🕉 શ્રી વિષ્ણુ આરતી (ૐ જય જગદીશ હરે)

🪔 શ્રી વિષ્ણુ આરતી (ૐ જય જગદીશ હરે)

આરતી

દેવતાભગવાન વિષ્ણુ (જગદીશ)

પ્રકારઆરતી

રચયિતાપં. શ્રદ્ધારામ ફિલ્લૌરી

વિશેષ દિવસગુરુવાર, એકાદશી, પૂર્ણિમા, સત્યનારાયણ કથા

«ૐ જય જગદીશ હરે» ભારતની સૌથી લોકપ્રિય આરતીઓમાંની એક છે — સત્યનારાયણ કથા, એકાદશી અને લગભગ દરેક ઘરગથ્થુ પૂજાના અંતે ગવાય છે. તેમાં ભક્ત પરમાત્માને માતા-પિતા અને એકમાત્ર આશ્રય માનીને શરણ માગે છે.

📖 સંપૂર્ણ પાઠ — અર્થ સાથે

સરળતાથી વાંચી શકાય તે માટે મૂળ પાઠ ગુજરાતી લિપિમાં આપ્યો છે (ઉચ્ચાર એ જ રહે છે); દેવનાગરી કે Roman લિપિમાં જોવા માટે બટન દબાવો.

ॐ जय जगदीश हरे, स्वामी जय जगदीश हरे। भक्त जनों के संकट, दास जनों के संकट, क्षण में दूर करे॥ ॥ ॐ जय जगदीश हरे ॥

ૐ જય જગદીશ હરે, સ્વામી જય જગદીશ હરે। ભક્ત જનોં કે સંકટ, દાસ જનોં કે સંકટ, ક્ષણ મેં દૂર કરે॥ ॥ ૐ જય જગદીશ હરે ॥

Om Jai Jagdish Hare, Svami Jai Jagdish Hare | Bhakta Janon Ke Sankat, Das Janon Ke Sankat, Kshan Men Dur Kare || || Om Jai Jagdish Hare ||

હે જગદીશ હરિ, આપનો જય હો; આપ ભક્તો અને દાસોનાં સંકટ ક્ષણભરમાં દૂર કરો છો.

जो ध्यावे फल पावे, दुःख बिनसे मन का, स्वामी दुःख बिनसे मन का। सुख सम्पति घर आवे, कष्ट मिटे तन का॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

જો ધ્યાવે ફલ પાવે, દુઃખ બિનસે મન કા, સ્વામી દુઃખ બિનસે મન કા। સુખ સમ્પતિ ઘર આવે, કષ્ટ મિટે તન કા॥ ૐ જય જગદીશ હરે॥

Jo Dhyave Phal Pave, Duhkh Binase Man Ka, Svami Duhkh Binase Man Ka | Sukh Sampati Ghar Ave, Kashta Mite Tan Ka || Om Jai Jagdish Hare ||

જે આપનું ધ્યાન ધરે છે, તેને ફળ મળે છે અને મનનું દુઃખ મટી જાય છે; ઘરમાં સુખ-સંપત્તિ આવે છે અને શરીરનાં કષ્ટ મટે છે.

मात पिता तुम मेरे, शरण गहूँ मैं किसकी, स्वामी शरण गहूँ मैं किसकी। तुम बिन और न दूजा, आस करूँ मैं जिसकी॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

માત પિતા તુમ મેરે, શરણ ગહૂઁ મૈં કિસકી, સ્વામી શરણ ગહૂઁ મૈં કિસકી। તુમ બિન ઔર ન દૂજા, આસ કરૂઁ મૈં જિસકી॥ ૐ જય જગદીશ હરે॥

Mat Pita Tum Mere, Sharan Gahun Main Kisaki, Svami Sharan Gahun Main Kisaki | Tum Bin Aur Na Duja, As Karun Main Jisaki || Om Jai Jagdish Hare ||

આપ જ મારાં માતા-પિતા છો, હું બીજા કોનું શરણ લઉં; આપ વિના બીજું કોઈ નથી, જેની હું આશા રાખું.

