🕉 ଶିବ ତାଣ୍ଡବ ସ୍ତୋତ୍ର

📜 ଶିବ ତାଣ୍ଡବ ସ୍ତୋତ୍ର

ସ୍ତୋତ୍ର

ରଚୟିତାରାବଣ

ଭାଷାସଂସ୍କୃତ

ଛନ୍ଦପଞ୍ଚଚାମର

ଶ୍ଳୋକ15

ପାଠ-ସମୟପ୍ରାୟ 6–8 ମିନିଟ୍

ବିଶେଷପ୍ରଦୋଷ କାଳ, ସୋମବାର, ଶ୍ରାବଣ ମାସ

ଶିବ ତାଣ୍ଡବ ସ୍ତୋତ୍ର ନିଜର ଧ୍ୱନି-ଲୟ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ — ପ୍ରତି ପଂକ୍ତିରେ ଡମରୁ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ପରି ଗୁଞ୍ଜରଣ ଅଛି। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଶିବଭକ୍ତ ରାବଣ କୈଳାସ ତଳେ ଚାପି ହୋଇଯିବା ପରେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଗାନ କରିଥିଲା।

📖 ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଠ — ଅର୍ଥ ସହିତ

ସହଜରେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ମୂଳ ପାଠ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ଦିଆଯାଇଛି (ଉଚ୍ଚାରଣ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ); ଦେବନାଗରୀ ବା ରୋମାନ ଲିପିରେ ଦେଖିବାକୁ ଟ୍ୟାପ୍ କରନ୍ତୁ।

जटाटवीगलज्जलप्रवाहपावितस्थले गलेऽवलम्ब्य लम्बितां भुजङ्गतुङ्गमालिकाम्। डमड्डमड्डमड्डमन्निनादवड्डमर्वयं चकार चण्डताण्डवं तनोतु नः शिवः शिवम्॥१॥

ଜଟାଟବୀଗଲଜ୍ଜଲପ୍ରବାହପାବିତସ୍ଥଲେ ଗଲେଽବଲମ୍ବ୍ୟ ଲମ୍ବିତାଂ ଭୁଜଙ୍ଗତୁଙ୍ଗମାଲିକାମ୍। ଡମଡ୍ଡମଡ୍ଡମଡ୍ଡମନ୍ନିନାଦବଡ୍ଡମର୍ବୟଂ ଚକାର ଚଣ୍ଡତାଣ୍ଡବଂ ତନୋତୁ ନଃ ଶିବଃ ଶିବମ୍॥୧॥

Jatatavigalajjalapravahapavitasthale Gale'valambya Lambitam Bhujangatungamalikam | Damaddamaddamaddamanninadavaddamarvayam Chakara Chandatandavam Tanotu Nah Shivah Shivam ||1 ||

ଯାହାଙ୍କ ଜଟାରୂପୀ ବଣରୁ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗାର ଧାରା ସ୍ଥାନକୁ ପବିତ୍ର କଲା, ଯାହାଙ୍କ ବେକରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ସାପର ମାଳା ଝୁଲୁଛି, ଏବଂ ଯିଏ ଡମରୁର «ଡମ-ଡମ» ନାଦ ସହିତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତାଣ୍ଡବ କଲେ — ସେହି ଶିବ ଆମର କଲ୍ୟାଣ କରନ୍ତୁ।

जटाकटाहसम्भ्रमभ्रमन्निलिम्पनिर्झरी- विलोलवीचिवल्लरीविराजमानमूर्धनि। धगद्धगद्धगज्ज्वलल्ललाटपट्टपावके किशोरचन्द्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं मम॥२॥

ଜଟାକଟାହସମ୍ଭ୍ରମଭ୍ରମନ୍ନିଲିମ୍ପନିର୍ଝରୀ- ବିଲୋଲବୀଚିବଲ୍ଲରୀବିରାଜମାନମୂର୍ଧନି। ଧଗଦ୍ଧଗଦ୍ଧଗଜ୍ଜ୍ୱଲଲ୍ଲଲାଟପଟ୍ଟପାବକେ କିଶୋରଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରେ ରତିଃ ପ୍ରତିକ୍ଷଣଂ ମମ॥୨॥

Jatakatahasambhramabhramannilimpanirjhari- Vilolavichivallarivirajamanamurdhani | Dhagaddhagaddhagajjvalallalatapattapavake Kishorachandrashekhare Ratih Pratikshanam Mama ||2 ||

ଯାହାଙ୍କ ଜଟାରୂପୀ କଡ଼ାଇରେ ଘୂରୁଥିବା ଦେବନଦୀ (ଗଙ୍ଗା)ର ଚଞ୍ଚଳ ଢେଉ ମସ୍ତକରେ ଶୋଭା ପାଉଛି, ଯାହାଙ୍କ କପାଳରେ ଅଗ୍ନି «ଧଗ-ଧଗ» ଜଳୁଛି ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ବାଳଚନ୍ଦ୍ର ଅଛି — ସେହି ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ପ୍ରେମ ପ୍ରତି କ୍ଷଣ ରହୁ।

