👑 ଗଣଗୌର (ଗୌରୀ ତୃତୀୟା) 2027

ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା — ରାଜସ୍ଥାନ-ମାଳବାର ସୁହାଗିନୀ ଓ କନ୍ୟାମାନଙ୍କର 16-18 ଦିନିଆ ଗୌରୀ-ବ୍ରତ; ହୋଲିର ପାଉଁଶରୁ ଈସର-ଗୌର, ଦୂବ-ଜଳରେ ପୂଜା, ଘୁଡ଼ଲା, ଶେଷ ଦିନ ଗଣଗୌରଙ୍କ ବିଦାୟ।

ଗଣଗୌର ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟାରେ ପାଳିତ ହୁଏ — ହୋଲିର ପରଦିନ (ଚୈତ୍ର କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତିପଦା)ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ 16-18 ଦିନ ଚାଲୁଥିବା ଗୌରୀ-ବ୍ରତର ଏହା ସମାପନ-ଦିବସ। «ଗଣ» = ଶିବ (ଈସର), «ଗୌର» = ପାର୍ବତୀ (ଗୌରୀ) — ଏହା ଶିବ-ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦାମ୍ପତ୍ୟର ପର୍ବ: ବିବାହିତା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ, କୁମାରୀ କନ୍ୟାମାନେ ମନପସନ୍ଦ ବର ପାଇଁ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି।

ରାଜସ୍ଥାନ (ଜୟପୁର-ଉଦୟପୁର-ଯୋଧପୁର-ବିକାନେର), ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ (ମାଳବା-ନିମାଡ଼), ଗୁଜୁରାଟର କିଛି ଅଂଶ ଏବଂ ହରିୟାଣା-ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ରାଜସ୍ଥାନୀ ପରିବାରମାନଙ୍କରେ ଏହା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପର୍ବ — ହୋଲି ପାଉଁଶର ଈସର-ଗୌର, ମାଟି/କାଠର ଗଣଗୌର, ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଦୂବ-ଜଳରେ ପୂଜା ଓ ଗୀତ, ଘୁଡ଼ଲା, ଶେଷ ଦିନ ମୁଣ୍ଡରେ ଗଣଗୌର ନେଇ ପୋଖରୀ କୂଳରେ ବିଦାୟ। ତଳେ ଏହି ବର୍ଷର ତିଥି, ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ, କଥା, ଭୋଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି ଦିଆଯାଇଛି।

ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହା ବ୍ରତ କାହିଁକି

ଗୌରୀ (ପାର୍ବତୀ) ଏହି ତୃତୀୟାରେ ଶିବଙ୍କୁ ପତି-ରୂପରେ ପାଇଥିଲେ — ସେଥିପାଇଁ ଗଣଗୌର ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ମନପସନ୍ଦ ବରର ବ୍ରତ; ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି ଯେ ଗଣଗୌରଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଏହି ଦିନ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ପ୍ରସାଦ ସ୍ୱାମୀ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ (ଲୋକ-ରୀତି)।

ନବବିବାହିତାର ପ୍ରଥମ ଗଣଗୌର ବାପଘରେ — 16 ଦିନର ବ୍ରତ, ଷୋହଳ ଶୃଙ୍ଗାର, ମେହେନ୍ଦୀ; କନ୍ୟାମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଘୁଡ଼ଲା (ଛିଦ୍ର ଥିବା ମାଟି ହାଣ୍ଡି, ଭିତରେ ଦୀପ) ସହିତ ଈସର-ଗୌରଙ୍କ ଯୋଡ଼ିକୁ ଘରକୁ ଘର ବୁଲାନ୍ତି (ଗୀତ — «ଗୋର-ଗୋର ଗୋମତୀ, ଈସର ପୂଜେ ପାର୍ବତୀ»)।

ବ୍ରତ 16-18 ଦିନର — ହୋଲିର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନଠାରୁ ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ସପ୍ତମୀ-ଅଷ୍ଟମୀରେ «ଶୀତଳା-ସପ୍ତମୀ/ବସୌଡ଼ା» ଓ ଘୁଡ଼ଲା-ଉତ୍ସବ (ଯୋଧପୁର), ତୃତୀୟାରେ ବିଦାୟ — ବଡ଼ ଗଣଗୌର (ଜୟପୁର-ଉଦୟପୁରର ରାଜକୀୟ ଶୋଭାଯାତ୍ରା)।

ପୂଜା-ବିଧି (ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁଯାୟୀ)

ଏହା ରାଜସ୍ଥାନୀ ଘରୋଇ ବିଧି — ହୋଲିର ପାଉଁଶରୁ ଆରମ୍ଭ, ପ୍ରତିଦିନର ଛୋଟ ପୂଜା, ଶେଷ ତିନି ଦିନ ବଡ଼ ପୂଜା ଓ ବିଦାୟ।

