🕉 શ્રી રુદ્રાષ્ટકમ્

📜 શ્રી રુદ્રાષ્ટકમ્

સ્તોત્ર

રચયિતાગોસ્વામી તુલસીદાસ

ગ્રંથરામચરિતમાનસ, ઉત્તરકાંડ

ભાષાસંસ્કૃત

શ્લોક8 + 1 ફળશ્રુતિ

પાઠ-સમયઆશરે 4 મિનિટ

વિશેષસોમવાર, શ્રાવણ, મહાશિવરાત્રિ

રુદ્રાષ્ટકમ્ રામચરિતમાનસના ઉત્તરકાંડમાં આવે છે — કાગભુશુંડિના ગુરુએ શિવને પ્રસન્ન કરવા આ સ્તુતિ કરી હતી. તેમાં શિવનાં નિર્ગુણ (નિરાકાર, તુરીય) અને સગુણ (ગંગાધર, નીલકંઠ) બંને રૂપોની વંદના છે.

📖 સંપૂર્ણ પાઠ — અર્થ સાથે

સરળતાથી વાંચી શકાય તે માટે મૂળ પાઠ ગુજરાતી લિપિમાં આપ્યો છે (ઉચ્ચાર એ જ રહે છે); દેવનાગરી કે Roman લિપિમાં જોવા માટે બટન દબાવો.

नमामीशमीशान निर्वाणरूपं विभुं व्यापकं ब्रह्मवेदस्वरूपम्। निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरीहं चिदाकाशमाकाशवासं भजेऽहम्॥१॥

નમામીશમીશાન નિર્વાણરૂપં વિભું વ્યાપકં બ્રહ્મવેદસ્વરૂપમ્। નિજં નિર્ગુણં નિર્વિકલ્પં નિરીહં ચિદાકાશમાકાશવાસં ભજેઽહમ્॥૧॥

Namamishamishana Nirvanarupam Vibhum Vyapakam Brahmavedasvarupam | Nijam Nirgunam Nirvikalpam Niriham Chidakashamakashavasam Bhaje'ham ||1 ||

હે ઈશાન, હું આપને નમન કરું છું — આપ મોક્ષ-સ્વરૂપ, સર્વવ્યાપક, બ્રહ્મ અને વેદ-સ્વરૂપ છો; પોતાનામાં સ્થિત, નિર્ગુણ, વિકલ્પ-રહિત, ઇચ્છા-રહિત, ચેતન આકાશ-રૂપ અને આકાશને જ વસ્ત્ર બનાવનારા છો — હું આપને ભજું છું.

निराकारमोंकारमूलं तुरीयं गिरा ज्ञान गोतीतमीशं गिरीशम्। करालं महाकाल कालं कृपालं गुणागार संसारपारं नतोऽहम्॥२॥

નિરાકારમોંકારમૂલં તુરીયં ગિરા જ્ઞાન ગોતીતમીશં ગિરીશમ્। કરાલં મહાકાલ કાલં કૃપાલં ગુણાગાર સંસારપારં નતોઽહમ્॥૨॥

Nirakaramonkaramulam Turiyam Gira Gyana Gotitamisham Girisham | Karalam Mahakala Kalam Kripalam Gunagara Sansaraparam Nato'ham ||2 ||

નિરાકાર, ૐકારના મૂળ, તુરીય (ત્રણેય અવસ્થાઓથી પર), વાણી-જ્ઞાન-ઇન્દ્રિયોથી પર, કૈલાસપતિ, વિકરાળ, મહાકાળના પણ કાળ, કૃપાળુ, ગુણોના ધામ અને સંસારથી પાર — આપને હું નમન કરું છું.