धराधरेन्द्रनन्दिनीविलासबन्धुबन्धुर स्फुरद्दिगन्तसन्ततिप्रमोदमानमानसे। कृपाकटाक्षधोरणीनिरुद्धदुर्धरापदि क्वचिद्दिगम्बरे मनो विनोदमेतु वस्तुनि॥३॥

ଧରାଧରେନ୍ଦ୍ରନନ୍ଦିନୀବିଲାସବନ୍ଧୁବନ୍ଧୁର ସ୍ଫୁରଦ୍ଦିଗନ୍ତସନ୍ତତିପ୍ରମୋଦମାନମାନସେ। କୃପାକଟାକ୍ଷଧୋରଣୀନିରୁଦ୍ଧଦୁର୍ଧରାପଦି କ୍ୱଚିଦ୍ଦିଗମ୍ବରେ ମନୋ ବିନୋଦମେତୁ ବସ୍ତୁନି॥୩॥

Dharadharendranandinivilasabandhubandhura Sphuraddigantasantatipramodamanamanase | Kripakatakshadhoraniniruddhadurdharapadi Kvachiddigambare Mano Vinodametu Vastuni ||3 ||

ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ ବିଳାସର ସାଥୀ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ସମସ୍ତ ଦିଗର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ରହେ, ଯାହାଙ୍କ କୃପାଦୃଷ୍ଟିର ଧାରା କଠିନରୁ କଠିନ ଆପଦକୁ ଅଟକାଇଦିଏ — ସେହି ଦିଗମ୍ବର ଶିବଙ୍କଠାରେ ମୋ ମନ ଆନନ୍ଦ ପାଉ।

जटाभुजङ्गपिङ्गलस्फुरत्फणामणिप्रभा कदम्बकुङ्कुमद्रवप्रलिप्तदिग्वधूमुखे। मदान्धसिन्धुरस्फुरत्त्वगुत्तरीयमेदुरे मनो विनोदमद्भुतं बिभर्तु भूतभर्तरि॥४॥

ଜଟାଭୁଜଙ୍ଗପିଙ୍ଗଲସ୍ଫୁରତ୍ଫଣାମଣିପ୍ରଭା କଦମ୍ବକୁଙ୍କୁମଦ୍ରବପ୍ରଲିପ୍ତଦିଗ୍ୱଧୂମୁଖେ। ମଦାନ୍ଧସିନ୍ଧୁରସ୍ଫୁରତ୍ତ୍ୱଗୁତ୍ତରୀୟମେଦୁରେ ମନୋ ବିନୋଦମଦ୍ଭୁତଂ ବିଭର୍ତୁ ଭୂତଭର୍ତରି॥୪॥

Jatabhujangapingalasphuratphanamaniprabha Kadambakunkumadravapraliptadigvadhumukhe | Madandhasindhurasphurattvaguttariyamedure Mano Vinodamadbhutam Bibhartu Bhutabhartari ||4 ||

ଜଟାରେ ଗୁଡ଼େଇ ହୋଇଥିବା ସାପର ଫଣାର ମଣିର ହଳଦିଆ ଚମକରେ ଦିଗରୂପୀ ନାରୀଙ୍କ ମୁଖ କେଶରରେ ରଙ୍ଗା ପରି ଦିଶେ, ଏବଂ ଯିଏ ମଦମତ୍ତ ହାତୀର ଚମଡ଼ା ଘୋଡ଼ିଛନ୍ତି — ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସେହି ଶିବଙ୍କଠାରେ ମୋ ମନ ଅଦ୍ଭୁତ ଆନନ୍ଦ ପାଉ।

सहस्रलोचनप्रभृत्यशेषलेखशेखर प्रसूनधूलिधोरणी विधूसराङ्घ्रिपीठभूः। भुजङ्गराजमालया निबद्धजाटजूटक श्रियै चिराय जायतां चकोरबन्धुशेखरः॥५॥

ସହସ୍ରଲୋଚନପ୍ରଭୃତ୍ୟଶେଷଲେଖଶେଖର ପ୍ରସୂନଧୂଲିଧୋରଣୀ ବିଧୂସରାଙ୍ଘ୍ରିପୀଠଭୂଃ। ଭୁଜଙ୍ଗରାଜମାଲୟା ନିବଦ୍ଧଜାଟଜୂଟକ ଶ୍ରିୟୈ ଚିରାୟ ଜାୟତାଂ ଚକୋରବନ୍ଧୁଶେଖରଃ॥୫॥

