🕉 દુર્ગા ચાલીસા

📿 દુર્ગા ચાલીસા

ચાલીસા

રચયિતાદેવીદાસ

ભાષાઅવધી-વ્રજ

છંદ40 ચોપાઈ + 1 દોહો

પાઠ-સમયઆશરે 8–10 મિનિટ

વિશેષ દિવસનવરાત્રિ, આઠમ, શુક્રવાર

માળારુદ્રાક્ષ કે રક્તચંદન

દુર્ગા ચાલીસામાં મા દુર્ગાનાં અનેક રૂપો — અન્નપૂર્ણા, ગૌરી, સરસ્વતી, લક્ષ્મી, દસ મહાવિદ્યાઓ, કાલી — અને તેમના અસુર-સંહાર (મહિષાસુર, શુંભ-નિશુંભ, રક્તબીજ)નું વર્ણન છે. નવરાત્રિમાં તેનો નિત્ય પાઠ ખાસ કરવામાં આવે છે.

📖 સંપૂર્ણ પાઠ — અર્થ સાથે

સરળતાથી વાંચી શકાય તે માટે મૂળ પાઠ ગુજરાતી લિપિમાં આપ્યો છે (ઉચ્ચાર એ જ રહે છે); દેવનાગરી કે Roman લિપિમાં જોવા માટે બટન દબાવો.

नमो नमो दुर्गे सुख करनी। नमो नमो अम्बे दुःख हरनी॥

નમો નમો દુર્ગે સુખ કરની। નમો નમો અમ્બે દુઃખ હરની॥

Namo Namo Durge Sukh Karni | Namo Namo Ambe Duhkh Harni ||

સુખ આપનારાં હે દુર્ગે, આપને નમસ્કાર; દુઃખ હરનારાં હે અંબે, આપને વારંવાર નમસ્કાર.

निरंकार है ज्योति तुम्हारी। तिहूँ लोक फैली उजियारी॥

નિરંકાર હૈ જ્યોતિ તુમ્હારી। તિહૂઁ લોક ફૈલી ઉજિયારી॥

Nirankar Hai Jyoti Tumhari | Tihun Lok Phaili Ujiyari ||

આપની જ્યોત નિરાકાર છે, જેનો પ્રકાશ ત્રણેય લોકમાં ફેલાયેલો છે.

शशि ललाट मुख महाविशाला। नेत्र लाल भृकुटि विकराला॥

શશિ લલાટ મુખ મહાવિશાલા। નેત્ર લાલ ભૃકુટિ વિકરાલા॥

Shashi Lalat Mukh Mahavishala | Netra Lal Bhrikuti Vikarala ||

આપના કપાળે ચંદ્ર છે, મુખ વિશાળ છે; નેત્ર લાલ અને ભ્રમરો વિકરાળ છે.

रूप मातु को अधिक सुहावे। दरश करत जन अति सुख पावे॥

રૂપ માતુ કો અધિક સુહાવે। દરશ કરત જન અતિ સુખ પાવે॥

Rup Matu Ko Adhik Suhave | Darash Karat Jan Ati Sukh Pave ||

માતાજીનું રૂપ અત્યંત મનોહર છે; તેનાં દર્શનથી ભક્તો અપાર સુખ પામે છે.

तुम संसार शक्ति लय कीना। पालन हेतु अन्न धन दीना॥

તુમ સંસાર શક્તિ લય કીના। પાલન હેતુ અન્ન ધન દીના॥

Tum Sansar Shakti Lay Kina | Palan Hetu Anna Dhan Dina ||

સંસારની સમગ્ર શક્તિ આપનામાં સમાયેલી છે; પાલન માટે આપે અન્ન અને ધન આપ્યાં.

अन्नपूर्णा हुई जग पाला। तुम ही आदि सुन्दरी बाला॥

અન્નપૂર્ણા હુઈ જગ પાલા। તુમ હી આદિ સુન્દરી બાલા॥

Annapurna Hui Jag Pala | Tum Hi Adi Sundari Bala ||

અન્નપૂર્ણા બનીને આપ જગતનું પાલન કરો છો; આપ જ આદિ-સુંદરી બાલા (ત્રિપુરસુંદરી) છો.