तुषाराद्रि संकाश गौरं गभीरं मनोभूत कोटि प्रभा श्री शरीरम्। स्फुरन्मौलि कल्लोलिनी चारु गंगा लसद्भालबालेन्दु कण्ठे भुजंगा॥३॥

તુષારાદ્રિ સંકાશ ગૌરં ગભીરં મનોભૂત કોટિ પ્રભા શ્રી શરીરમ્। સ્ફુરન્મૌલિ કલ્લોલિની ચારુ ગંગા લસદ્ભાલબાલેન્દુ કણ્ઠે ભુજંગા॥૩॥

Tusharadri Sankasha Gauram Gabhiram Manobhuta Koti Prabha Shri Shariram | Sphuranmauli Kallolini Charu Ganga Lasadbhalabalendu Kanthe Bhujanga ||3 ||

હિમાલય જેવા ગૌર અને ગંભીર, કરોડો કામદેવોની આભાવાળા સુંદર શરીરવાળા; જેમના માથે લહેરાતી સુંદર ગંગા, કપાળે બાળ-ચંદ્ર અને કંઠમાં સર્પ શોભે છે.

चलत्कुण्डलं भ्रू सुनेत्रं विशालं प्रसन्नाननं नीलकण्ठं दयालम्। मृगाधीशचर्माम्बरं मुण्डमालं प्रियं शंकरं सर्वनाथं भजामि॥४॥

ચલત્કુણ્ડલં ભ્રૂ સુનેત્રં વિશાલં પ્રસન્નાનનં નીલકણ્ઠં દયાલમ્। મૃગાધીશચર્મામ્બરં મુણ્ડમાલં પ્રિયં શંકરં સર્વનાથં ભજામિ॥૪॥

Chalatkundalam Bhru Sunetram Vishalam Prasannananam Nilakantham Dayalam | Mrigadhishacharmambaram Mundamalam Priyam Shankaram Sarvanatham Bhajami ||4 ||

હાલતાં કુંડળ, સુંદર ભ્રમરો અને વિશાળ નેત્રો, પ્રસન્ન મુખ, નીલ કંઠ, દયાળુ, સિંહ-ચર્મનાં વસ્ત્ર અને મુંડમાળા ધારણ કરનારા — સૌના નાથ પ્રિય શંકરને હું ભજું છું.

प्रचण्डं प्रकृष्टं प्रगल्भं परेशं अखण्डं अजं भानुकोटिप्रकाशम्। त्रयः शूल निर्मूलनं शूलपाणिं भजेऽहं भवानीपतिं भावगम्यम्॥५॥

પ્રચણ્ડં પ્રકૃષ્ટં પ્રગલ્ભં પરેશં અખણ્ડં અજં ભાનુકોટિપ્રકાશમ્। ત્રયઃ શૂલ નિર્મૂલનં શૂલપાણિં ભજેઽહં ભવાનીપતિં ભાવગમ્યમ્॥૫॥

Prachandam Prakrishtam Pragalbham Paresham Akhandam Ajam Bhanukotiprakasham | Trayah Shula Nirmulanam Shulapanim Bhaje'ham Bhavanipatim Bhavagamyam ||5 ||

પ્રચંડ, શ્રેષ્ઠ, તેજસ્વી, પરમેશ્વર, અખંડ, અજન્મા, કરોડો સૂર્યો જેવા પ્રકાશવાળા; ત્રણેય પ્રકારના શૂળ (દુઃખ)ને મૂળમાંથી મટાડનારા, હાથમાં ત્રિશૂળ ધારણ કરનારા, ભાવ (પ્રેમ)થી પ્રાપ્ત થનારા ભવાનીપતિને હું ભજું છું.

कलातीत कल्याण कल्पान्तकारी सदा सज्जनानन्ददाता पुरारी। चिदानन्द संदोह मोहापहारी प्रसीद प्रसीद प्रभो मन्मथारी॥६॥

કલાતીત કલ્યાણ કલ્પાન્તકારી સદા સજ્જનાનન્દદાતા પુરારી। ચિદાનન્દ સંદોહ મોહાપહારી પ્રસીદ પ્રસીદ પ્રભો મન્મથારી॥૬॥

Kalatita Kalyana Kalpantakari Sada Sajjananandadata Purari | Chidananda Sandoha Mohapahari Prasida Prasida Prabho Manmathari ||6 ||

કળાઓથી પર, કલ્યાણ-સ્વરૂપ, કલ્પનો અંત કરનારા, સજ્જનોને સદા આનંદ આપનારા, ત્રિપુરના શત્રુ, ચેતન-આનંદના પુંજ, મોહ હરનારા, કામદેવના શત્રુ — હે પ્રભો, પ્રસન્ન થાઓ, પ્રસન્ન થાઓ.