Sahasralochanaprabhrityasheshalekhashekhara Prasunadhulidhorani Vidhusaranghripithabhuh | Bhujangarajamalaya Nibaddhajatajutaka Shriyai Chiraya Jayatam Chakorabandhushekharah ||5 ||

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମୁକୁଟ-ଫୁଲର ପରାଗରେ ଯାହାଙ୍କ ପାଦପୀଠ ଧୂସର, ଯାହାଙ୍କ ଜଟାଜୂଟ ସର୍ପରାଜର ମାଳାରେ ବନ୍ଧା — ସେହି ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର (ଶିବ) ଆମକୁ ଚିରକାଳ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ।

ललाटचत्वरज्वलद्धनञ्जयस्फुलिङ्गभा- निपीतपञ्चसायकं नमन्निलिम्पनायकम्। सुधामयूखलेखया विराजमानशेखरं महाकपालिसम्पदेशिरोजटालमस्तु नः॥६॥

ଲଲାଟଚତ୍ୱରଜ୍ୱଲଦ୍ଧନଞ୍ଜୟସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଭା- ନିପୀତପଞ୍ଚସାୟକଂ ନମନ୍ନିଲିମ୍ପନାୟକମ୍। ସୁଧାମୟୂଖଲେଖୟା ବିରାଜମାନଶେଖରଂ ମହାକପାଲିସମ୍ପଦେଶିରୋଜଟାଲମସ୍ତୁ ନଃ॥୬॥

Lalatachatvarajvaladdhananjayasphulingabha- Nipitapanchasayakam Namannilimpanayakam | Sudhamayukhalekhaya Virajamanashekharam Mahakapalisampadeshirojatalamastu Nah ||6 ||

ଯିଏ କପାଳ-ବେଦୀରେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିର ଝୁଲୁରେ କାମଦେବଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ, ଦେବରାଜ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭା ପାଏ — ସେହି ଜଟାଧାରୀ ମହାକପାଳୀ ଶିବ ଆମକୁ ସମ୍ପଦ ଦିଅନ୍ତୁ।

कराल भालपट्टिकाधगद्धगद्धगज्ज्वल- द्धनञ्जयाहुतीकृतप्रचण्डपञ्चसायके। धराधरेन्द्रनन्दिनीकुचाग्रचित्रपत्रक- प्रकल्पनैकशिल्पिनि त्रिलोचने रतिर्मम॥७॥

କରାଲ ଭାଲପଟ୍ଟିକାଧଗଦ୍ଧଗଦ୍ଧଗଜ୍ଜ୍ୱଲ- ଦ୍ଧନଞ୍ଜୟାହୁତୀକୃତପ୍ରଚଣ୍ଡପଞ୍ଚସାୟକେ। ଧରାଧରେନ୍ଦ୍ରନନ୍ଦିନୀକୁଚାଗ୍ରଚିତ୍ରପତ୍ରକ- ପ୍ରକଲ୍ପନୈକଶିଲ୍ପିନି ତ୍ରିଲୋଚନେ ରତିର୍ମମ॥୭॥

Karala Bhalapattikadhagaddhagaddhagajjvala- Ddhananjayahutikritaprachandapanchasayake | Dharadharendranandinikuchagrachitrapatraka- Prakalpanaikashilpini Trilochane Ratirmama ||7 ||

ଯିଏ ବିକରାଳ କପାଳରେ ଜ୍ୱଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କାମଦେବଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦେଇଦେଲେ, ଏବଂ ଯିଏ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଶୃଙ୍ଗାର-ଚିତ୍ର ଆଙ୍କୁଥିବା ଏକମାତ୍ର କଳାକାର — ସେହି ତ୍ରିନେତ୍ର ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ପ୍ରେମ ହେଉ।

नवीनमेघमण्डलीनिरुद्धदुर्धरस्फुरत्- कुहूनिशीथिनीतमः प्रबन्धबद्धकन्धरः। निलिम्पनिर्झरीधरस्तनोतु कृत्तिसिन्धुरः कलानिधानबन्धुरः श्रियं जगद्धुरन्धरः॥८॥

ନବୀନମେଘମଣ୍ଡଲୀନିରୁଦ୍ଧଦୁର୍ଧରସ୍ଫୁରତ୍- କୁହୂନିଶୀଥିନୀତମଃ ପ୍ରବନ୍ଧବଦ୍ଧକନ୍ଧରଃ। ନିଲିମ୍ପନିର୍ଝରୀଧରସ୍ତନୋତୁ କୃତ୍ତିସିନ୍ଧୁରଃ କଲାନିଧାନବନ୍ଧୁରଃ ଶ୍ରିୟଂ ଜଗଦ୍ଧୁରନ୍ଧରଃ॥୮॥

