वेगळा-वेगळा इलाक़ों ची रीत

बरसाना-वृंदावन-नाथद्वाराचे उत्सवरूप, बंगाल-ओडिशाचे वैष्णव रूप, उत्तरेकडील घरांतील सुवासिनींचे व्रत — राधाष्टमीच्या रिती.

बरसाना-मथुरा-वृंदावन (ब्रज): लाडलीजी मंदिरात (बरसाना) मध्याह्नी अभिषेक, राधेच्या जन्मोत्सवात गच्चीवरून लाडूंची उधळण, «राधे-राधे»ची जत्रा, बधाई-गीते; रावलमध्ये (राधेचे जन्मस्थान) उत्सव; वृंदावनात बांके-बिहारी/राधावल्लभ/राधारमण मंदिरांत दर्शन, राधाकुंडाची परिक्रमा (निःसंतान दांपत्यांची अहोई-अष्टमीची रीत इथेच); अरबी-पुरीचा नैवेद्य; जन्माष्टमीपेक्षा मोठा उत्सव — संपूर्ण ब्रजात.
उत्तर प्रदेश-दिल्ली-हरियाणा-राजस्थान (घरोघरी): सुवासिनींचे व्रत — राधा-कृष्णाची युगल-पूजा, राधेला सौभाग्यद्रव्ये, अरबी-पुरी-खीर; कुमारिका मनासारख्या वरासाठी; नाथद्वारात (राजस्थान) श्रीनाथजी-राधेचा मनोरथ, गुलाबी पोशाख; जयपूरच्या गोविंददेवजी मंदिरात राधाष्टमीची झांकी.
बंगाल-ओडिशा (वैष्णव): गौडीय मठांत «राधाष्टमी» — राधाराणीचा अभिषेक, कीर्तन-नगरसंकीर्तन, खिचडी-पायेसचा नैवेद्य; इस्कॉनमध्ये (मायापूर) महोत्सव; ओडिशात जगन्नाथ मंदिरातील राधाष्टमी-सेवा, «राधा-दामोदर» पूजा; बंगालमध्ये व्रतकथा «राधाष्टमी ब्रत».
महाराष्ट्र-गुजरात-दक्षिण: पंढरपूर-द्वारकेच्या मंदिरांत राधा-कृष्ण शृंगार; इस्कॉन/हरे-कृष्ण मंदिरांत (बंगळुरू, चेन्नई, मुंबई) राधाष्टमी-महोत्सव — अभिषेक, 108 पदार्थांचा नैवेद्य, कीर्तन; घरांमध्ये गुजराती-मारवाडी वैष्णव कुटुंबे व्रत-पूजा करतात.
बिहार-झारखंड: राधाष्टमीला राधा-कृष्णाची पूजा, मिथिलेत सुवासिनींचे व्रत व «राधा-अष्टमी» गीते; अरबीची भाजी, खीर-पुरी; वैष्णव परंपरेत जन्माष्टमी-राधाष्टमी दोन्हींचा उपवास.
🙏 तुमचे घर ची रीत इससे वेगळा आहे? येथे लिखिए

दादी-नानी पासून सुनी रीत, कथा, गीत किंवा पकवान — 2-4 पंक्तियाँ; हम पढ़कर तुमचे इलाक़े चे नाव पासून याच पन्ने वर जोड़ेंगे (फ़ोन दिखेगा नाही — सिर्फ़ पूछने चे साठी)।

प्रत्येक भेजी रीत आधी वाचली जाते आहे — अश्लील/विज्ञापन/ग़लत बात नाही जुड़ती।

क्या करा, क्या न करा

✅ क्या करा

  • मध्याह्नी (अभिजित — वर दिलेली वेळ) राधा-कृष्णाचा पंचामृत-अभिषेक, नवे वस्त्र-शृंगार, «राधे-राधे»चा जयघोष
  • अरबी-पुरी, खीर, मालपुआ, लोणी-खडीसाखरेचा नैवेद्य; तुळस कृष्णाला; युगल-आरती; राधानाम/स्तोत्रपाठ, कीर्तन
  • सुवासिनी: राधेला सौभाग्यद्रव्ये, दांपत्य-प्रेमासाठी प्रार्थना; कुमारिका वरप्राप्तीसाठी; निःसंतान: राधाकुंड/राधा-पूजा
  • जन्माष्टमी केली असेल तर राधाष्टमी अवश्य — फळ पूर्ण; व्रत शक्तीनुसार (फलाहार/एकभुक्त), पारणे दुसऱ्या दिवशी
  • आजारी/गर्भवती: व्रताऐवजी पूजा-नैवेद्य-कीर्तन; दान-दक्षिणा (सुवासिनी/कुमारिका/गोशाळा)

❌ क्या न करा

  • राधेला केवळ कृष्णाची सहचरी मानून दुर्लक्ष — वैष्णव मतात राधा प्रधान (राधा-कृष्ण, कृष्ण-राधा नव्हे)
  • कांदा-लसूण-मांस-मद्य; राधा-कृष्णाला शिळा/उष्टा नैवेद्य; तुळशीविना कृष्णाचा नैवेद्य (राधेला तुळस न वाहण्याची काही रीत — मतभेद आहेत)
  • व्रताच्या नावाखाली आजारी/गर्भवतींवर निर्जळाची सक्ती; मुलांना उपाशी ठेवणे
  • राधानामाविना कृष्णपूजा (लोकनियम «राधे-कृष्ण»), शृंगारात चामडे, पूजेत राग-भांडण (ही प्रेमाची देवी)
  • राधाष्टमीला जन्माष्टमीच्या जागी मानणे — दोन्ही वेगळ्या; राधाष्टमी 15 दिवसांनी

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

राधाष्टमी 2027 मध्ये कधी आहे?