न यावत् उमानाथ पादारविन्दं भजन्तीह लोके परे वा नराणाम्। न तावत्सुखं शान्ति सन्तापनाशं प्रसीद प्रभो सर्वभूताधिवासम्॥७॥

ન યાવત્ ઉમાનાથ પાદારવિન્દં ભજન્તીહ લોકે પરે વા નરાણામ્। ન તાવત્સુખં શાન્તિ સન્તાપનાશં પ્રસીદ પ્રભો સર્વભૂતાધિવાસમ્॥૭॥

Na Yavat Umanatha Padaravindam Bhajantiha Loke Pare Va Naranam | Na Tavatsukham Shanti Santapanasham Prasida Prabho Sarvabhutadhivasam ||7 ||

હે ઉમાનાથ, જ્યાં સુધી મનુષ્યો આપનાં ચરણ-કમળનું ભજન નથી કરતા, ત્યાં સુધી તેમને આ લોક કે પરલોકમાં ન સુખ મળે છે, ન શાંતિ, ન સંતાપનો નાશ; હે સર્વ પ્રાણીઓમાં વસનારા પ્રભો, પ્રસન્ન થાઓ.

न जानामि योगं जपं नैव पूजां नतोऽहं सदा सर्वदा शम्भु तुभ्यम्। जरा जन्म दुःखौघ तातप्यमानं प्रभो पाहि आपन्नमामीश शम्भो॥८॥

ન જાનામિ યોગં જપં નૈવ પૂજાં નતોઽહં સદા સર્વદા શમ્ભુ તુભ્યમ્। જરા જન્મ દુઃખૌઘ તાતપ્યમાનં પ્રભો પાહિ આપન્નમામીશ શમ્ભો॥૮॥

Na Janami Yogam Japam Naiva Pujam Nato'ham Sada Sarvada Shambhu Tubhyam | Jara Janma Duhkhaugha Tatapyamanam Prabho Pahi Apannamamisha Shambho ||8 ||

હું ન યોગ જાણું છું, ન જપ, ન પૂજા; હે શંભુ, હું તો સદા-સર્વદા આપને નમન કરું છું. ઘડપણ અને જન્મનાં દુઃખોના સમૂહથી તપતા મારા જેવા શરણાગતની, હે પ્રભો, હે ઈશ, રક્ષા કરો.

रुद्राष्टकमिदं प्रोक्तं विप्रेण हरतोषये। ये पठन्ति नरा भक्त्या तेषां शम्भुः प्रसीदति॥९॥

રુદ્રાષ્ટકમિદં પ્રોક્તં વિપ્રેણ હરતોષયે। યે પઠન્તિ નરા ભક્ત્યા તેષાં શમ્ભુઃ પ્રસીદતિ॥૯॥

Rudrashtakamidam Proktam Viprena Haratoshaye | Ye Pathanti Nara Bhaktya Tesham Shambhuh Prasidati ||9 ||

શિવની પ્રસન્નતા માટે એક બ્રાહ્મણે (કાગભુશુંડિના ગુરુએ) આ રુદ્રાષ્ટક કહ્યું; જે મનુષ્યો તેને ભક્તિથી વાંચે છે, તેમના પર શંભુ પ્રસન્ન થાય છે.

📿 જપ-ગણતરી (108 મણકાની માળા)

દરેક જપ વખતે બટન દબાવો; દર 108 જપે એક માળા પૂરી થાય છે (ફોન વાઇબ્રેટ થશે). ગણતરી આ જ ઉપકરણ/બ્રાઉઝરમાં સચવાય છે.