प्रलयकाल सब नाशन हारी। तुम गौरी शिवशंकर प्यारी॥

પ્રલયકાલ સબ નાશન હારી। તુમ ગૌરી શિવશંકર પ્યારી॥

Pralaykal Sab Nashan Hari | Tum Gauri Shivashankar Pyari ||

પ્રલયકાળે સૌનો નાશ કરનારાં આપ છો; આપ જ શિવશંકરનાં પ્રિય ગૌરી છો.

शिव योगी तुम्हरे गुण गावें। ब्रह्मा विष्णु तुम्हें नित ध्यावें॥

શિવ યોગી તુમ્હરે ગુણ ગાવેં। બ્રહ્મા વિષ્ણુ તુમ્હેં નિત ધ્યાવેં॥

Shiv Yogi Tumhare Gun Gaven | Brahma Vishnu Tumhen Nit Dhyaven ||

શિવ અને યોગીઓ આપના ગુણ ગાય છે; બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ નિત્ય આપનું ધ્યાન ધરે છે.

रूप सरस्वती को तुम धारा। दे सुबुद्धि ऋषि मुनिन उबारा॥

રૂપ સરસ્વતી કો તુમ ધારા। દે સુબુદ્ધિ ઋષિ મુનિન ઉબારા॥

Rup Sarasvati Ko Tum Dhara | De Subuddhi Rishi Munin Ubara ||

આપે સરસ્વતીનું રૂપ ધારણ કરીને ઋષિ-મુનિઓને સદ્બુદ્ધિ આપી તેમનો ઉદ્ધાર કર્યો.

धरयो रूप नरसिंह को अम्बा। परगट भई फाड़कर खम्बा॥

ધરયો રૂપ નરસિંહ કો અમ્બા। પરગટ ભઈ ફાડ઼કર ખમ્બા॥

Dharyo Rup Narsinh Ko Amba | Pargat Bhai Phadakar Khamba ||

હે અંબા, આપે નરસિંહનું રૂપ ધર્યું અને થાંભલો ફાડીને પ્રગટ થયાં.

रक्षा करि प्रह्लाद बचायो। हिरणाकुश को स्वर्ग पठायो॥

રક્ષા કરિ પ્રહ્લાદ બચાયો। હિરણાકુશ કો સ્વર્ગ પઠાયો॥

Raksha Kari Prahlad Bachayo | Hiranakush Ko Svarga Pathayo ||

આપે રક્ષા કરીને પ્રહ્લાદને બચાવ્યા અને હિરણ્યકશિપુને (વધ કરીને) સ્વર્ગે મોકલ્યો.

लक्ष्मी रूप धरो जग माहीं। श्री नारायण अंग समाहीं॥

લક્ષ્મી રૂપ ધરો જગ માહીં। શ્રી નારાયણ અંગ સમાહીં॥

Lakshmi Rup Dharo Jag Mahin | Shri Narayan Ang Samahin ||

આપે જગતમાં લક્ષ્મીનું રૂપ ધર્યું અને શ્રી નારાયણના અંગમાં સમાઈ ગયાં.

क्षीरसिन्धु में करत विलासा। दयासिन्धु दीजै मन आसा॥

ક્ષીરસિન્ધુ મેં કરત વિલાસા। દયાસિન્ધુ દીજૈ મન આસા॥

Kshirasindhu Men Karat Vilasa | Dayasindhu Dijai Man Asa ||

ક્ષીરસાગરમાં આપ વિહાર કરો છો; હે દયાના સાગર, મારા મનની આશા પૂરી કરો.

हिंगलाज में तुम्हीं भवानी। महिमा अमित न जात बखानी॥

હિંગલાજ મેં તુમ્હીં ભવાની। મહિમા અમિત ન જાત બખાની॥

Hingalaj Men Tumhin Bhavani | Mahima Amit Na Jat Bakhani ||

હિંગળાજ (શક્તિપીઠ)માં આપ જ ભવાની છો; આપના અસીમ મહિમાનું વર્ણન થઈ શકે તેમ નથી.