भाद्रपद शुद्ध अष्टमी — वर तिथी (दिल्ली), जन्माष्टमीनंतर 15 दिवसांनी; मध्याह्नव्यापिनी अष्टमी ग्राह्य; अभिजित मुहूर्तावर अभिषेक; तिथीचा कालावधी वर.

राधाष्टमीचे व्रत कसे करावे?

सकाळी संकल्प, दिवसा फलाहार/निर्जळ (शक्तीनुसार), मध्याह्नी राधा-कृष्णाचा अभिषेक-शृंगार-नैवेद्य (अरबी-पुरी-खीर), राधा-स्तोत्र/नामजप, संध्याकाळी आरती-कीर्तन; पारणे दुसऱ्या दिवशी सूर्योदयानंतर (काही घरांत त्याच रात्री फलाहार).

अरबीचीच भाजी का?

ब्रज-मथुरेची रीत — राधाष्टमीला अरबीची (अळूच्या कंदांची) भाजी-पुरीचा नैवेद्य व पारणे; लोककारण: भाद्रपदात अरबीचे नवे पीक येते, आणि कंद म्हणून ते व्रताचे अन्न मानले जाते; काही घरांत खीर-मालपुआ मुख्य असतात.

राधाष्टमी आणि जन्माष्टमी यांतील फरक व नाते?

जन्माष्टमी श्रावण वद्य अष्टमीला (पूर्णिमांत गणनेत भाद्रपद कृष्ण अष्टमी; कृष्णजन्म, मध्यरात्री); राधाष्टमी भाद्रपद शुद्ध अष्टमीला (राधाजन्म, मध्याह्नी) — 15 दिवसांनी; शास्त्रमत: जन्माष्टमीचे व्रत राधाष्टमीच्या व्रतानेच पूर्ण होते.

सुवासिनी/कुमारिका हे व्रत का करतात?

राधा प्रेम व दांपत्य-सामंजस्याची देवी — सुवासिनी पतीच्या प्रेमासाठी, घरातील लक्ष्मीसाठी व संततीसाठी; कुमारिका मनासारख्या वरासाठी; राधेला सौभाग्यद्रव्ये (बांगड्या-सिंदूर-ओढणी) अर्पण करण्याची रीत.

राधेला तुळस वाहतात की नाही?

तुळस कृष्णाच्या (विष्णूंच्या) नैवेद्यात; काही वैष्णव रितींमध्ये राधा-कृष्ण दोघांच्याही नैवेद्यात तुळस, काहींमध्ये राधेला नाही (तुळस-वृंदा प्रसंग) — कुळाची/मंदिराची रीत पाळावी; फुलांची माळ (गुलाब-कमळ) राधेला अवश्य.

बरसान्यात राधाष्टमी कशी साजरी होते?

लाडलीजी मंदिरात मध्याह्नी अभिषेक, बधाई-गीते, गच्चीवरून लाडूंची उधळण, «राधे-राधे»ची जत्रा, रावलच्या जन्मस्थानी उत्सव, राधाकुंडाची परिक्रमा; संपूर्ण ब्रजातून भक्त येतात — जन्माष्टमीपेक्षा मोठा सण; तिथे जाणे शक्य नसेल तर घरीच त्याच भावाने युगल-पूजा.

🔔 याद दिलाएँ — प्रत्येक व्रत पासून एक दिवस आधी

आपला WhatsApp नंबर लिखिए — प्रत्येक बड़े व्रत-त्योहार पासून एक दिवस आधी तिथी, मुहूर्त आणि सामग्री-सूची चा संदेश मिळेल। मुफ़्त, कभी देखील बंद करून शकते आहेत।

संदेश Nakshtra Tak ची कडे पासून आएगा; नंबर कोणत्याही आणि ला नाही दिया जातो।

📲 सहेलियों-परिवार ला WhatsApp वर भेजें

हे देखील पढ़ें: कृष्ण जन्माष्टमी · ललिता सप्तमी (एक दिवस आधी) · हरतालिका तीज · गोवर्धन पूजा · शरद पूर्णिमा (महारास)

⚠️ हे वर्णन पारंपरिक विधी आणि पुराण/लोकश्रद्धेवर आधारित आहे; आपल्या कुळाची, संप्रदायाची आणि प्रदेशाची रीत सर्वोपरी आहे. तिथी दिल्लीच्या (IST) मध्याह्नव्यापिनी अष्टमीनुसार; प्रकृती ठीक नसल्यास निर्जळ व्रत करू नये.

🌐 Read this page in English · ← सर्व उपवास-सण · संपूर्ण उत्सव-दिनदर्शिका