📅 આગામી શુભ દિવસો (અમારા પંચાંગ મુજબ)

23 ઑક્ટો (શુક્રવાર) — પ્રદોષ વ્રત
26 ઑક્ટો (સોમવાર)
2 નવે (સોમવાર)
6 નવે (શુક્રવાર) — પ્રદોષ વ્રત
7 નવે (શનિવાર) — માસિક શિવરાત્રિ
9 નવે (સોમવાર)

તારીખો દિલ્હીના સૂર્યોદય મુજબ છે; તમારા શહેર માટે આજનું પંચાંગ જુઓ.

🪔 જપ / પાઠ કેવી રીતે કરવો

સમય: સવારે કે સંધ્યાએ, શિવ-અભિષેક પછી.
વિધિ: શિવલિંગ પર જળ/બીલીપત્ર અર્પણ કરીને, શાંત મનથી — તે ભુજંગપ્રયાત છંદમાં છે, ગાઈને વાંચવું સરળ છે.
સંખ્યા: રોજ 1 વાર; શ્રાવણના સોમવારે 3 કે 11 વાર.

🛕 પૂજા-વિધિ (ક્રમવાર)

🧺 જરૂરી સામગ્રી

શિવલિંગ કે શિવ-પરિવારનું ચિત્ર
શુદ્ધ જળ અને કાચું દૂધ (અભિષેક માટે)
બીલીપત્ર (ત્રણ પાંદડાંવાળાં, ખંડિત નહીં)
ધતૂરો, આકડાનાં ફૂલ, ભાંગ (પરંપરા મુજબ)
સફેદ ચંદન, ભસ્મ, અક્ષત
ધૂપ, ઘીનો દીવો
ફળ અને મીઠાઈનો ભોગ
રુદ્રાક્ષની માળા (જપ માટે)

🪷 વિધિ

સ્નાન કરીને સ્વચ્છ (શક્ય હોય તો ધોયેલાં) વસ્ત્રો પહેરો; પૂજા-સ્થાન સાફ કરીને બાજઠ પર સ્વચ્છ વસ્ત્ર પાથરો.
આચમન (ત્રણ વાર જળ ગ્રહણ) કરીને હાથ-મોંની શુદ્ધિ કરો; આસન પર બેસીને મન શાંત કરો.
દીવો (ઘી કે તલના તેલનો) પ્રગટાવો — દીવો દેવતાની જમણી બાજુ રાખવાની પરંપરા છે.
જમણા હાથમાં જળ, અક્ષત અને ફૂલ લઈને સંકલ્પ કરો — તમારું નામ, ગોત્ર, સ્થળ, તિથિ અને પૂજાનો હેતુ મનમાં કે બોલીને કહો; પછી જળ જમીન પર છોડી દો.
સૌથી પહેલાં શ્રી ગણેશનું સ્મરણ કરો (ૐ ગં ગણપતયે નમઃ).
શિવલિંગ પર પહેલાં જળ, પછી દૂધ (અને શક્ય હોય તો દહીં, ઘી, મધ, સાકર — પંચામૃત), પછી ફરી જળથી અભિષેક કરો; અભિષેક કરતી વખતે «ૐ નમઃ શિવાય» બોલતા રહો.
સફેદ ચંદન અને ભસ્મનું તિલક, અક્ષત, બીલીપત્ર (લીસી બાજુ શિવલિંગ તરફ), ધતૂરો અને આકડાનાં ફૂલ અર્પણ કરો.
ધૂપ-દીપ દેખાડીને ભોગ ધરાવો; પછી મંત્ર-જપ/શિવ ચાલીસા/રુદ્રાષ્ટકનો પાઠ કરો.
«ૐ જય શિવ ઓમકારા» આરતી ગાઓ; શિવલિંગની પ્રદક્ષિણા અડધી કરવામાં આવે છે — જળાધારી (સોમસૂત્ર) ઓળંગવામાં આવતી નથી.
અંતે આરતી કરો, પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરો અને પ્રદક્ષિણા કરો (જગ્યા ન હોય તો પોતાની જગ્યાએ જ ફરીને).
પૂજામાં થયેલી ભૂલચૂક માટે ક્ષમા-પ્રાર્થના કરો, પ્રસાદ વહેંચો અને પોતે પણ ગ્રહણ કરો.