मातंगी अरु धूमावति माता। भुवनेश्वरी बगला सुख दाता॥

માતંગી અરુ ધૂમાવતિ માતા। ભુવનેશ્વરી બગલા સુખ દાતા॥

Matangi Aru Dhumavati Mata | Bhuvaneshvari Bagla Sukh Data ||

માતંગી, ધૂમાવતી, ભુવનેશ્વરી અને બગલામુખી — આ (મહાવિદ્યા) રૂપો સુખ આપનારાં છે.

श्री भैरव तारा जग तारिणी। छिन्न भाल भव दुःख निवारिणी॥

શ્રી ભૈરવ તારા જગ તારિણી। છિન્ન ભાલ ભવ દુઃખ નિવારિણી॥

Shri Bhairav Tara Jag Tarini | Chhinna Bhal Bhav Duhkh Nivarini ||

ભૈરવી અને તારા રૂપે આપ જગતને તારો છો; છિન્નમસ્તા રૂપે સંસારનાં દુઃખ દૂર કરો છો.

केहरि वाहन सोह भवानी। लांगुर वीर चलत अगवानी॥

કેહરિ વાહન સોહ ભવાની। લાંગુર વીર ચલત અગવાની॥

Kehari Vahan Soh Bhavani | Langur Vir Chalat Agavani ||

હે ભવાની, સિંહ આપનું વાહન છે; વીર લાંગુર (હનુમાન/ભૈરવ) આપની આગળ-આગળ ચાલે છે.

कर में खप्पर खड्ग विराजै। जाको देख काल डर भाजै॥

કર મેં ખપ્પર ખડ્ગ વિરાજૈ। જાકો દેખ કાલ ડર ભાજૈ॥

Kar Men Khappar Khadga Virajai | Jako Dekh Kal Dar Bhajai ||

આપના હાથમાં ખપ્પર અને ખડ્ગ શોભે છે, જેને જોઈને કાળ પણ ડરીને ભાગી જાય છે.

सोहै अस्त्र और त्रिशूला। जाते उठत शत्रु हिय शूला॥

સોહૈ અસ્ત્ર ઔર ત્રિશૂલા। જાતે ઉઠત શત્રુ હિય શૂલા॥

Sohai Astra Aur Trishula | Jate Uthat Shatru Hiy Shula ||

આપનાં અસ્ત્રો અને ત્રિશૂળ શોભે છે, જેને જોઈને શત્રુઓના હૃદયમાં પીડા ઊઠે છે.

नगरकोट में तुम्हीं विराजत। तिहुँलोक में डंका बाजत॥

નગરકોટ મેં તુમ્હીં વિરાજત। તિહુઁલોક મેં ડંકા બાજત॥

Nagarkot Men Tumhin Virajat | Tihunlok Men Danka Bajat ||

નગરકોટ (કાંગડા)માં આપ જ બિરાજો છો; ત્રણેય લોકમાં આપનો ડંકો વાગે છે.

शुम्भ निशुम्भ दानव तुम मारे। रक्तबीज शंखन संहारे॥

શુમ્ભ નિશુમ્ભ દાનવ તુમ મારે। રક્તબીજ શંખન સંહારે॥

Shumbha Nishumbha Danav Tum Mare | Raktabij Shankhan Sanhare ||

આપે શુંભ-નિશુંભ દાનવોને માર્યા અને રક્તબીજ જેવા અસંખ્ય અસુરોનો સંહાર કર્યો.

महिषासुर नृप अति अभिमानी। जेहि अघ भार मही अकुलानी॥

મહિષાસુર નૃપ અતિ અભિમાની। જેહિ અઘ ભાર મહી અકુલાની॥

Mahishasur Nrip Ati Abhimani | Jehi Agh Bhar Mahi Akulani ||

અત્યંત અભિમાની રાજા મહિષાસુરનાં પાપોના ભારથી પૃથ્વી વ્યાકુળ થઈ ગઈ હતી.