Navinameghamandaliniruddhadurdharasphurat- Kuhunishithinitamah Prabandhabaddhakandharah | Nilimpanirjharidharastanotu Krittisindhurah Kalanidhanabandhurah Shriyam Jagaddhurandharah ||8 ||

ନୂଆ ମେଘରେ ଘେରା ଅମାବାସ୍ୟାର ଅଧରାତିର ଘନ ଅନ୍ଧକାର ପରି ଯାହାଙ୍କ କଣ୍ଠ, ଯିଏ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ହାତୀର ଚମଡ଼ା ଘୋଡ଼ନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ସୁନ୍ଦର ଦିଶନ୍ତି ଓ ଜଗତର ଭାର ବହନ କରନ୍ତି — ସେହି ଶିବ ଆମକୁ ଶ୍ରୀ (ସମୃଦ୍ଧି) ଦିଅନ୍ତୁ।

प्रफुल्लनीलपङ्कजप्रपञ्चकालिमप्रभा- वलम्बिकण्ठकन्दलीरुचिप्रबद्धकन्धरम्। स्मरच्छिदं पुरच्छिदं भवच्छिदं मखच्छिदं गजच्छिदान्धकच्छिदं तमन्तकच्छिदं भजे॥९॥

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲନୀଲପଙ୍କଜପ୍ରପଞ୍ଚକାଲିମପ୍ରଭା- ବଲମ୍ବିକଣ୍ଠକନ୍ଦଲୀରୁଚିପ୍ରବଦ୍ଧକନ୍ଧରମ୍। ସ୍ମରଚ୍ଛିଦଂ ପୁରଚ୍ଛିଦଂ ଭବଚ୍ଛିଦଂ ମଖଚ୍ଛିଦଂ ଗଜଚ୍ଛିଦାନ୍ଧକଚ୍ଛିଦଂ ତମନ୍ତକଚ୍ଛିଦଂ ଭଜେ॥୯॥

Praphullanilapankajaprapanchakalimaprabha- Valambikanthakandaliruchiprabaddhakandharam | Smarachchhidam Purachchhidam Bhavachchhidam Makhachchhidam Gajachchhidandhakachchhidam Tamantakachchhidam Bhaje ||9 ||

ଫୁଟିଥିବା ନୀଳପଦ୍ମର ଶ୍ୟାମଳ ଆଭା ପରି ଯାହାଙ୍କ କଣ୍ଠ, ଯିଏ କାମ, ତ୍ରିପୁର, ସଂସାର-ବନ୍ଧନ, ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞ, ଗଜାସୁର, ଅନ୍ଧକାସୁର ଓ ଯମ (ମୃତ୍ୟୁ)କୁ ମଧ୍ୟ ଛେଦନ କଲେ — ସେହି ଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ ଭଜୁଛି।

अखर्वसर्वमङ्गलाकलाकदम्बमञ्जरी रसप्रवाहमाधुरीविजृम्भणामधुव्रतम्। स्मरान्तकं पुरान्तकं भवान्तकं मखान्तकं गजान्तकान्धकान्तकं तमन्तकान्तकं भजे॥१०॥

ଅଖର୍ବସର୍ବମଙ୍ଗଲାକଲାକଦମ୍ବମଞ୍ଜରୀ ରସପ୍ରବାହମାଧୁରୀବିଜୃମ୍ଭଣାମଧୁବ୍ରତମ୍। ସ୍ମରାନ୍ତକଂ ପୁରାନ୍ତକଂ ଭବାନ୍ତକଂ ମଖାନ୍ତକଂ ଗଜାନ୍ତକାନ୍ଧକାନ୍ତକଂ ତମନ୍ତକାନ୍ତକଂ ଭଜେ॥୧୦॥

Akharvasarvamangalakalakadambamanjari Rasapravahamadhurivijrimbhanamadhuvratam | Smarantakam Purantakam Bhavantakam Makhantakam Gajantakandhakantakam Tamantakantakam Bhaje ||10 ||

ଯିଏ ସର୍ବମଙ୍ଗଳା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ କଳାରୂପୀ କଦମ୍ବ-ମଞ୍ଜରୀର ରସମାଧୁରୀର ଭଅଁର, ଏବଂ ଯିଏ କାମ, ତ୍ରିପୁର, ସଂସାର, ଯଜ୍ଞ, ଗଜାସୁର, ଅନ୍ଧକ ଓ ଯମର ଅନ୍ତ କରନ୍ତି — ସେହି ଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ ଭଜୁଛି।

जयत्वदभ्रविभ्रमभ्रमद्भुजङ्गमश्वस- द्विनिर्गमत्क्रमस्फुरत्करालभालहव्यवाट्। धिमिद्धिमिद्धिमिध्वनन्मृदङ्गतुङ्गमङ्गल ध्वनिक्रमप्रवर्तित प्रचण्डताण्डवः शिवः॥११॥

