🕉 શિવ પંચાક્ષર સ્તોત્ર

📜 શિવ પંચાક્ષર સ્તોત્ર

સ્તોત્ર

રચયિતાઆદિ શંકરાચાર્ય

ભાષાસંસ્કૃત

શ્લોક5 + 1 ફળશ્રુતિ

આધારપંચાક્ષર મંત્ર «નમઃ શિવાય»

પાઠ-સમયઆશરે 3 મિનિટ

શિવ પંચાક્ષર સ્તોત્રની સુંદરતા એ છે કે તેના પાંચ શ્લોક ક્રમશઃ «ન», «મ», «શિ», «વ», «ય» — પંચાક્ષર મંત્રના પાંચ અક્ષરો — પર રચાયેલા છે, અને દરેક શ્લોક એ જ અક્ષર સાથે જોડાયેલા શિવ-ગુણોનું વર્ણન કરે છે.

📖 સંપૂર્ણ પાઠ — અર્થ સાથે

સરળતાથી વાંચી શકાય તે માટે મૂળ પાઠ ગુજરાતી લિપિમાં આપ્યો છે (ઉચ્ચાર એ જ રહે છે); દેવનાગરી કે Roman લિપિમાં જોવા માટે બટન દબાવો.

नागेन्द्रहाराय त्रिलोचनाय भस्माङ्गरागाय महेश्वराय। नित्याय शुद्धाय दिगम्बराय तस्मै नकाराय नमः शिवाय॥१॥

નાગેન્દ્રહારાય ત્રિલોચનાય ભસ્માઙ્ગરાગાય મહેશ્વરાય। નિત્યાય શુદ્ધાય દિગમ્બરાય તસ્મૈ નકારાય નમઃ શિવાય॥૧॥

Nagendraharaya Trilochanaya Bhasmangaragaya Maheshvaraya | Nityaya Shuddhaya Digambaraya Tasmai Nakaraya Namah Shivaya ||1 ||

જેઓ સર્પરાજને હાર બનાવે છે, ત્રણ નેત્રોવાળા છે, ભસ્મનો અંગરાગ લગાવે છે, જેઓ મહેશ્વર, નિત્ય, શુદ્ધ અને દિગંબર છે — તે «ન»કાર-સ્વરૂપ શિવને નમસ્કાર.

मन्दाकिनीसलिलचन्दनचर्चिताय नन्दीश्वरप्रमथनाथमहेश्वराय। मन्दारपुष्पबहुपुष्पसुपूजिताय तस्मै मकाराय नमः शिवाय॥२॥

મન્દાકિનીસલિલચન્દનચર્ચિતાય નન્દીશ્વરપ્રમથનાથમહેશ્વરાય। મન્દારપુષ્પબહુપુષ્પસુપૂજિતાય તસ્મૈ મકારાય નમઃ શિવાય॥૨॥

Mandakinisalilachandanacharchitaya Nandishvarapramathanathamaheshvaraya | Mandarapushpabahupushpasupujitaya Tasmai Makaraya Namah Shivaya ||2 ||

જેઓ ગંગાજળ અને ચંદનથી ચર્ચિત છે, નંદીશ્વર અને પ્રમથ-ગણોના સ્વામી મહેશ્વર છે, મંદાર વગેરે અનેક પુષ્પોથી પૂજિત છે — તે «મ»કાર-સ્વરૂપ શિવને નમસ્કાર.

शिवाय गौरीवदनाब्जवृन्दसूर्याय दक्षाध्वरनाशकाय। श्रीनीलकण्ठाय वृषध्वजाय तस्मै शिकाराय नमः शिवाय॥३॥

શિવાય ગૌરીવદનાબ્જવૃન્દસૂર્યાય દક્ષાધ્વરનાશકાય। શ્રીનીલકણ્ઠાય વૃષધ્વજાય તસ્મૈ શિકારાય નમઃ શિવાય॥૩॥

Shivaya Gaurivadanabjavrindasuryaya Dakshadhvaranashakaya | Shrinilakanthaya Vrishadhvajaya Tasmai Shikaraya Namah Shivaya ||3 ||

જેઓ કલ્યાણ-સ્વરૂપ છે, ગૌરીના મુખ-કમળને ખીલવનારા સૂર્ય છે, દક્ષના યજ્ઞનો નાશ કરનારા છે, નીલકંઠ છે અને જેમની ધજા પર વૃષભ (નંદી) છે — તે «શિ»કાર-સ્વરૂપ શિવને નમસ્કાર.