रूप कराल कालिका धारा। सेन सहित तुम तिहि संहारा॥

રૂપ કરાલ કાલિકા ધારા। સેન સહિત તુમ તિહિ સંહારા॥

Rup Karal Kalika Dhara | Sen Sahit Tum Tihi Sanhara ||

ત્યારે આપે કાલીનું વિકરાળ રૂપ ધારણ કરીને તેની સેના સહિત તેનો સંહાર કર્યો.

परी गाढ़ सन्तन पर जब जब। भई सहाय मातु तुम तब तब॥

પરી ગાઢ઼ સન્તન પર જબ જબ। ભઈ સહાય માતુ તુમ તબ તબ॥

Pari Gadh Santan Par Jab Jab | Bhai Sahay Matu Tum Tab Tab ||

જ્યારે-જ્યારે સંતો પર સંકટ આવ્યું, ત્યારે-ત્યારે હે માતા, આપ તેમનાં સહાયક બન્યાં.

अमरपुरी अरु बासव लोका। तब महिमा सब रहें अशोका॥

અમરપુરી અરુ બાસવ લોકા। તબ મહિમા સબ રહેં અશોકા॥

Amarpuri Aru Basav Loka | Tab Mahima Sab Rahen Ashoka ||

અમરપુરી (સ્વર્ગ) અને ઇન્દ્રલોક — બધાં આપના મહિમાથી શોક-રહિત રહે છે.

ज्वाला में है ज्योति तुम्हारी। तुम्हें सदा पूजें नर-नारी॥

જ્વાલા મેં હૈ જ્યોતિ તુમ્હારી। તુમ્હેં સદા પૂજેં નર-નારી॥

Jvala Men Hai Jyoti Tumhari | Tumhen Sada Pujen Nar-Nari ||

જ્વાળામુખી (શક્તિપીઠ)માં આપની જ્યોત છે; નર-નારી સદા આપને પૂજે છે.

प्रेम भक्ति से जो यश गावें। दुःख दारिद्र निकट नहिं आवें॥

પ્રેમ ભક્તિ સે જો યશ ગાવેં। દુઃખ દારિદ્ર નિકટ નહિં આવેં॥

Prem Bhakti Se Jo Yash Gaven | Duhkh Daridra Nikat Nahin Aven ||

જે પ્રેમ અને ભક્તિથી આપનો યશ ગાય છે, તેમની પાસે દુઃખ અને દરિદ્રતા આવતાં નથી.

ध्यावे तुम्हें जो नर मन लाई। जन्म-मरण ताकौ छुटि जाई॥

ધ્યાવે તુમ્હેં જો નર મન લાઈ। જન્મ-મરણ તાકૌ છુટિ જાઈ॥

Dhyave Tumhen Jo Nar Man Lai | Janma-Maran Takau Chhuti Jai ||

જે મન લગાવીને આપનું ધ્યાન ધરે છે, તે જન્મ-મરણના બંધનમાંથી છૂટી જાય છે.

जोगी सुर मुनि कहत पुकारी। योग न हो बिन शक्ति तुम्हारी॥

જોગી સુર મુનિ કહત પુકારી। યોગ ન હો બિન શક્તિ તુમ્હારી॥

Jogi Sur Muni Kahat Pukari | Yog Na Ho Bin Shakti Tumhari ||

યોગી, દેવતા અને મુનિઓ પોકારીને કહે છે — આપની શક્તિ વિના યોગ સિદ્ધ થતો નથી.

शंकर आचारज तप कीनो। काम अरु क्रोध जीति सब लीनो॥

શંકર આચારજ તપ કીનો। કામ અરુ ક્રોધ જીતિ સબ લીનો॥

Shankar Acharaj Tap Kino | Kam Aru Krodh Jiti Sab Lino ||

આચાર્ય શંકરે તપ કરીને કામ અને ક્રોધ — બધાંને જીતી લીધાં.

निशिदिन ध्यान धरो शंकर को। काहु काल नहिं सुमिरो तुमको॥

નિશિદિન ધ્યાન ધરો શંકર કો। કાહુ કાલ નહિં સુમિરો તુમકો॥

Nishidin Dhyan Dharo Shankar Ko | Kahu Kal Nahin Sumiro Tumako ||

તેઓ રાત-દિવસ શંકરનું ધ્યાન ધરતા રહ્યા, પરંતુ ક્યારેય આપનું સ્મરણ ન કર્યું.

शक्ति रूप का मरम न पायो। शक्ति गई तब मन पछितायो॥

શક્તિ રૂપ કા મરમ ન પાયો। શક્તિ ગઈ તબ મન પછિતાયો॥

Shakti Rup Ka Maram Na Payo | Shakti Gai Tab Man Pachhitayo ||

તેમણે શક્તિ-રૂપનું રહસ્ય ન સમજ્યું; જ્યારે શક્તિ ચાલી ગઈ, ત્યારે મનમાં પસ્તાયા.

शरणागत हुई कीर्ति बखानी। जय जय जय जगदम्ब भवानी॥

શરણાગત હુઈ કીર્તિ બખાની। જય જય જય જગદમ્બ ભવાની॥

Sharnagat Hui Kirti Bakhani | Jai Jai Jai Jagdamba Bhavani ||

ત્યારે શરણે આવીને તેમણે આપની કીર્તિ ગાઈ — «જય જય જય જગદંબા ભવાની».

भई प्रसन्न आदि जगदम्बा। दई शक्ति नहिं कीन विलम्बा॥

ભઈ પ્રસન્ન આદિ જગદમ્બા। દઈ શક્તિ નહિં કીન વિલમ્બા॥

Bhai Prasanna Adi Jagdamba | Dai Shakti Nahin Kin Vilamba ||

આદિ જગદંબા પ્રસન્ન થયાં અને વાર લગાડ્યા વિના તેમને (ફરીથી) શક્તિ આપી દીધી.

मोको मातु कष्ट अति घेरो। तुम बिन कौन हरै दुःख मेरो॥

મોકો માતુ કષ્ટ અતિ ઘેરો। તુમ બિન કૌન હરૈ દુઃખ મેરો॥

Moko Matu Kashta Ati Ghero | Tum Bin Kaun Harai Duhkh Mero ||

હે માતા, મને ઘણાં કષ્ટોએ ઘેરી લીધો છે; આપના સિવાય મારું દુઃખ કોણ હરશે?

आशा तृष्णा निपट सतावें। मोह मदादिक सब बिनशावैं॥

આશા તૃષ્ણા નિપટ સતાવેં। મોહ મદાદિક સબ બિનશાવૈં॥

Asha Trishna Nipat Sataven | Moh Madadik Sab Binashavain ||

આશા અને તૃષ્ણા મને ખૂબ સતાવે છે; (આપની કૃપાથી) મોહ, મદ વગેરે બધા વિકારો નાશ પામે.

शत्रु नाश कीजै महारानी। सुमिरौं इकचित तुम्हें भवानी॥

શત્રુ નાશ કીજૈ મહારાની। સુમિરૌં ઇકચિત તુમ્હેં ભવાની॥

Shatru Nash Kijai Maharani | Sumiraun Ikachit Tumhen Bhavani ||

હે મહારાણી, મારા શત્રુઓનો નાશ કરો; હે ભવાની, હું એકાગ્ર મનથી આપનું સ્મરણ કરું છું.

करो कृपा हे मातु दयाला। ऋद्धि-सिद्धि दै करहु निहाला॥

કરો કૃપા હે માતુ દયાલા। ઋદ્ધિ-સિદ્ધિ દૈ કરહુ નિહાલા॥

Karo Kripa He Matu Dayala | Riddhi-Siddhi Dai Karhu Nihala ||

હે દયાળુ માતા, કૃપા કરો; ઋદ્ધિ-સિદ્ધિ આપીને મને ન્યાલ કરી દો.

जब लगि जिऊँ दया फल पाऊँ। तुम्हरो यश मैं सदा सुनाऊँ॥

જબ લગિ જિઊઁ દયા ફલ પાઊઁ। તુમ્હરો યશ મૈં સદા સુનાઊઁ॥

Jab Lagi Jiun Daya Phal Paun | Tumharo Yash Main Sada Sunaun ||

જ્યાં સુધી જીવું, આપની દયાનું ફળ પામતો રહું અને સદા આપનો યશ ગાતો રહું.

दुर्गा चालीसा जो नित गावै। सब सुख भोग परमपद पावै॥

દુર્ગા ચાલીસા જો નિત ગાવૈ। સબ સુખ ભોગ પરમપદ પાવૈ॥

Durga Chalisa Jo Nit Gavai | Sab Sukh Bhog Parampad Pavai ||

જે નિત્ય દુર્ગા ચાલીસા ગાય છે, તે સર્વ સુખ ભોગવીને પરમપદ (મોક્ષ) પામે છે.

देवीदास शरण निज जानी। करहु कृपा जगदम्ब भवानी॥

દેવીદાસ શરણ નિજ જાની। કરહુ કૃપા જગદમ્બ ભવાની॥

Devidas Sharan Nij Jani | Karhu Kripa Jagdamba Bhavani ||

દેવીદાસને પોતાના શરણે આવેલો જાણીને, હે જગદંબા ભવાની, કૃપા કરો.

॥ दोहा ॥ शरणागत रक्षा करे, भक्त रहे निःशंक। मैं आया तेरी शरण में, मातु लीजिये अंक॥

॥ દોહા ॥ શરણાગત રક્ષા કરે, ભક્ત રહે નિઃશંક। મૈં આયા તેરી શરણ મેં, માતુ લીજિયે અંક॥

|| Doha || Sharnagat Raksha Kare, Bhakta Rahe Nihshank | Main Aya Teri Sharan Men, Matu Lijiye Ank ||

મા શરણે આવેલાની રક્ષા કરે છે, તેથી ભક્ત નિશ્ચિંત રહે છે; હે માતા, હું આપના શરણે આવ્યો છું — મને આપના ખોળામાં લઈ લો.

💡 ભાવાર્થ

દુર્ગા ચાલીસામાં માતાજીને સમગ્ર સૃષ્ટિની શક્તિ, પાલનકર્તા અને સંહારકર્તા કહેવામાં આવ્યાં છે; ભક્ત પોતાનાં કષ્ટ, શત્રુ અને વિકારો દૂર કરવા તથા ઋદ્ધિ-સિદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે.

📿 જપ-ગણતરી (108 મણકાની માળા)

દરેક જપ વખતે બટન દબાવો; દર 108 જપે એક માળા પૂરી થાય છે (ફોન વાઇબ્રેટ થશે). ગણતરી આ જ ઉપકરણ/બ્રાઉઝરમાં સચવાય છે.

📅 આગામી શુભ દિવસો (અમારા પંચાંગ મુજબ)

23 ઑક્ટો (શુક્રવાર)
30 ઑક્ટો (શુક્રવાર)
6 નવે (શુક્રવાર)
13 નવે (શુક્રવાર)
20 નવે (શુક્રવાર)
27 નવે (શુક્રવાર)

તારીખો દિલ્હીના સૂર્યોદય મુજબ છે; તમારા શહેર માટે આજનું પંચાંગ જુઓ.

🪔 જપ / પાઠ કેવી રીતે કરવો

સમય: સવારે કે સંધ્યા સમયે; નવરાત્રિના નવેય દિવસ નિત્ય.
આસન અને દિશા: લાલ આસન પર, પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ રાખીને બેસો.
તૈયારી: માતાજી સામે ઘીનો દીવો, લાલ ફૂલ અને રોલી-અક્ષત અર્પણ કરો.
સંખ્યા: રોજ 1 પાઠ; નવરાત્રિમાં સતત 9 દિવસ; વિશેષ કામના માટે 108 પાઠનું અનુષ્ઠાન આચાર્યના માર્ગદર્શનમાં.
સાથે: નવાર્ણ મંત્ર «ૐ ઐં હ્રીં ક્લીં ચામુણ્ડાયૈ વિચ્ચે»ની એક માળા.
અંત: «જય અંબે ગૌરી» આરતી અને (આઠમ/નોમના દિવસે) કન્યા કે સૌભાગ્યવતી સ્ત્રીને ભોજન-દાન.