तुम पूरण परमात्मा, तुम अन्तर्यामी, स्वामी तुम अन्तर्यामी। पारब्रह्म परमेश्वर, तुम सब के स्वामी॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

તુમ પૂરણ પરમાત્મા, તુમ અન્તર્યામી, સ્વામી તુમ અન્તર્યામી। પારબ્રહ્મ પરમેશ્વર, તુમ સબ કે સ્વામી॥ ૐ જય જગદીશ હરે॥

Tum Puran Parmatma, Tum Antaryami, Svami Tum Antaryami | Parabrahma Parmeshvar, Tum Sab Ke Svami || Om Jai Jagdish Hare ||

આપ પૂર્ણ પરમાત્મા અને અંતર્યામી છો; આપ જ પરબ્રહ્મ પરમેશ્વર અને સૌના સ્વામી છો.

तुम करुणा के सागर, तुम पालनकर्ता, स्वामी तुम पालनकर्ता। मैं मूरख फलकामी, मैं सेवक तुम स्वामी, कृपा करो भर्ता॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

તુમ કરુણા કે સાગર, તુમ પાલનકર્તા, સ્વામી તુમ પાલનકર્તા। મૈં મૂરખ ફલકામી, મૈં સેવક તુમ સ્વામી, કૃપા કરો ભર્તા॥ ૐ જય જગદીશ હરે॥

Tum Karuna Ke Sagar, Tum Palankarta, Svami Tum Palankarta | Main Murakh Phalkami, Main Sevak Tum Svami, Kripa Karo Bharta || Om Jai Jagdish Hare ||

આપ કરુણાના સાગર અને પાલનકર્તા છો; હું ફળની ઇચ્છા રાખનારો મૂર્ખ સેવક છું અને આપ સ્વામી — હે ભરણ-પોષણ કરનાર, કૃપા કરો.

तुम हो एक अगोचर, सबके प्राणपति, स्वामी सबके प्राणपति। किस विधि मिलूँ दयामय, तुमको मैं कुमति॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

તુમ હો એક અગોચર, સબકે પ્રાણપતિ, સ્વામી સબકે પ્રાણપતિ। કિસ વિધિ મિલૂઁ દયામય, તુમકો મૈં કુમતિ॥ ૐ જય જગદીશ હરે॥

Tum Ho Ek Agochar, Sabke Pranapti, Svami Sabke Pranapti | Kis Vidhi Milun Dayamay, Tumako Main Kumati || Om Jai Jagdish Hare ||

આપ એક છો, ઇન્દ્રિયોથી પર અને સૌના પ્રાણના સ્વામી; હે દયામય, હું કુબુદ્ધિ આપને કઈ રીતે મળું?

दीन-बन्धु दुःख-हर्ता, ठाकुर तुम मेरे, स्वामी रक्षक तुम मेरे। अपने हाथ उठाओ, अपनी शरण लगाओ, द्वार पड़ा तेरे॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

દીન-બન્ધુ દુઃખ-હર્તા, ઠાકુર તુમ મેરે, સ્વામી રક્ષક તુમ મેરે। અપને હાથ ઉઠાઓ, અપની શરણ લગાઓ, દ્વાર પડ઼ા તેરે॥ ૐ જય જગદીશ હરે॥

Din-Bandhu Duhkh-Harta, Thakur Tum Mere, Svami Rakshak Tum Mere | Apane Hath Uthao, Apani Sharan Lagao, Dvar Pada Tere || Om Jai Jagdish Hare ||

હે દીનબંધુ, દુઃખ હરનારા, આપ જ મારા ઠાકોર અને રક્ષક છો; આપનો હાથ ઉઠાવો, મને આપના શરણમાં લો — હું આપના દ્વારે પડ્યો છું.

विषय-विकार मिटाओ, पाप हरो देवा, स्वामी पाप हरो देवा। श्रद्धा-भक्ति बढ़ाओ, सन्तन की सेवा॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

વિષય-વિકાર મિટાઓ, પાપ હરો દેવા, સ્વામી પાપ હરો દેવા। શ્રદ્ધા-ભક્તિ બઢ઼ાઓ, સન્તન કી સેવા॥ ૐ જય જગદીશ હરે॥

Vishay-Vikar Mitao, Pap Haro Deva, Svami Pap Haro Deva | Shraddha-Bhakti Badhao, Santan Ki Seva || Om Jai Jagdish Hare ||

હે દેવ, મારા વિષય-વિકાર મટાડો અને પાપ હરો; મારી શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને સંતોની સેવાનો ભાવ વધારો.