ଜୟତ୍ୱଦଭ୍ରବିଭ୍ରମଭ୍ରମଦ୍ଭୁଜଙ୍ଗମଶ୍ୱସ- ଦ୍ୱିନିର୍ଗମତ୍କ୍ରମସ୍ଫୁରତ୍କରାଲଭାଲହବ୍ୟବାଟ୍। ଧିମିଦ୍ଧିମିଦ୍ଧିମିଧ୍ୱନନ୍ମୃଦଙ୍ଗତୁଙ୍ଗମଙ୍ଗଲ ଧ୍ୱନିକ୍ରମପ୍ରବର୍ତିତ ପ୍ରଚଣ୍ଡତାଣ୍ଡବଃ ଶିବଃ॥୧୧॥

Jayatvadabhravibhramabhramadbhujangamashvasa- Dvinirgamatkramasphuratkaralabhalahavyavat | Dhimiddhimiddhimidhvananmridangatungamangala Dhvanikramapravartita Prachandatandavah Shivah ||11 ||

ଯାହାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଦ୍ରୁତ ଘୂରୁଥିବା ସାପର ଫୁତ୍କାରରେ ବିକରାଳ ଅଗ୍ନି ଜଳି ଉଠୁଛି, ଏବଂ ମୃଦଙ୍ଗର «ଧିମି-ଧିମି» ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନିର କ୍ରମରେ ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତାଣ୍ଡବ ଚାଲିଛି — ସେହି ଶିବଙ୍କ ଜୟ ହେଉ।

दृषद्विचित्रतल्पयोर्भुजङ्गमौक्तिकस्रजोर्- गरिष्ठरत्नलोष्ठयोः सुहृद्विपक्षपक्षयोः। तृणारविन्दचक्षुषोः प्रजामहीमहेन्द्रयोः समं प्रवर्तयन्मनः कदा सदाशिवं भजे॥१२॥

ଦୃଷଦ୍ୱିଚିତ୍ରତଲ୍ପୟୋର୍ଭୁଜଙ୍ଗମୌକ୍ତିକସ୍ରଜୋର୍- ଗରିଷ୍ଠରତ୍ନଲୋଷ୍ଠୟୋଃ ସୁହୃଦ୍ୱିପକ୍ଷପକ୍ଷୟୋଃ। ତୃଣାରବିନ୍ଦଚକ୍ଷୁଷୋଃ ପ୍ରଜାମହୀମହେନ୍ଦ୍ରୟୋଃ ସମଂ ପ୍ରବର୍ତୟନ୍ମନଃ କଦା ସଦାଶିବଂ ଭଜେ॥୧୨॥

Drishadvichitratalpayorbhujangamauktikasrajor- Garishtharatnaloshthayoh Suhridvipakshapakshayoh | Trinaravindachakshushoh Prajamahimahendrayoh Samam Pravartayanmanah Kada Sadashivam Bhaje ||12 ||

ପଥର ଓ ସୁନ୍ଦର ଶଯ୍ୟା, ସାପ ଓ ମୁକ୍ତାମାଳା, ବହୁମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ଓ ମାଟି ଢେଲା, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ, ତୃଣ ଓ ପଦ୍ମନୟନୀ ନାରୀ, ପ୍ରଜା ଓ ସମ୍ରାଟ — ଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖି ମୁଁ କେବେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଭଜିବି?

कदा निलिम्पनिर्झरीनिकुञ्जकोटरे वसन् विमुक्तदुर्मतिः सदा शिरः स्थमञ्जलिं वहन्। विलोललोललोचनो ललामभाललग्नकः शिवेति मन्त्रमुच्चरन् कदा सुखी भवाम्यहम्॥१३॥

କଦା ନିଲିମ୍ପନିର୍ଝରୀନିକୁଞ୍ଜକୋଟରେ ବସନ୍ ବିମୁକ୍ତଦୁର୍ମତିଃ ସଦା ଶିରଃ ସ୍ଥମଞ୍ଜଲିଂ ବହନ୍। ବିଲୋଲଲୋଲଲୋଚନୋ ଲଲାମଭାଲଲଗ୍ନକଃ ଶିବେତି ମନ୍ତ୍ରମୁଚ୍ଚରନ୍ କଦା ସୁଖୀ ଭବାମ୍ୟହମ୍॥୧୩॥

Kada Nilimpanirjharinikunjakotare Vasan Vimuktadurmatih Sada Shirah Sthamanjalim Vahan | Vilolalolalochano Lalamabhalalagnakah Shiveti Mantramuchcharan Kada Sukhi Bhavamyaham ||13 ||

କେବେ ମୁଁ ଗଙ୍ଗାକୂଳର କୁଞ୍ଜରେ ରହି, କୁବୁଦ୍ଧିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି, ଚଞ୍ଚଳ ନେତ୍ର ସହିତ କପାଳରେ ତିଳକ ଧାରଣ କରି «ଶିବ» ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସୁଖୀ ହେବି?