🛕 પૂજા-વિધિ (ક્રમવાર)

🧺 જરૂરી સામગ્રી

મા દુર્ગાનું ચિત્ર/મૂર્તિ
લાલ ચૂંદડી અને લાલ વસ્ત્ર
લાલ ફૂલ (ખાસ કરીને જાસૂદ)
રોલી, કંકુ, અક્ષત, સિંદૂર
સોળ શણગારની સામગ્રી (યથાશક્તિ)
ઘીનો દીવો (નવરાત્રિમાં અખંડ જ્યોતની પરંપરા)
શ્રીફળ, ફળ, શીરો-પૂરી/મીઠાઈનો ભોગ
લવિંગ, એલચી, નાગરવેલનું પાન

🪷 વિધિ

સ્નાન કરીને સ્વચ્છ (શક્ય હોય તો ધોયેલાં) વસ્ત્રો પહેરો; પૂજા-સ્થાન સાફ કરીને બાજઠ પર સ્વચ્છ વસ્ત્ર પાથરો.
આચમન (ત્રણ વાર જળ ગ્રહણ) કરીને હાથ-મોંની શુદ્ધિ કરો; આસન પર બેસીને મન શાંત કરો.
દીવો (ઘી કે તલના તેલનો) પ્રગટાવો — દીવો દેવતાની જમણી બાજુ રાખવાની પરંપરા છે.
જમણા હાથમાં જળ, અક્ષત અને ફૂલ લઈને સંકલ્પ કરો — તમારું નામ, ગોત્ર, સ્થળ, તિથિ અને પૂજાનો હેતુ મનમાં કે બોલીને કહો; પછી જળ જમીન પર છોડી દો.
સૌથી પહેલાં શ્રી ગણેશનું સ્મરણ કરો (ૐ ગં ગણપતયે નમઃ).
માતાજીનું આવાહન કરો; બાજઠ પર કળશ-સ્થાપના (નવરાત્રિમાં) કરો અથવા ફક્ત ચિત્ર સ્થાપિત કરો.
જળથી આચમન/સ્નાન કરાવીને લાલ ચૂંદડી ઓઢાડો; રોલી-કંકુ, સિંદૂર, અક્ષત અને લાલ ફૂલ અર્પણ કરો.
ધૂપ-દીપ દેખાડો, શ્રીફળ અને ભોગ અર્પણ કરો; દુર્ગા ચાલીસા, દુર્ગા સપ્તશતી કે નવાર્ણ મંત્ર (ૐ ઐં હ્રીં ક્લીં ચામુણ્ડાયૈ વિચ્ચે)નો જપ કરો.
«જય અંબે ગૌરી» આરતી ગાઓ; આઠમ/નોમના દિવસે કન્યા-પૂજનની પરંપરા છે.
અંતે આરતી કરો, પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરો અને પ્રદક્ષિણા કરો (જગ્યા ન હોય તો પોતાની જગ્યાએ જ ફરીને).
પૂજામાં થયેલી ભૂલચૂક માટે ક્ષમા-પ્રાર્થના કરો, પ્રસાદ વહેંચો અને પોતે પણ ગ્રહણ કરો.

⚠️ નિયમો અને સાવચેતી

નવરાત્રિમાં સાત્ત્વિક ભોજન, બ્રહ્મચર્ય અને (યથાશક્તિ) ઉપવાસ રાખવામાં આવે છે; ડુંગળી-લસણ વર્જિત.
માતાજીને દૂર્વા (ધરો) ચઢાવવામાં આવતી નથી — પરંપરામાં તે ગણેશજીને પ્રિય છે.
અખંડ જ્યોત પ્રગટાવી હોય તો તેને ઓલવાવા ન દો અને ઘર ખાલી ન છોડો.
સ્ત્રીનું અપમાન કરનારની પૂજા સ્વીકાર થતી નથી — આ શાક્ત-પરંપરાનો મૂળ ભાવ છે.

📜 કથા / ઉદ્ભવ

ચાલીસામાં આદિ શંકરાચાર્ય સાથે જોડાયેલો એક પ્રસંગ આવે છે — તેમણે ફક્ત શિવનું ધ્યાન ધર્યું, શક્તિનું સ્મરણ ન કર્યું; શક્તિ વિના અસમર્થ બન્યા ત્યારે તેમણે માતાજીની સ્તુતિ કરી અને માતાજીએ પ્રસન્ન થઈને તેમને ફરી શક્તિ આપી. તેનો ભાવ એ છે કે શિવ અને શક્તિ જુદાં નથી.

હિંગળાજ, નગરકોટ (કાંગડા) અને જ્વાળામુખી — ચાલીસામાં ત્રણ પ્રસિદ્ધ શક્તિપીઠોનો ઉલ્લેખ છે.

🌟 લાભ (પરંપરા મુજબ)

ભય, શત્રુ-બાધા અને સંકટથી રક્ષાની પ્રાર્થના.
નવરાત્રિ-સાધનાનો મૂળ પાઠ; મનોબળ અને સાહસની કામના.
ઋદ્ધિ-સિદ્ધિ અને ઘરમાં સુખ-શાંતિની પ્રાર્થના.

આ શાસ્ત્રોમાં વર્ણવેલી પરંપરાગત માન્યતાઓ છે; ફળ શ્રદ્ધા, નિયમ-પાલન અને પોતાનાં કર્મો પર આધાર રાખે છે એમ માનવામાં આવે છે.

❓ વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

દુર્ગા ચાલીસા ક્યારે વાંચવી જોઈએ?

નવરાત્રિના નવ દિવસ, દર શુક્રવારે અને આઠમે; રોજ સવારે કે સંધ્યા સમયે પણ વાંચી શકાય.

શું દુર્ગા ચાલીસા અને દુર્ગા સપ્તશતી એક જ છે?

ના. સપ્તશતી (દેવી માહાત્મ્ય) માર્કંડેય પુરાણના 700 સંસ્કૃત શ્લોકો છે; ચાલીસા એ જ ભાવની નાની, સરળ લોકભાષાની સ્તુતિ છે.

માસિક ધર્મ દરમિયાન પાઠ કરી શકાય?

પરંપરાઓ જુદી જુદી છે; ઘણાં ઘરોમાં એ દિવસોમાં માનસિક સ્મરણ કરવામાં આવે છે, વિધિવત્ પૂજા કે સ્પર્શ નહીં — પોતાની કુળ-પરંપરા મુજબ ચાલો.

નવરાત્રિમાં કેટલી વાર વાંચવી?

સામાન્ય રીતે રોજ એક કે ત્રણ પાઠ; અખંડ જ્યોત સાથે સવાર-સાંજ બંને સમયે પાઠ કરવાની પરંપરા પણ છે.

🪔 શ્રી દુર્ગા આરતી (જય અંબે ગૌરી) · 🪔 શ્રી લક્ષ્મી આરતી (ૐ જય લક્ષ્મી માતા) · 🪔 તમારી કુંડળી પરથી તમારો ગ્રહ/ઇષ્ટદેવ જાણો · 🧙 જ્યોતિષીને પૂછો · 🕉 બધા મંત્રો અને આરતીઓ · 🇮🇳 હિન્દીમાં વાંચો · 🌐 English

નોંધ: ભક્તિભાવ અને શુદ્ધ ઉચ્ચાર સાથે પાઠ કરો; વિશેષ અનુષ્ઠાન માટે જાણકાર આચાર્યનું માર્ગદર્શન લો.

અન્ય મંત્ર અને આરતી

આ વિષયનાં પાનાં

મંત્ર, આરતી અને ચાલીસા વ્રત-તહેવાર સ્વપ્ન-કોશ હિંદુ કેલેન્ડર શુભ મુહૂર્ત આજનું પંચાંગ આજનું રાશિફળ આજનું પંચાંગ મફત કુંડળી કુંડળી મેળાપ