📿 જપ-ગણતરી (108 મણકાની માળા)

દરેક જપ વખતે બટન દબાવો; દર 108 જપે એક માળા પૂરી થાય છે (ફોન વાઇબ્રેટ થશે). ગણતરી આ જ ઉપકરણ/બ્રાઉઝરમાં સચવાય છે.

📅 આગામી શુભ દિવસો (અમારા પંચાંગ મુજબ)

25 ઑક્ટો (રવિવાર) — પૂર્ણિમા
26 ઑક્ટો (સોમવાર) — પૂર્ણિમા
29 ઑક્ટો (ગુરુવાર)
5 નવે (ગુરુવાર) — એકાદશી
12 નવે (ગુરુવાર)
19 નવે (ગુરુવાર)

તારીખો દિલ્હીના સૂર્યોદય મુજબ છે; તમારા શહેર માટે આજનું પંચાંગ જુઓ.

🪔 જપ / પાઠ કેવી રીતે કરવો

સમય: સવારની પૂજાના અંતે અને સંધ્યા (ગોધૂલિ) સમયે.
વિધિ: થાળીમાં ઘીનો દીવો/કપૂર, ફૂલ અને અક્ષત રાખો; આરતીને દેવતા સામે ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં ફેરવો — ચરણ સામે 4 વાર, નાભિ સામે 2 વાર, મુખ સામે 1 વાર, પછી આખા વિગ્રહ પર 7 વાર (પ્રચલિત ક્રમ).
સાથે: ઘંટડી, શંખ અને તાળીઓ સાથે સમૂહમાં ગાવાની પરંપરા છે.
અંત: આરતી પછી બંને હાથે જ્યોતની ઉષ્મા લઈને આંખો/માથે લગાડો, પછી આરતી પર જળ ફેરવીને પુષ્પાંજલિ અર્પો.
સાથે: આરતી પહેલાં «ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય»ની એક માળા (તુલસીની માળા).

🛕 પૂજા-વિધિ (ક્રમવાર)

🧺 જરૂરી સામગ્રી

ભગવાન વિષ્ણુ/શ્રીકૃષ્ણ/સત્યનારાયણનું ચિત્ર
પીળાં ફૂલ અને પીળાં વસ્ત્ર
તુલસીપત્ર (અનિવાર્ય)
ચંદન, અક્ષત
પંચામૃત, શંખ
ઘીનો દીવો, ધૂપ
કેળાં, પંજીરી કે પીળી મીઠાઈનો ભોગ

🪷 વિધિ

સ્નાન કરીને સ્વચ્છ (શક્ય હોય તો ધોયેલાં) વસ્ત્રો પહેરો; પૂજા-સ્થાન સાફ કરીને બાજઠ પર સ્વચ્છ વસ્ત્ર પાથરો.
આચમન (ત્રણ વાર જળ ગ્રહણ) કરીને હાથ-મોંની શુદ્ધિ કરો; આસન પર બેસીને મન શાંત કરો.
દીવો (ઘી કે તલના તેલનો) પ્રગટાવો — દીવો દેવતાની જમણી બાજુ રાખવાની પરંપરા છે.
જમણા હાથમાં જળ, અક્ષત અને ફૂલ લઈને સંકલ્પ કરો — તમારું નામ, ગોત્ર, સ્થળ, તિથિ અને પૂજાનો હેતુ મનમાં કે બોલીને કહો; પછી જળ જમીન પર છોડી દો.
સૌથી પહેલાં શ્રી ગણેશનું સ્મરણ કરો (ૐ ગં ગણપતયે નમઃ).
શંખમાં જળ લઈને ભગવાનને સ્નાન કરાવો (કે છંટકાવ કરો), પીળાં વસ્ત્ર, ચંદન અને પીળાં ફૂલ અર્પણ કરો.
ભોગમાં તુલસીપત્ર અવશ્ય મૂકો — પરંપરા મુજબ તુલસી વિના વિષ્ણુ ભોગ સ્વીકારતા નથી.
«ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય»નો જપ કે વિષ્ણુ સહસ્રનામ/સત્યનારાયણ કથા કરો.
«ૐ જય જગદીશ હરે» આરતી ગાઓ.
અંતે આરતી કરો, પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરો અને પ્રદક્ષિણા કરો (જગ્યા ન હોય તો પોતાની જગ્યાએ જ ફરીને).
પૂજામાં થયેલી ભૂલચૂક માટે ક્ષમા-પ્રાર્થના કરો, પ્રસાદ વહેંચો અને પોતે પણ ગ્રહણ કરો.

⚠️ નિયમો અને સાવચેતી

એકાદશીએ અન્ન (ખાસ કરીને ચોખા) ત્યજવાની પરંપરા છે; એકાદશીએ તુલસીપત્ર તોડવામાં આવતું નથી — એક દિવસ પહેલાં તોડીને રાખો.
ગુરુવાર, એકાદશી અને પૂર્ણિમા વિષ્ણુ-ઉપાસનાના વિશેષ દિવસો છે.
વિષ્ણુ-પૂજામાં ચોખા (અક્ષત)ને બદલે તલ પણ અર્પણ કરવામાં આવે છે — આ પરંપરા-ભેદ છે.

📜 કથા / ઉદ્ભવ

આ આરતી પંજાબના ફિલ્લૌરના વિદ્વાન પં. શ્રદ્ધારામ શર્મા ફિલ્લૌરીએ 19મી સદીમાં રચી — સરળ હિન્દીમાં હોવાથી તે જલદી આખા દેશમાં ઘરે-ઘરે ગવાવા લાગી.

🌟 લાભ (પરંપરા મુજબ)

મનનાં દુઃખ અને વિષય-વિકાર દૂર કરવા તથા શ્રદ્ધા-ભક્તિ વધારવાની પ્રાર્થના.
ઘરમાં સુખ-સંપત્તિ અને શરીરનાં કષ્ટોમાંથી મુક્તિની કામના.

આ શાસ્ત્રોમાં વર્ણવેલી પરંપરાગત માન્યતાઓ છે; ફળ શ્રદ્ધા, નિયમ-પાલન અને પોતાનાં કર્મો પર આધાર રાખે છે એમ માનવામાં આવે છે.

❓ વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

«ૐ જય જગદીશ હરે» કોણે લખી?

પં. શ્રદ્ધારામ ફિલ્લૌરી (1837–1881)એ.

આ આરતી કયા દેવતાની છે?

ભગવાન વિષ્ણુ (જગદીશ/નારાયણ)ની; પરંતુ તેનો ભાવ સર્વવ્યાપી પરમાત્માની શરણાગતિ છે, તેથી દરેક પૂજામાં ગવાય છે.

🪔 શ્રી લક્ષ્મી આરતી (ૐ જય લક્ષ્મી માતા) · 🪐 ગુરુ (બૃહસ્પતિ) મંત્ર · 🪔 તમારી કુંડળી પરથી તમારો ગ્રહ/ઇષ્ટદેવ જાણો · 🧙 જ્યોતિષીને પૂછો · 🕉 બધા મંત્રો અને આરતીઓ · 🇮🇳 હિન્દીમાં વાંચો · 🌐 English

નોંધ: ભક્તિભાવ અને શુદ્ધ ઉચ્ચાર સાથે પાઠ કરો; વિશેષ અનુષ્ઠાન માટે જાણકાર આચાર્યનું માર્ગદર્શન લો.

અન્ય મંત્ર અને આરતી

આ વિષયનાં પાનાં

મંત્ર, આરતી અને ચાલીસા વ્રત-તહેવાર સ્વપ્ન-કોશ હિંદુ કેલેન્ડર શુભ મુહૂર્ત આજનું પંચાંગ આજનું રાશિફળ આજનું પંચાંગ મફત કુંડળી કુંડળી મેળાપ