1. ଆରମ୍ଭ (ହୋଲିର ପରଦିନ, ଚୈତ୍ର କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତିପଦା): ହୋଲିକା ଦହନର ପାଉଁଶରୁ (ବା ମାଟିରୁ) ଈସର-ଗୌରଙ୍କ ଛୋଟ ପିଣ୍ଡ ଗଢ଼ି ପୂଜା-ସ୍ଥାନରେ ଗୋଟିଏ ପଟା ବା ପରାତ (ବଡ଼ ଥାଳି)ରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ; ସାଙ୍ଗରେ ଯବ-ଗହମର ଜୱାରେ; ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି ଦୂବ-କାଠିରେ ଜଳ ଛିଞ୍ଚିବା (ଝୁଲା), ହଳଦୀ-ମେହେନ୍ଦୀ-କଜଳର ଟୀକା, ଫୁଲ-ପତ୍ର, ଗୀତ — 16 ଦିନ।
2. ପ୍ରତିଦିନର ନିୟମ: ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ କିଛି ନ ଖାଇ ପୂଜା; ଗୌରୀଙ୍କୁ 16 ଟି ଜିନିଷ (16 ଦୂବ, 16 ବିନ୍ଦି, 16 ଚୁଡ଼ି…) — «ଷୋହଳ» ଅଙ୍କ ସୌଭାଗ୍ୟର; କନ୍ୟାମାନେ ପଡ଼ାର ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ପୂଜନ୍ତି; ଗୀତରେ ଈସର-ଗୌରଙ୍କ ହସ-ଥଟ୍ଟା।
3. ଅଷ୍ଟମ ଦିନ (ଚୈତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟମୀ — ଶୀତଳା ଅଷ୍ଟମୀ): ଘୁଡ଼ଲା — କନ୍ୟାମାନେ ଛିଦ୍ର ଥିବା ମାଟି ହାଣ୍ଡିରେ ଦୀପ ରଖି ମୁଣ୍ଡରେ ନେଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଘରକୁ ଘର ବୁଲନ୍ତି, ଘିଅ-ଗୁଡ଼-ଶସ୍ୟ ମାଗନ୍ତି (ଯୋଧପୁରର ଘୁଡ଼ଲା-ମେଳା)।
4. ଶେଷ ତିନି ଦିନ (ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦା-ଦ୍ୱିତୀୟା-ତୃତୀୟା): ବଡ଼ ଗଣଗୌର — କାଠ/ମାଟିର ଈସର-ଗୌର ମୂର୍ତ୍ତି (ବା କାଗଜ-ଚିତ୍ର), ଗୌରୀଙ୍କୁ ଲେହେଙ୍ଗା-ଚୁନରୀ-ଗହଣା, ଈସରଙ୍କୁ ପଗଡ଼ି (ସାଫା); ଷୋହଳ ଶୃଙ୍ଗାର, ମେହେନ୍ଦୀ; ଦ୍ୱିତୀୟା ରାତିରେ «ଘୁଡ଼ଲା/ରାତ-ଜାଗରଣ» ଓ ଗୌରୀଙ୍କୁ «ପିଠୌର» (ଅଟାର ଲେପ); ତୃତୀୟା ସକାଳେ ଶେଷ ପୂଜା — କୁଙ୍କୁମ-ମେହେନ୍ଦୀ-କଜଳ, 16 ଗୁନେ (ଗୌରୀ-ଭୋଗ), ଜଳ ଲୋଟା, ଦୂବ।
5. ତୃତୀୟାର ପୂଜାରେ: କନ୍ୟା/ସୁହାଗିନୀମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ କଳସ, ଗଣଗୌରଙ୍କୁ କୋଳରେ; କଥା (ତଳେ); ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ କୁମାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବରର ସଂକଳ୍ପ; ଶାଶୁ/ବଡ଼ଙ୍କୁ «ବାୟା» (ଗୁନେ, ମେହେନ୍ଦୀ, ଚୁଡ଼ି, ମିଠା) ଦେଇ ପାଦ ଛୁଇଁବା।
6. ବିଦାୟ (ତୃତୀୟା ସନ୍ଧ୍ୟା): ଗୀତ ଗାଇ ଗାଇ ଗଣଗୌରଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡରେ ନେଇ ପୋଖରୀ/ବାଉଡ଼ି/ନଦୀକୁ; ସେଠାରେ ଶେଷ ଜଳ-ଅର୍ପଣ, ଗୌରୀଙ୍କୁ ଶ୍ୱଶୁରଘର (କୈଳାସ)କୁ ବିଦାୟ — ମୂର୍ତ୍ତି ଜଳରେ ବିସର୍ଜନ, ବା (କାଠର ହେଲେ) ଆସନ୍ତା ବର୍ଷ ପାଇଁ ଘରକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା; ଜୟପୁରରେ ତ୍ରିପୋଲିଆ ଗେଟରୁ ରାଜକୀୟ ଶୋଭାଯାତ୍ରା, ଉଦୟପୁରରେ ଗଣଗୌର-ଘାଟରେ ନୌକାରେ ବିଦାୟ।
7. ବ୍ରତ ଭାଙ୍ଗିବା: ବିଦାୟ ପରେ; 16 ଦିନ ବ୍ରତ ରଖିଥିବା ନୂଆ ବୋହୂଙ୍କୁ ବାପଘରୁ «ଗଣଗୌରର ବାୟା» — ଘେବର-ଫୀଣୀ, ଲୁଗାପଟା; ଶ୍ୱଶୁରଘରେ ସୁହାଗିନୀମାନଙ୍କୁ ଉପହାର।
8. ଯେଉଁମାନେ 16 ଦିନ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ — ଶେଷ 3 ଦିନ (ବା କେବଳ ତୃତୀୟା)ର ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ମାନ୍ୟ; କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ବ୍ରତ ବିବାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତି ବର୍ଷ।