इमं हि नित्यमेवमुक्तमुत्तमोत्तमं स्तवं पठन्स्मरन्ब्रुवन्नरो विशुद्धिमेति सन्ततम्। हरे गुरौ सुभक्तिमाशु याति नान्यथा गतिं विमोहनं हि देहिनां सुशङ्करस्य चिन्तनम्॥१४॥

ଇମଂ ହି ନିତ୍ୟମେବମୁକ୍ତମୁତ୍ତମୋତ୍ତମଂ ସ୍ତବଂ ପଠନ୍ସ୍ମରନ୍ବ୍ରୁବନ୍ନରୋ ବିଶୁଦ୍ଧିମେତି ସନ୍ତତମ୍। ହରେ ଗୁରୌ ସୁଭକ୍ତିମାଶୁ ଯାତି ନାନ୍ୟଥା ଗତିଂ ବିମୋହନଂ ହି ଦେହିନାଂ ସୁଶଙ୍କରସ୍ୟ ଚିନ୍ତନମ୍॥୧୪॥

Imam Hi Nityamevamuktamuttamottamam Stavam Pathansmaranbruvannaro Vishuddhimeti Santatam | Hare Gurau Subhaktimashu Yati Nanyatha Gatim Vimohanam Hi Dehinam Sushankarasya Chintanam ||14 ||

ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ନିତ୍ୟ ପଢ଼େ, ସ୍ମରଣ କରେ ଓ କହେ, ସେ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ରହେ ଓ ଶୀଘ୍ର ଗୁରୁ (ଶିବ)ଙ୍କଠାରେ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ପାଏ — ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଗତି ନାହିଁ; ଶଙ୍କରଙ୍କ ଚିନ୍ତନ ହିଁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୋହ ଦୂର କରେ।

पूजावसानसमये दशवक्त्रगीतं यः शम्भुपूजनपरं पठति प्रदोषे। तस्य स्थिरां रथगजेन्द्रतुरङ्गयुक्तां लक्ष्मीं सदैव सुमुखीं प्रददाति शम्भुः॥१५॥

ପୂଜାବସାନସମୟେ ଦଶବକ୍ତ୍ରଗୀତଂ ଯଃ ଶମ୍ଭୁପୂଜନପରଂ ପଠତି ପ୍ରଦୋଷେ। ତସ୍ୟ ସ୍ଥିରାଂ ରଥଗଜେନ୍ଦ୍ରତୁରଙ୍ଗୟୁକ୍ତାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ସଦୈବ ସୁମୁଖୀଂ ପ୍ରଦଦାତି ଶମ୍ଭୁଃ॥୧୫॥

Pujavasanasamaye Dashavaktragitam Yah Shambhupujanaparam Pathati Pradoshe | Tasya Sthiram Rathagajendraturangayuktam Lakshmim Sadaiva Sumukhim Pradadati Shambhuh ||15 ||

ପ୍ରଦୋଷ କାଳରେ ପୂଜାର ଶେଷରେ ଯେ ଦଶମୁଖ (ରାବଣ) ଗାନ କରିଥିବା ଏହି ଶିବସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରେ, ଶମ୍ଭୁ ତାକୁ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ସ୍ଥିର ଓ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

📿 ଜପ-ଗଣନା (108ର ମାଳା)

ପ୍ରତି ଥର ଜପ ପରେ ବଟନ୍ ଦବାନ୍ତୁ; ପ୍ରତି 108 ଗଣନାରେ ଗୋଟିଏ ମାଳା ପୂରଣ ହୁଏ (ଫୋନ୍ କମ୍ପିବ)। ଗଣନା ଏହି ଡିଭାଇସ୍/ବ୍ରାଉଜରରେ ସଂରକ୍ଷିତ ରହେ।

📅 ଆଗାମୀ ଶୁଭ ଦିନ (ଆମ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରୁ)

23 ଅକ୍ଟୋ (ଶୁକ୍ରବାର) — ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ
26 ଅକ୍ଟୋ (ସୋମବାର)
2 ନଭେ (ସୋମବାର)
6 ନଭେ (ଶୁକ୍ରବାର) — ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ
9 ନଭେ (ସୋମବାର)
16 ନଭେ (ସୋମବାର)

ତାରିଖଗୁଡ଼ିକ ଦିଲ୍ଲୀର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଅନୁସାରେ; ନିଜ ସହର ପାଇଁ ଆଜିର ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦେଖନ୍ତୁ।

🪔 କିପରି ଜପ / ପାଠ କରିବେ

ସମୟ: ପ୍ରଦୋଷ କାଳ (ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଆଖପାଖ) — ଶେଷ ଶ୍ଳୋକରେ ପ୍ରଦୋଷରେ ପାଠର ଫଳ କୁହାଯାଇଛି।
ବିଧି: ଶିବପୂଜା ପରେ, ଶିବଲିଙ୍ଗ ସମ୍ମୁଖରେ, ଲୟ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ।
ଅଭ୍ୟାସ: ପଞ୍ଚଚାମର ଛନ୍ଦ ଦ୍ରୁତ ଲୟର — ପ୍ରଥମେ ରୋମାନ ଲିପି/ଅର୍ଥ ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶିଖନ୍ତୁ, ତାପରେ ଲୟରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ।
ସଂଖ୍ୟା: ପ୍ରତିଦିନ 1 ଥର; ସୋମବାର/ପ୍ରଦୋଷରେ 3 ଥର।

🛕 ପୂଜା ବିଧି (କ୍ରମାନୁସାରେ)

🧺 ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ

ଶିବଲିଙ୍ଗ ବା ଶିବ-ପରିବାରଙ୍କ ଚିତ୍ର
ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଓ କଞ୍ଚା କ୍ଷୀର (ଅଭିଷେକ)
ବେଲପତ୍ର (ତିନି ପତ୍ର ଥିବା, ଅଛିଣ୍ଡା)
ଧତୁରା, ଅରଖ ଫୁଲ, ଭାଙ୍ଗ (ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ)
ଧଳା ଚନ୍ଦନ, ଭସ୍ମ, ଅକ୍ଷତ
ଧୂପ, ଘିଅ ଦୀପ
ଫଳ ଓ ମିଠାର ଭୋଗ
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା (ଜପ ପାଇଁ)

🪷 ବିଧି

ସ୍ନାନ କରି ପରିଷ୍କାର (ସମ୍ଭବ ହେଲେ ଧୁଆ) ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତୁ; ପୂଜାସ୍ଥାନ ସଫା କରି ଚୌକି ଉପରେ ଏକ ପରିଷ୍କାର କପଡ଼ା ବିଛାନ୍ତୁ।
ଆଚମନ (ତିନି ଥର ଜଳ ଗ୍ରହଣ) କରି ହାତ-ମୁହଁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ; ଆସନରେ ବସି ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ଦୀପ (ଘିଅ ବା ରାଶି ତେଲର) ଜାଳନ୍ତୁ — ଦୀପକୁ ଦେବତାଙ୍କ ଡାହାଣ ପଟେ ରଖିବା ପରମ୍ପରା।
ଡାହାଣ ହାତରେ ଜଳ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଫୁଲ ନେଇ ସଙ୍କଳ୍ପ କରନ୍ତୁ — ନିଜ ନାମ, ଗୋତ୍ର, ସ୍ଥାନ, ତିଥି ଓ ପୂଜାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମନେ ମନେ ବା ମୁହଁରେ କୁହନ୍ତୁ; ତାପରେ ଜଳକୁ ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ।
ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଶ୍ରୀ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତୁ (ଓଁ ଗଂ ଗଣପତୟେ ନମଃ)।
ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ, ତାପରେ କ୍ଷୀର (ଓ ସମ୍ଭବ ହେଲେ ଦହି, ଘିଅ, ମହୁ, ଚିନି — ପଞ୍ଚାମୃତ), ପୁଣି ଜଳରେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ; ଅଭିଷେକ ବେଳେ «ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ» କହୁଥାନ୍ତୁ।
ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଓ ଭସ୍ମର ତିଳକ, ଅକ୍ଷତ, ବେଲପତ୍ର (ଚିକ୍କଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଆଡ଼କୁ), ଧତୁରା ଓ ଅରଖ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।
ଧୂପ-ଦୀପ ଦେଖାଇ ଭୋଗ ଲଗାନ୍ତୁ; ତାପରେ ମନ୍ତ୍ର-ଜପ/ଶିବ ଚାଳିଶା/ରୁଦ୍ରାଷ୍ଟକ ପାଠ କରନ୍ତୁ।
«ଓଁ ଜୟ ଶିବ ଓଙ୍କାରା» ଆରତୀ ଗାନ କରନ୍ତୁ; ଶିବଲିଙ୍ଗର ପରିକ୍ରମା ଅଧା କରାଯାଏ — ଜଳାଧାରୀ (ସୋମସୂତ୍ର)କୁ ଡେଇଁ ଯିବା ବିଧି ନୁହେଁ।
ଶେଷରେ ଆରତୀ କରନ୍ତୁ, ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ ଓ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତୁ (ସ୍ଥାନ ନ ଥିଲେ ନିଜ ଜାଗାରେ ଘୂରି)।
ପୂଜାରେ ହୋଇଥିବା ଭୁଲତ୍ରୁଟି ପାଇଁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ, ପ୍ରସାଦ ବାଣ୍ଟନ୍ତୁ ଓ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

⚠️ ନିୟମ ଓ ସାବଧାନତା

ଶିବ-ପୂଜାରେ କେତକୀ ଫୁଲ ଓ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ପରମ୍ପରାରେ ବର୍ଜିତ; ହଳଦୀ-କୁଙ୍କୁମ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ନୁହେଁ, ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।
ବେଲପତ୍ର ଖଣ୍ଡିତ (ଚିରା-ଫଟା) ନ ହେଉ; ଗୋଟିଏ ବେଲପତ୍ରକୁ ଧୋଇ ପୁଣି ଥରେ ଚଢ଼ାଇ ହେବ।
ସୋମବାର, ପ୍ରଦୋଷ (ତ୍ରୟୋଦଶୀ) ଓ ମାସିକ ଶିବରାତ୍ରି ଶିବ-ଉପାସନାର ବିଶେଷ ଦିନ।
ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଢଳା ଜଳ/କ୍ଷୀର ପାଦରେ ନ ପଡ଼ୁ — ତାହାକୁ କୌଣସି ଫୁଲଟବ ବା ଗଛ ମୂଳରେ ଢାଳନ୍ତୁ।

📜 କଥା / ଉତ୍ପତ୍ତି

କଥା ଅନୁସାରେ ରାବଣ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଲାଗିଲା; ଶିବ ପାଦର ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ପର୍ବତକୁ ଚାପିଦେଲେ ଓ ରାବଣର ହାତ ତଳେ ଚାପି ହୋଇଗଲା। ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରାବଣ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଗାନ କଲା — ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶିବ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଓ «ରାବଣ» (ଜୋରରେ କାନ୍ଦୁଥିବା/ଗର୍ଜୁଥିବା) ନାମ ଦେଲେ।

🌟 ଲାଭ (ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ)

ଶିବଭକ୍ତି, ମନର ଦୃଢ଼ତା ଓ ଭୟମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା।
ପ୍ରଦୋଷ-ପୂଜାର ଶେଷରେ ପାଠ କଲେ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ ବୋଲି ମାନ୍ୟତା (ଶ୍ଳୋକ 15)।
ଶ୍ଳୋକ 12ର ସମଭାବ — ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ମନ — ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା।

ଏଗୁଡ଼ିକ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ପାରମ୍ପରିକ ବିଶ୍ୱାସ; ଫଳ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସଂଯମ ଓ ନିଜ କର୍ମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ବୋଲି ମାନାଯାଏ।

❓ ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ

ଶିବ ତାଣ୍ଡବ ସ୍ତୋତ୍ର କିଏ ଲେଖିଥିଲେ?

ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ରାବଣ; ଶେଷ ଶ୍ଳୋକରେ ଏହାକୁ «ଦଶବକ୍ତ୍ରଗୀତ» (ଦଶମୁଖଙ୍କ ଗାନ କରିଥିବା) କୁହାଯାଇଛି।

କେବେ ପଢ଼ିବେ?

ପ୍ରଦୋଷ କାଳ (ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଆଖପାଖ), ବିଶେଷକରି ସୋମବାର, ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ ଓ ମହାଶିବରାତ୍ରିରେ।

ଏଥିରେ କେତୋଟି ଶ୍ଳୋକ ଅଛି?

ପ୍ରଚଳିତ ପାଠରେ 15; କିଛି ସଂସ୍କରଣରେ 17 ବା 19।

📜 ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ରାଷ୍ଟକମ୍ · 📿 ଶିବ ଚାଳିଶା · 📜 ଶିବ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ସ୍ତୋତ୍ର · 🪔 ନିଜ କୁଣ୍ଡଳୀରୁ ଆପଣଙ୍କ ଗ୍ରହ/ଇଷ୍ଟଦେବତା ଜାଣନ୍ତୁ · 🧙 ଜ୍ୟୋତିଷୀଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ · 🕉 ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆରତୀ · 🇮🇳 ହିନ୍ଦୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ · 🌐 English

ଟିପ୍ପଣୀ: ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ପାଠ କରନ୍ତୁ; ବିଶେଷ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ନିଅନ୍ତୁ।

ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆରତୀ

ଏହି ବିଷୟର ପୃଷ୍ଠା

ମନ୍ତ୍ର, ଆରତୀ ଓ ଚାଳିଶା ବ୍ରତ-ପର୍ବ ସ୍ୱପ୍ନ-କୋଷ ହିନ୍ଦୁ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆଜିର ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଆଜିର ରାଶିଫଳ ଆଜିର ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ମାଗଣା କୁଣ୍ଡଳୀ କୁଣ୍ଡଳୀ ମିଳନ