वसिष्ठकुम्भोद्भवगौतमार्यमुनीन्द्रदेवार्चितशेखराय। चन्द्रार्कवैश्वानरलोचनाय तस्मै वकाराय नमः शिवाय॥४॥

વસિષ્ઠકુમ્ભોદ્ભવગૌતમાર્યમુનીન્દ્રદેવાર્ચિતશેખરાય। ચન્દ્રાર્કવૈશ્વાનરલોચનાય તસ્મૈ વકારાય નમઃ શિવાય॥૪॥

Vasishthakumbhodbhavagautamaryamunindradevarchitashekharaya | Chandrarkavaishvanaralochanaya Tasmai Vakaraya Namah Shivaya ||4 ||

વસિષ્ઠ, અગસ્ત્ય, ગૌતમ વગેરે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ અને દેવો દ્વારા જેમનું મસ્તક પૂજિત છે, ચંદ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ જેમનાં નેત્ર છે — તે «વ»કાર-સ્વરૂપ શિવને નમસ્કાર.

यक्षस्वरूपाय जटाधराय पिनाकहस्ताय सनातनाय। दिव्याय देवाय दिगम्बराय तस्मै यकाराय नमः शिवाय॥५॥

યક્ષસ્વરૂપાય જટાધરાય પિનાકહસ્તાય સનાતનાય। દિવ્યાય દેવાય દિગમ્બરાય તસ્મૈ યકારાય નમઃ શિવાય॥૫॥

Yakshasvarupaya Jatadharaya Pinakahastaya Sanatanaya | Divyaya Devaya Digambaraya Tasmai Yakaraya Namah Shivaya ||5 ||

જેઓ યક્ષ-રૂપ ધારણ કરે છે, જટાધારી છે, હાથમાં પિનાક (ધનુષ્ય) રાખે છે, સનાતન છે, દિવ્ય દેવ અને દિગંબર છે — તે «ય»કાર-સ્વરૂપ શિવને નમસ્કાર.

पञ्चाक्षरमिदं पुण्यं यः पठेच्छिवसन्निधौ। शिवलोकमवाप्नोति शिवेन सह मोदते॥६॥

પઞ્ચાક્ષરમિદં પુણ્યં યઃ પઠેચ્છિવસન્નિધૌ। શિવલોકમવાપ્નોતિ શિવેન સહ મોદતે॥૬॥

Panchaksharamidam Punyam Yah Pathechchhivasannidhau | Shivalokamavapnoti Shivena Saha Modate ||6 ||

જે શિવના સાંનિધ્યમાં આ પવિત્ર પંચાક્ષર (સ્તોત્ર)નો પાઠ કરે છે, તે શિવલોક પામે છે અને શિવ સાથે આનંદ પામે છે.

📿 જપ-ગણતરી (108 મણકાની માળા)

દરેક જપ વખતે બટન દબાવો; દર 108 જપે એક માળા પૂરી થાય છે (ફોન વાઇબ્રેટ થશે). ગણતરી આ જ ઉપકરણ/બ્રાઉઝરમાં સચવાય છે.

📅 આગામી શુભ દિવસો (અમારા પંચાંગ મુજબ)

23 ઑક્ટો (શુક્રવાર) — પ્રદોષ વ્રત
26 ઑક્ટો (સોમવાર)
2 નવે (સોમવાર)
6 નવે (શુક્રવાર) — પ્રદોષ વ્રત
9 નવે (સોમવાર)
16 નવે (સોમવાર)

તારીખો દિલ્હીના સૂર્યોદય મુજબ છે; તમારા શહેર માટે આજનું પંચાંગ જુઓ.

🪔 જપ / પાઠ કેવી રીતે કરવો

સમય: શિવ-પૂજા કે અભિષેક સમયે; રોજ સવારે.
વિધિ: દરેક શ્લોકના અંતે «નમઃ શિવાય» પર થોભીને એ અક્ષરનું ધ્યાન કરો.
સાથે: સ્તોત્ર પછી «ૐ નમઃ શિવાય»ની એક માળા.

🛕 પૂજા-વિધિ (ક્રમવાર)

🧺 જરૂરી સામગ્રી

શિવલિંગ કે શિવ-પરિવારનું ચિત્ર
શુદ્ધ જળ અને કાચું દૂધ (અભિષેક માટે)
બીલીપત્ર (ત્રણ પાંદડાંવાળાં, ખંડિત નહીં)
ધતૂરો, આકડાનાં ફૂલ, ભાંગ (પરંપરા મુજબ)
સફેદ ચંદન, ભસ્મ, અક્ષત
ધૂપ, ઘીનો દીવો
ફળ અને મીઠાઈનો ભોગ
રુદ્રાક્ષની માળા (જપ માટે)