📿 ଗଣଗୌର (ଗୌରୀ ତୃତୀୟା) କିପରି କରିବେ — ବିସ୍ତୃତ ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ checklist ଓ ନିୟମ →

ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀର ତାଲିକା

ଗଣଗୌରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି (ବା ପାଉଁଶ-ମାଟିର ପିଣ୍ଡ), ଗୌରୀଙ୍କ ଶୃଙ୍ଗାର, ଦୂବ ଓ 16 ଟି ଲେଖାଏଁ ସାମଗ୍ରୀ — ଏହା ମୁଖ୍ୟ।

• ହୋଲିର ପାଉଁଶ/ମାଟି (ଈସର-ଗୌରଙ୍କ ପିଣ୍ଡ) ବା କାଠ-ମାଟିର ଗଣଗୌର-ମୂର୍ତ୍ତି, ଈସରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି; ପରାତ/ପଟା
• ଦୂବ-କାଠି (ଝୁଲା/ଜଳ ଛିଞ୍ଚିବା ପାଇଁ), କଳସ, ଜଳ ଲୋଟା
• ଗୌରୀଙ୍କ ଶୃଙ୍ଗାର: ଲେହେଙ୍ଗା-ଚୁନରୀ/ଶାଢ଼ୀ, ଚୁଡ଼ି (16), ବିନ୍ଦି (16), ସିନ୍ଦୂର, କଜଳ, ମେହେନ୍ଦୀ, ଗହଣା; ଈସରଙ୍କ ପଗଡ଼ି-ଧୋତି
• ହଳଦୀ, କୁଙ୍କୁମ, ରୋଳି, ଅକ୍ଷତ, ଫୁଲ-ପତ୍ର, ଅଟାର ପିଠୌର
• ଯବ-ଗହମର ଜୱାରେ, ଗହମ ଦାନା (କଥା ଶୁଣିବା ବେଳେ ହାତରେ)
• ଘୁଡ଼ଲା: ଛିଦ୍ର ଥିବା ମାଟି ହାଣ୍ଡି, ଦୀପ
• ଭୋଗ: 16 ଗୁନେ (ଅଟା-ଗୁଡ଼ର), ଘେବର-ଫୀଣୀ, ଚୁରମା-ଲଡୁ, ମେହେନ୍ଦୀ-ମିଠା, କ୍ଷୀରି-ପୁରୀ, ଫଳ
• ବାୟା: ଘେବର, ମେହେନ୍ଦୀ, ଚୁଡ଼ି, ଲୁଗା, ଦକ୍ଷିଣା (ଶାଶୁ ପାଇଁ/ବାପଘରରୁ ଶ୍ୱଶୁରଘରକୁ)
• ଗଣଗୌରର କଥା-ପୁସ୍ତକ/ଗୀତ

🛍 ପୂଜା-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ 🙏 ପୂଜା ବୁକ୍ କରନ୍ତୁ

ଉପବାସ-କାହାଣୀ

ଥରେ ଶିବ-ପାର୍ବତୀ (ଈସର-ଗୌର) ନାରଦଙ୍କ ସହିତ ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରୁ କରୁ ଗୋଟିଏ ଗାଁରେ ପହଞ୍ଚିଲେ — ସେଦିନ ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା ଥିଲା। ଗାଁର ଉଚ୍ଚ କୁଳର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଛପନ ଭୋଗ ତିଆରିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ତେଣୁ ଡେରିରେ ଆସିଲେ; ଗରିବ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାହା ଥିଲା — ଦୂବ, ଜଳ, ହଳଦୀ — ନେଇ ଆଗରୁ ପହଞ୍ଚି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କଲେ। ପାର୍ବତୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିଜର ସୁହାଗ-ରସ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଛିଞ୍ଚି ଦେଲେ — ସେମାନେ ଅଖଣ୍ଡ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଲେ।