⚠️ નિયમો અને સાવચેતી

શિવ-પૂજામાં કેતકીનું ફૂલ અને તુલસીપત્ર પરંપરામાં વર્જિત માનવામાં આવે છે; હળદર-કંકુ શિવલિંગ પર નહીં, માતા પાર્વતીને અર્પણ કરો.
બીલીપત્ર ખંડિત (કપાયેલું-ફાટેલું) ન હોય; એક બીલીપત્ર ધોઈને ફરીથી પણ ચઢાવી શકાય છે.
સોમવાર, પ્રદોષ (ત્રયોદશી) અને માસિક શિવરાત્રિ શિવ-ઉપાસનાના વિશેષ દિવસો છે.
શિવલિંગ પર ચઢાવેલું જળ/દૂધ પગમાં ન આવે — તેને કોઈ કૂંડા કે ઝાડના મૂળમાં રેડો.

📜 કથા / ઉદ્ભવ

રામચરિતમાનસ મુજબ કાગભુશુંડિએ અહંકારમાં પોતાના ગુરુનું અપમાન કર્યું; શિવે તેમને શાપ આપ્યો. ત્યારે તેમના ગુરુએ શિવ પાસે ક્ષમા માગતાં આ રુદ્રાષ્ટક ગાયું — પ્રસન્ન થઈને શિવે શાપ હળવો કર્યો. તેથી જ ફળશ્રુતિમાં «વિપ્રેણ હરતોષયે» કહેવામાં આવ્યું છે.

🌟 લાભ (પરંપરા મુજબ)

મનની શાંતિ અને સંતાપ-નાશની પ્રાર્થના (શ્લોક 7).
વિનમ્ર ભક્તિનો ભાવ — «હું ન યોગ જાણું છું, ન જપ» (શ્લોક 8).

આ શાસ્ત્રોમાં વર્ણવેલી પરંપરાગત માન્યતાઓ છે; ફળ શ્રદ્ધા, નિયમ-પાલન અને પોતાનાં કર્મો પર આધાર રાખે છે એમ માનવામાં આવે છે.

❓ વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

રુદ્રાષ્ટકમ્ કોણે લખ્યું?

ગોસ્વામી તુલસીદાસે, રામચરિતમાનસના ઉત્તરકાંડમાં.

શું રુદ્રાષ્ટકમ્ અને રુદ્રી (રુદ્રાભિષેક) એક જ છે?

ના; રુદ્રી યજુર્વેદનો રુદ્રાધ્યાય છે, જ્યારે રુદ્રાષ્ટકમ્ તુલસીદાસની 8 શ્લોકોની સ્તુતિ છે.

📜 શિવ તાંડવ સ્તોત્ર · 🪔 શ્રી શિવ આરતી (ૐ જય શિવ ઓમકારા) · 📜 શ્રી રામ સ્તુતિ (શ્રી રામચંદ્ર કૃપાળુ) · 🪔 તમારી કુંડળી પરથી તમારો ગ્રહ/ઇષ્ટદેવ જાણો · 🧙 જ્યોતિષીને પૂછો · 🕉 બધા મંત્રો અને આરતીઓ · 🇮🇳 હિન્દીમાં વાંચો · 🌐 English

નોંધ: ભક્તિભાવ અને શુદ્ધ ઉચ્ચાર સાથે પાઠ કરો; વિશેષ અનુષ્ઠાન માટે જાણકાર આચાર્યનું માર્ગદર્શન લો.

અન્ય મંત્ર અને આરતી

આ વિષયનાં પાનાં

મંત્ર, આરતી અને ચાલીસા વ્રત-તહેવાર સ્વપ્ન-કોશ હિંદુ કેલેન્ડર શુભ મુહૂર્ત આજનું પંચાંગ આજનું રાશિફળ આજનું પંચાંગ મફત કુંડળી કુંડળી મેળાપ