🪷 વિધિ

સ્નાન કરીને સ્વચ્છ (શક્ય હોય તો ધોયેલાં) વસ્ત્રો પહેરો; પૂજા-સ્થાન સાફ કરીને બાજઠ પર સ્વચ્છ વસ્ત્ર પાથરો.
આચમન (ત્રણ વાર જળ ગ્રહણ) કરીને હાથ-મોંની શુદ્ધિ કરો; આસન પર બેસીને મન શાંત કરો.
દીવો (ઘી કે તલના તેલનો) પ્રગટાવો — દીવો દેવતાની જમણી બાજુ રાખવાની પરંપરા છે.
જમણા હાથમાં જળ, અક્ષત અને ફૂલ લઈને સંકલ્પ કરો — તમારું નામ, ગોત્ર, સ્થળ, તિથિ અને પૂજાનો હેતુ મનમાં કે બોલીને કહો; પછી જળ જમીન પર છોડી દો.
સૌથી પહેલાં શ્રી ગણેશનું સ્મરણ કરો (ૐ ગં ગણપતયે નમઃ).
શિવલિંગ પર પહેલાં જળ, પછી દૂધ (અને શક્ય હોય તો દહીં, ઘી, મધ, સાકર — પંચામૃત), પછી ફરી જળથી અભિષેક કરો; અભિષેક કરતી વખતે «ૐ નમઃ શિવાય» બોલતા રહો.
સફેદ ચંદન અને ભસ્મનું તિલક, અક્ષત, બીલીપત્ર (લીસી બાજુ શિવલિંગ તરફ), ધતૂરો અને આકડાનાં ફૂલ અર્પણ કરો.
ધૂપ-દીપ દેખાડીને ભોગ ધરાવો; પછી મંત્ર-જપ/શિવ ચાલીસા/રુદ્રાષ્ટકનો પાઠ કરો.
«ૐ જય શિવ ઓમકારા» આરતી ગાઓ; શિવલિંગની પ્રદક્ષિણા અડધી કરવામાં આવે છે — જળાધારી (સોમસૂત્ર) ઓળંગવામાં આવતી નથી.
અંતે આરતી કરો, પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરો અને પ્રદક્ષિણા કરો (જગ્યા ન હોય તો પોતાની જગ્યાએ જ ફરીને).
પૂજામાં થયેલી ભૂલચૂક માટે ક્ષમા-પ્રાર્થના કરો, પ્રસાદ વહેંચો અને પોતે પણ ગ્રહણ કરો.

⚠️ નિયમો અને સાવચેતી

શિવ-પૂજામાં કેતકીનું ફૂલ અને તુલસીપત્ર પરંપરામાં વર્જિત માનવામાં આવે છે; હળદર-કંકુ શિવલિંગ પર નહીં, માતા પાર્વતીને અર્પણ કરો.
બીલીપત્ર ખંડિત (કપાયેલું-ફાટેલું) ન હોય; એક બીલીપત્ર ધોઈને ફરીથી પણ ચઢાવી શકાય છે.
સોમવાર, પ્રદોષ (ત્રયોદશી) અને માસિક શિવરાત્રિ શિવ-ઉપાસનાના વિશેષ દિવસો છે.
શિવલિંગ પર ચઢાવેલું જળ/દૂધ પગમાં ન આવે — તેને કોઈ કૂંડા કે ઝાડના મૂળમાં રેડો.

🌟 લાભ (પરંપરા મુજબ)

પંચાક્ષર મંત્રનો ભાવ સમજીને જપ કરવામાં સહાય.
શિવ-સાંનિધ્ય અને શાંતિની પ્રાર્થના.

આ શાસ્ત્રોમાં વર્ણવેલી પરંપરાગત માન્યતાઓ છે; ફળ શ્રદ્ધા, નિયમ-પાલન અને પોતાનાં કર્મો પર આધાર રાખે છે એમ માનવામાં આવે છે.

❓ વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

પંચાક્ષર સ્તોત્ર અને «ૐ નમઃ શિવાય» વચ્ચે શો સંબંધ છે?

આ સ્તોત્ર એ જ પંચાક્ષર મંત્રના પાંચ અક્ષરોની વ્યાખ્યા જેવું છે — દરેક શ્લોક એક અક્ષર પર.

🕉 ૐ નમઃ શિવાય · 📜 શ્રી રુદ્રાષ્ટકમ્ · 🪔 તમારી કુંડળી પરથી તમારો ગ્રહ/ઇષ્ટદેવ જાણો · 🧙 જ્યોતિષીને પૂછો · 🕉 બધા મંત્રો અને આરતીઓ · 🇮🇳 હિન્દીમાં વાંચો · 🌐 English

નોંધ: ભક્તિભાવ અને શુદ્ધ ઉચ્ચાર સાથે પાઠ કરો; વિશેષ અનુષ્ઠાન માટે જાણકાર આચાર્યનું માર્ગદર્શન લો.

અન્ય મંત્ર અને આરતી

આ વિષયનાં પાનાં

મંત્ર, આરતી અને ચાલીસા વ્રત-તહેવાર સ્વપ્ન-કોશ હિંદુ કેલેન્ડર શુભ મુહૂર્ત આજનું પંચાંગ આજનું રાશિફળ આજનું પંચાંગ મફત કુંડળી કુંડળી મેળાપ