📖 ଗଣଗୌର (ଗୌରୀ ତୃତୀୟା) ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ-କଥା ପଢ଼ନ୍ତୁ →

ଗୁନେ, ଘେବର, ଚୁରମା — ଗଣଗୌରର ମାରୱାଡ଼ୀ ରୋଷେଇ

ଗଣଗୌରର ଭୋଗରେ 16 ଗୁନେ (ଅଟାର ମିଠା ଟିକିଆ, କଚୌରୀ ଭଳି), ଘେବର, ଫୀଣୀ, ଚୁରମା — ବାପଘରୁ ବାୟାରେ ଏହିସବୁ ଆସେ; ତୃତୀୟାରେ କ୍ଷୀରି-ପୁରୀ; 16 ଦିନର ବ୍ରତରେ ଏକ ବେଳା ଲୁଣ ବିନା ଭୋଜନ (କିଛି ଘରେ) ବା ଫଳାହାର।

• ଗୁନେ (16): ଅଟାରେ ଘିଅ-ଗୁଡ଼/ଚିନି-ପାନମହୁରିର ମୋଇନ, ଛୋଟ ମୋଟା ଟିକିଆ ଘିଅରେ ଛଣା — ଗୌରୀଙ୍କୁ 16 ଟି ଅର୍ପଣ କରି ବାଣ୍ଟନ୍ତୁ
• ଘେବର, ଫୀଣୀ (ଶୀତ-ଗ୍ରୀଷ୍ମ ସନ୍ଧିର ମିଠା), ମାଲପୁଆ, ଚୁରମା-ଲଡୁ, ମୋହନଥାଳ
• ତୃତୀୟା: କ୍ଷୀରି, ପୁରୀ, ଡାଲି-ବାଟି-ଚୁରମା (ରାଜସ୍ଥାନ), ମାଳବାରେ ଆମ୍ବ-ପଣା, ଦହିବରା
• 16 ଦିନ: ଏକ ବେଳା ଭୋଜନ — ଅନେକ ଘରେ ଲୁଣ ବିନା (ମିଠା); ବା ଫଳାହାର-କ୍ଷୀର; କନ୍ୟାମାନେ ସକାଳ ପୂଜା ପରେ ହିଁ ଖାଆନ୍ତି
• ପ୍ରସାଦ: ଘରର ସ୍ତ୍ରୀ, କନ୍ୟା ଓ ପଡ଼ୋଶୀ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ; ସ୍ୱାମୀ/ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଗୌରୀଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ (ଲୋକ-ରୀତି)

ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି

ଗଣଗୌର ରାଜସ୍ଥାନର ଆତ୍ମା; ମାଳବା-ନିମାଡ଼, ଗୁଜୁରାଟ, ବଙ୍ଗ (ଗୌରୀ-ତୃତୀୟା) ଓ ତାମିଲନାଡୁରେ ନିଜ ନିଜ ରୂପରେ।

କ'ଣ କରିବେ, କ'ଣ କରିବେ ନାହିଁ

ସାଧାରଣତଃ ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ

📲 ସାଙ୍ଗସାଥୀ ଓ ପରିବାରକୁ WhatsApp ରେ ପଠାନ୍ତୁ🖼 ତିଥି-card ସେୟାର କରନ୍ତୁ🎉 ଶୁଭକାମନା-card

ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ: ହୋଲି (ଉପବାସର ଆରମ୍ଭ) · ଚୈତ୍ର ନବରାତ୍ରୀ (ତୃତୀଯା ଏଠାରେ) · ହରିଯ଼ାଲି ତେଜ୍ (ଗୌରୀ ର ସାଭାନ-ରୂପ) · ଶୀତଳ ଅଷ୍ଟମୀ/ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ-ଦିନ

⚠️ ଏହି ବିବରଣୀ ରାଜସ୍ଥାନ-ମାଳବାର ପାରମ୍ପରିକ ବିଧି ଓ ଲୋକ-ବିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ନିଜ କୁଳ-ପରିବାର ଓ ଅଞ୍ଚଳର ରୀତି ସର୍ବୋପରି।

🌐 Read this page in English · ← ସମସ୍ତ ବ୍ରତ-ପର୍ବ · ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ-କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର