🕉 શિવ ચાલીસા

📿 શિવ ચાલીસા

ચાલીસા

રચયિતાઅયોધ્યાદાસ

ભાષાઅવધી

છંદ1 દોહો + 40 ચોપાઈ + 2 દોહા

પાઠ-સમયઆશરે 10 મિનિટ

વિશેષ દિવસસોમવાર, પ્રદોષ, માસિક શિવરાત્રિ, શ્રાવણ

માળારુદ્રાક્ષ

શિવ ચાલીસામાં ભગવાન શિવનું સ્વરૂપ, તેમની લીલાઓ (તારકાસુર-વધ, વિષપાન, ત્રિપુર-સંહાર, ભગીરથ પર કૃપા) અને ભક્તો પરની તેમની કૃપાનું વર્ણન છે. પ્રદોષ (ત્રયોદશી) વ્રત અને સોમવારે તેનો પાઠ વિશેષ માનવામાં આવ્યો છે — ચાલીસામાં જ ત્રયોદશી-વ્રતનો ઉલ્લેખ છે.

📖 સંપૂર્ણ પાઠ — અર્થ સાથે

સરળતાથી વાંચી શકાય તે માટે મૂળ પાઠ ગુજરાતી લિપિમાં આપ્યો છે (ઉચ્ચાર એ જ રહે છે); દેવનાગરી કે Roman લિપિમાં જોવા માટે બટન દબાવો.

॥ दोहा ॥ जय गणेश गिरिजा सुवन, मंगल मूल सुजान। कहत अयोध्यादास तुम, देहु अभय वरदान॥

॥ દોહા ॥ જય ગણેશ ગિરિજા સુવન, મંગલ મૂલ સુજાન। કહત અયોધ્યાદાસ તુમ, દેહુ અભય વરદાન॥

|| Doha || Jai Ganesh Girija Suvan, Mangal Mul Sujan | Kahat Ayodhyadas Tum, Dehu Abhay Vardan ||

હે ગિરિજા-પુત્ર ગણેશ, મંગળના મૂળ અને સર્વજ્ઞ, આપનો જય હો; અયોધ્યાદાસ વિનંતી કરે છે — મને અભય (નિર્ભયતા)નું વરદાન આપો.

जय गिरिजा पति दीन दयाला। सदा करत सन्तन प्रतिपाला॥

જય ગિરિજા પતિ દીન દયાલા। સદા કરત સન્તન પ્રતિપાલા॥

Jai Girija Pati Din Dayala | Sada Karat Santan Pratipala ||

હે ગિરિજાપતિ, દીનજનો પર દયા કરનારા, આપનો જય હો; આપ સદા સંતોનું પાલન કરો છો.

भाल चन्द्रमा सोहत नीके। कानन कुण्डल नागफनी के॥

ભાલ ચન્દ્રમા સોહત નીકે। કાનન કુણ્ડલ નાગફની કે॥

Bhal Chandrama Sohat Nike | Kanan Kundal Nagaphni Ke ||

આપના મસ્તક પર ચંદ્ર સુંદર શોભે છે અને કાનમાં નાગફણીનાં કુંડળ છે.

अंग गौर शिर गंग बहाये। मुण्डमाल तन छार लगाये॥

અંગ ગૌર શિર ગંગ બહાયે। મુણ્ડમાલ તન છાર લગાયે॥

Ang Gaur Shir Gang Bahaye | Mundamal Tan Chhar Lagaye ||

આપનું શરીર ગૌર વર્ણનું છે, મસ્તકમાંથી ગંગા વહે છે; ગળામાં મુંડમાળા અને શરીર પર ભસ્મ લાગેલી છે.

वस्त्र खाल बाघम्बर सोहे। छवि को देखि नाग मन मोहे॥

વસ્ત્ર ખાલ બાઘમ્બર સોહે। છવિ કો દેખિ નાગ મન મોહે॥

Vastra Khal Baghambar Sohe | Chhavi Ko Dekhi Nag Man Mohe ||

વાઘચર્મનું વસ્ત્ર શોભે છે; આપની આ છબિ જોઈને દેવતાઓ, નાગ અને મુનિઓ પણ મોહિત થઈ જાય છે.

मैना मातु की हवे दुलारी। बाम अंग सोहत छवि न्यारी॥

મૈના માતુ કી હવે દુલારી। બામ અંગ સોહત છવિ ન્યારી॥

Maina Matu Ki Have Dulari | Bam Ang Sohat Chhavi Nyari ||

માતા મેનાનાં લાડકાં (પાર્વતી) આપના ડાબા અંગમાં બિરાજે છે; એ છબિ અનોખી છે.

कर त्रिशूल सोहत छवि भारी। करत सदा शत्रुन क्षयकारी॥

કર ત્રિશૂલ સોહત છવિ ભારી। કરત સદા શત્રુન ક્ષયકારી॥

Kar Trishul Sohat Chhavi Bhari | Karat Sada Shatrun Kshaykari ||

આપના હાથમાં ત્રિશૂળની ભવ્ય છબિ છે, જે સદા શત્રુઓનો નાશ કરે છે.

नन्दि गणेश सोहै तहँ कैसे। सागर मध्य कमल हैं जैसे॥

નન્દિ ગણેશ સોહૈ તહઁ કૈસે। સાગર મધ્ય કમલ હૈં જૈસે॥

Nandi Ganesh Sohai Tahan Kaise | Sagar Madhya Kamal Hain Jaise ||

ત્યાં નંદી અને ગણેશ એવા શોભે છે, જાણે સાગરની વચ્ચે કમળ ખીલ્યાં હોય.

कार्तिक श्याम और गणराऊ। या छवि को कहि जात न काऊ॥

કાર્તિક શ્યામ ઔર ગણરાઊ। યા છવિ કો કહિ જાત ન કાઊ॥

Kartik Shyam Aur Ganrau | Ya Chhavi Ko Kahi Jat Na Kau ||

કાર્તિકેય અને ગણો સહિત આ (શિવ-પરિવારની) છબિનું વર્ણન કોઈથી થઈ શકે તેમ નથી.

देवन जबहीं जाय पुकारा। तब ही दुख प्रभु आप निवारा॥

દેવન જબહીં જાય પુકારા। તબ હી દુખ પ્રભુ આપ નિવારા॥

Devan Jabhin Jay Pukara | Tab Hi Dukh Prabhu Ap Nivara ||

દેવતાઓએ જ્યારે-જ્યારે આપને પોકાર્યા, ત્યારે-ત્યારે હે પ્રભુ, આપે સ્વયં તેમનું દુઃખ દૂર કર્યું.

किया उपद्रव तारक भारी। देवन सब मिलि तुमहिं जुहारी॥

કિયા ઉપદ્રવ તારક ભારી। દેવન સબ મિલિ તુમહિં જુહારી॥

Kiya Upadrav Tarak Bhari | Devan Sab Mili Tumahin Juhari ||

જ્યારે તારકાસુરે ભારે ઉપદ્રવ મચાવ્યો, ત્યારે બધા દેવતાઓએ મળીને આપને વિનંતી કરી.

तुरत षडानन आप पठायउ। लवनिमेष महँ मारि गिरायउ॥

તુરત ષડાનન આપ પઠાયઉ। લવનિમેષ મહઁ મારિ ગિરાયઉ॥

Turat Shadanan Ap Pathayau | Lavnimesh Mahan Mari Girayau ||

આપે તરત જ ષડાનન (કાર્તિકેય)ને મોકલ્યા, જેમણે આંખના પલકારામાં તેને મારી નાખ્યો.

आप जलंधर असुर संहारा। सुयश तुम्हार विदित संसारा॥

આપ જલંધર અસુર સંહારા। સુયશ તુમ્હાર વિદિત સંસારા॥

Ap Jalandhar Asur Sanhara | Suyash Tumhar Vidit Sansara ||

આપે સ્વયં જલંધર અસુરનો સંહાર કર્યો; આપનો સુયશ આખા સંસારમાં પ્રસિદ્ધ છે.

त्रिपुरासुर सन युद्ध मचाई। सबहिं कृपा कर लीन बचाई॥

ત્રિપુરાસુર સન યુદ્ધ મચાઈ। સબહિં કૃપા કર લીન બચાઈ॥

Tripurasur San Yuddha Machai | Sabhin Kripa Kar Lin Bachai ||

ત્રિપુરાસુર સાથે યુદ્ધ કરીને આપે કૃપા કરી સૌને બચાવી લીધા.

किया तपहिं भागीरथ भारी। पुरब प्रतिज्ञा तासु पुरारी॥

કિયા તપહિં ભાગીરથ ભારી। પુરબ પ્રતિજ્ઞા તાસુ પુરારી॥

Kiya Taphin Bhagirath Bhari | Purab Pratigya Tasu Purari ||

જ્યારે ભગીરથે ભારે તપ કર્યું, ત્યારે હે પુરારિ (ત્રિપુર-નાશક), આપે (ગંગાને જટામાં ધારણ કરીને) તેમની પ્રતિજ્ઞા પૂરી કરી.

दानिन महँ तुम सम कोउ नाहीं। सेवक स्तुति करत सदाहीं॥

દાનિન મહઁ તુમ સમ કોઉ નાહીં। સેવક સ્તુતિ કરત સદાહીં॥

Danin Mahan Tum Sam Kou Nahin | Sevak Stuti Karat Sadahin ||

દાનીઓમાં આપના જેવો કોઈ નથી; આપના સેવકો સદા આપની સ્તુતિ કરે છે.

वेद नाम महिमा तव गाई। अकथ अनादि भेद नहिं पाई॥

વેદ નામ મહિમા તવ ગાઈ। અકથ અનાદિ ભેદ નહિં પાઈ॥

Ved Nam Mahima Tav Gai | Akath Anadi Bhed Nahin Pai ||

વેદોએ આપના નામનો મહિમા ગાયો છે, પરંતુ આપ અકથ્ય અને અનાદિ છો — કોઈ આપનો પૂરો ભેદ પામી શક્યું નથી.

प्रकटी उदधि मंथन में ज्वाला। जरत सुरासुर भए विहाला॥

પ્રકટી ઉદધિ મંથન મેં જ્વાલા। જરત સુરાસુર ભએ વિહાલા॥

Prakti Udadhi Manthan Men Jvala | Jarat Surasur Bhae Vihala ||

સમુદ્રમંથનમાં જ્યારે (હળાહળ વિષની) જ્વાળા પ્રગટી, ત્યારે દેવતાઓ અને અસુરો તેની બળતરાથી વ્યાકુળ થઈ ગયા.

कीन्ही दया तहँ करी सहाई। नीलकण्ठ तब नाम कहाई॥

કીન્હી દયા તહઁ કરી સહાઈ। નીલકણ્ઠ તબ નામ કહાઈ॥

Kinhi Daya Tahan Kari Sahai | Nilakantha Tab Nam Kahai ||

ત્યારે આપે દયા કરીને (વિષને કંઠમાં ધારણ કરી) સહાય કરી અને નીલકંઠ કહેવાયા.

पूजन रामचन्द्र जब कीन्हा। जीत के लंक विभीषण दीन्हा॥

પૂજન રામચન્દ્ર જબ કીન્હા। જીત કે લંક વિભીષણ દીન્હા॥

Pujan Ramachandra Jab Kinha | Jit Ke Lank Vibhishan Dinha ||

જ્યારે શ્રી રામચંદ્રે આપનું પૂજન કર્યું, ત્યારે તેઓ લંકા જીતીને તે વિભીષણને આપી શક્યા.

सहस कमल में हो रहे धारी। कीन्ह परीक्षा तबहिं पुरारी॥

સહસ કમલ મેં હો રહે ધારી। કીન્હ પરીક્ષા તબહિં પુરારી॥

Sahas Kamal Men Ho Rahe Dhari | Kinha Pariksha Tabhin Purari ||

(શ્રીરામ) હજાર કમળથી આપનું પૂજન કરી રહ્યા હતા, ત્યારે જ પુરારિ (શિવ)એ તેમની પરીક્ષા લીધી.

एक कमल प्रभु राखेउ जोई। कमल नयन पूजन चहं सोई॥

એક કમલ પ્રભુ રાખેઉ જોઈ। કમલ નયન પૂજન ચહં સોઈ॥

Ek Kamal Prabhu Rakheu Joi | Kamal Nayan Pujan Chahan Soi ||

પ્રભુએ એક કમળ સંતાડી દીધું, તો કમળનયન રામે તેની જગ્યાએ પોતાનું નેત્ર અર્પણ કરવાનું ઇચ્છ્યું.

कठिन भक्ति देखी प्रभु शंकर। भए प्रसन्न दिए इच्छित वर॥

કઠિન ભક્તિ દેખી પ્રભુ શંકર। ભએ પ્રસન્ન દિએ ઇચ્છિત વર॥

Kathin Bhakti Dekhi Prabhu Shankar | Bhae Prasanna Die Ichchhit Var ||

આવી કઠિન ભક્તિ જોઈને પ્રભુ શંકર પ્રસન્ન થયા અને મનવાંછિત વર આપ્યો.

जय जय जय अनन्त अविनाशी। करत कृपा सब के घटवासी॥

જય જય જય અનન્ત અવિનાશી। કરત કૃપા સબ કે ઘટવાસી॥

Jai Jai Jai Ananta Avinashi | Karat Kripa Sab Ke Ghatvasi ||

હે અનંત, અવિનાશી, આપનો જય હો; સૌના હૃદયમાં વસનારા આપ સૌ પર કૃપા કરો છો.

दुष्ट सकल नित मोहि सतावै। भ्रमत रहौं मोहि चैन न आवै॥

દુષ્ટ સકલ નિત મોહિ સતાવૈ। ભ્રમત રહૌં મોહિ ચૈન ન આવૈ॥

Dushta Sakal Nit Mohi Satavai | Bhramat Rahaun Mohi Chain Na Avai ||

બધા દુષ્ટો (અને વિકારો) મને રોજ સતાવે છે; હું ભટકતો રહું છું, મને ચેન મળતું નથી.

त्राहि त्राहि मैं नाथ पुकारो। येहि अवसर मोहि आन उबारो॥

ત્રાહિ ત્રાહિ મૈં નાથ પુકારો। યેહિ અવસર મોહિ આન ઉબારો॥

Trahi Trahi Main Nath Pukaro | Yehi Avasar Mohi An Ubaro ||

હે નાથ, હું «ત્રાહિ-ત્રાહિ» (બચાવો) પોકારું છું — આ સમયે આવીને મારો ઉદ્ધાર કરો.

लै त्रिशूल शत्रुन को मारो। संकट से मोहि आन उबारो॥

લૈ ત્રિશૂલ શત્રુન કો મારો। સંકટ સે મોહિ આન ઉબારો॥

Lai Trishul Shatrun Ko Maro | Sankat Se Mohi An Ubaro ||

ત્રિશૂળ લઈને શત્રુઓને મારો અને સંકટમાંથી મને ઉગારો.

मात-पिता भ्राता सब होई। संकट में पूछत नहिं कोई॥

માત-પિતા ભ્રાતા સબ હોઈ। સંકટ મેં પૂછત નહિં કોઈ॥

Mat-Pita Bhrata Sab Hoi | Sankat Men Puchhat Nahin Koi ||

માતા-પિતા, ભાઈ — બધાં હોવા છતાં સંકટમાં કોઈ ભાવ પૂછતું નથી.

स्वामी एक है आस तुम्हारी। आय हरहु मम संकट भारी॥

સ્વામી એક હૈ આસ તુમ્હારી। આય હરહુ મમ સંકટ ભારી॥

Svami Ek Hai As Tumhari | Ay Harhu Mam Sankat Bhari ||

હે સ્વામી, મને એક આપની જ આશા છે; આવીને મારું ભારે સંકટ હરી લો.

धन निर्धन को देत सदा हीं। जो कोई जांचे सो फल पाहीं॥

ધન નિર્ધન કો દેત સદા હીં। જો કોઈ જાંચે સો ફલ પાહીં॥

Dhan Nirdhan Ko Det Sada Hin | Jo Koi Janche So Phal Pahin ||

આપ સદા નિર્ધનને ધન આપો છો; જે જે માગે છે, તે ફળ પામે છે.

अस्तुति केहि विधि करैं तुम्हारी। क्षमहु नाथ अब चूक हमारी॥

અસ્તુતિ કેહિ વિધિ કરૈં તુમ્હારી। ક્ષમહુ નાથ અબ ચૂક હમારી॥

Astuti Kehi Vidhi Karain Tumhari | Kshamhu Nath Ab Chuk Hamari ||

હું કઈ રીતે આપની સ્તુતિ કરું? હે નાથ, મારી ભૂલ ક્ષમા કરો.

शंकर हो संकट के नाशन। मंगल कारण विघ्न विनाशन॥

શંકર હો સંકટ કે નાશન। મંગલ કારણ વિઘ્ન વિનાશન॥

Shankar Ho Sankat Ke Nashan | Mangal Karan Vighna Vinashan ||

હે શંકર, આપ સંકટનો નાશ કરનારા, મંગળના કારણ અને વિઘ્નોનો વિનાશ કરનારા છો.

योगी यति मुनि ध्यान लगावैं। शारद नारद शीश नवावैं॥

યોગી યતિ મુનિ ધ્યાન લગાવૈં। શારદ નારદ શીશ નવાવૈં॥

Yogi Yati Muni Dhyan Lagavain | Sharad Narad Shish Navavain ||

યોગી, યતિ અને મુનિઓ આપનું ધ્યાન ધરે છે; સરસ્વતી અને નારદ આપને શીશ નમાવે છે.

नमो नमो जय नमः शिवाय। सुर ब्रह्मादिक पार न पाय॥

નમો નમો જય નમઃ શિવાય। સુર બ્રહ્માદિક પાર ન પાય॥

Namo Namo Jai Namah Shivay | Sur Brahmadik Par Na Pay ||

«નમઃ શિવાય» — આપને વારંવાર નમસ્કાર; દેવતાઓ અને બ્રહ્મા વગેરે પણ આપનો પાર પામી શકતા નથી.

जो यह पाठ करे मन लाई। ता पर होत है शम्भु सहाई॥

જો યહ પાઠ કરે મન લાઈ। તા પર હોત હૈ શમ્ભુ સહાઈ॥

Jo Yah Path Kare Man Lai | Ta Par Hot Hai Shambhu Sahai ||

જે મન લગાવીને આ પાઠ કરે છે, શંભુ તેની સહાય કરે છે.

ऋनियां जो कोई हो अधिकारी। पाठ करे सो पावन हारी॥

ઋનિયાં જો કોઈ હો અધિકારી। પાઠ કરે સો પાવન હારી॥

Riniyan Jo Koi Ho Adhikari | Path Kare So Pavan Hari ||

જે ઋણ (દેવા)થી દબાયેલો હોય, તે આનો પાઠ કરે તો (પરંપરા મુજબ) ઋણમાંથી મુક્ત થઈને પવિત્ર બને છે.

पुत्र हीन कर इच्छा कोई। निश्चय शिव प्रसाद तेहि होई॥

પુત્ર હીન કર ઇચ્છા કોઈ। નિશ્ચય શિવ પ્રસાદ તેહિ હોઈ॥

Putra Hin Kar Ichchha Koi | Nishchay Shiv Prasad Tehi Hoi ||

સંતાનહીન વ્યક્તિ સંતાનની ઇચ્છાથી પાઠ કરે, તો તેને નિશ્ચિતપણે શિવ-કૃપા મળે છે.

पण्डित त्रयोदशी को लावे। ध्यान पूर्वक होम करावे॥

પણ્ડિત ત્રયોદશી કો લાવે। ધ્યાન પૂર્વક હોમ કરાવે॥

Pandit Trayodashi Ko Lave | Dhyan Purvak Hom Karave ||

ત્રયોદશીના દિવસે પંડિતને બોલાવીને ધ્યાનપૂર્વક હોમ કરાવવો.

त्रयोदशी व्रत करै हमेशा। ताके तन नहीं रहै कलेशा॥

ત્રયોદશી વ્રત કરૈ હમેશા। તાકે તન નહીં રહૈ કલેશા॥

Trayodashi Vrat Karai Hamesha | Take Tan Nahin Rahai Kalesha ||

જે સદા ત્રયોદશી (પ્રદોષ)નું વ્રત કરે છે, તેના શરીરમાં ક્લેશ રહેતો નથી.

धूप दीप नैवेद्य चढ़ावे। शंकर सम्मुख पाठ सुनावे॥

ધૂપ દીપ નૈવેદ્ય ચઢ઼ાવે। શંકર સમ્મુખ પાઠ સુનાવે॥

Dhup Dip Naivedya Chadhave | Shankar Sammukh Path Sunave ||

ધૂપ, દીપ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરીને શંકરની સામે આ પાઠ સંભળાવવો.

जन्म जन्म के पाप नसावे। अन्त धाम शिवपुर में पावे॥

જન્મ જન્મ કે પાપ નસાવે। અન્ત ધામ શિવપુર મેં પાવે॥

Janma Janma Ke Pap Nasave | Anta Dham Shivapur Men Pave ||

આમ કરવાથી જન્મ-જન્માંતરનાં પાપ નાશ પામે છે અને અંતે શિવલોક પ્રાપ્ત થાય છે.

कहैं अयोध्यादास आस तुम्हारी। जानि सकल दुःख हरहु हमारी॥

કહૈં અયોધ્યાદાસ આસ તુમ્હારી। જાનિ સકલ દુઃખ હરહુ હમારી॥

Kahain Ayodhyadas As Tumhari | Jani Sakal Duhkh Harhu Hamari ||

અયોધ્યાદાસ કહે છે — હે પ્રભુ, મને આપની જ આશા છે; બધું જાણીને મારાં સર્વ દુઃખ હરી લો.

॥ दोहा ॥ नित्त नेम कर प्रातः ही, पाठ करौं चालीसा। तुम मेरी मनोकामना, पूर्ण करो जगदीश॥

॥ દોહા ॥ નિત્ત નેમ કર પ્રાતઃ હી, પાઠ કરૌં ચાલીસા। તુમ મેરી મનોકામના, પૂર્ણ કરો જગદીશ॥

|| Doha || Nitta Nem Kar Pratah Hi, Path Karaun Chalisa | Tum Meri Manokamana, Purna Karo Jagdish ||

હું નિત્ય નિયમથી સવારે ચાલીસાનો પાઠ કરું; હે જગદીશ, મારી મનોકામના પૂર્ણ કરો.

मगसर छठि हेमन्त ऋतु, संवत चौसठ जान। अस्तुति चालीसा शिवहि, पूर्ण कीन कल्याण॥

મગસર છઠિ હેમન્ત ઋતુ, સંવત ચૌસઠ જાન। અસ્તુતિ ચાલીસા શિવહિ, પૂર્ણ કીન કલ્યાણ॥

Magsar Chhathi Hemanta Ritu, Sanvat Chausath Jan | Astuti Chalisa Shivahi, Purna Kin Kalyan ||

હેમંત ઋતુમાં માગશર માસની છઠ, સંવત (…)64ના દિવસે કલ્યાણ માટે શિવની આ સ્તુતિ-ચાલીસા પૂર્ણ થઈ.

💡 ભાવાર્થ

શિવ ચાલીસા ભગવાન શિવના કરુણામય, દાની અને સંકટહારી રૂપની સ્તુતિ છે — ભક્ત પોતાનાં દુઃખ, ઋણ અને સંકટ તેમની સામે નિવેદન કરીને અભય અને કલ્યાણની પ્રાર્થના કરે છે.

📿 જપ-ગણતરી (108 મણકાની માળા)

દરેક જપ વખતે બટન દબાવો; દર 108 જપે એક માળા પૂરી થાય છે (ફોન વાઇબ્રેટ થશે). ગણતરી આ જ ઉપકરણ/બ્રાઉઝરમાં સચવાય છે.

📅 આગામી શુભ દિવસો (અમારા પંચાંગ મુજબ)

23 ઑક્ટો (શુક્રવાર) — પ્રદોષ વ્રત
26 ઑક્ટો (સોમવાર)
2 નવે (સોમવાર)
6 નવે (શુક્રવાર) — પ્રદોષ વ્રત
7 નવે (શનિવાર) — માસિક શિવરાત્રિ
9 નવે (સોમવાર)

તારીખો દિલ્હીના સૂર્યોદય મુજબ છે; તમારા શહેર માટે આજનું પંચાંગ જુઓ.

🪔 જપ / પાઠ કેવી રીતે કરવો

સમય: સવારે સ્નાન પછી કે પ્રદોષ-કાળમાં (સૂર્યાસ્તની આસપાસ); સોમવાર અને ત્રયોદશી વિશેષ.
આસન અને દિશા: સફેદ કે દર્ભના આસન પર, ઉત્તર કે પૂર્વ તરફ મુખ રાખીને બેસો.
તૈયારી: શિવલિંગ પર જળ/દૂધ અર્પણ કરીને બીલીપત્ર ચઢાવો, પછી પાઠ શરૂ કરો.
સંખ્યા: રોજ 1 પાઠ; મનોકામના માટે 11 પાઠ કે 40 દિવસનો નિયમ; પ્રદોષે 3 કે 11 પાઠ.
સાથે: પાઠ પહેલાં કે પછી રુદ્રાક્ષની માળાથી «ૐ નમઃ શિવાય»ની એક માળા (108).
અંત: «ૐ જય શિવ ઓમકારા» આરતી અને ક્ષમા-પ્રાર્થના.

🛕 પૂજા-વિધિ (ક્રમવાર)

🧺 જરૂરી સામગ્રી

શિવલિંગ કે શિવ-પરિવારનું ચિત્ર
શુદ્ધ જળ અને કાચું દૂધ (અભિષેક માટે)
બીલીપત્ર (ત્રણ પાંદડાંવાળાં, ખંડિત નહીં)
ધતૂરો, આકડાનાં ફૂલ, ભાંગ (પરંપરા મુજબ)
સફેદ ચંદન, ભસ્મ, અક્ષત
ધૂપ, ઘીનો દીવો
ફળ અને મીઠાઈનો ભોગ
રુદ્રાક્ષની માળા (જપ માટે)

🪷 વિધિ

સ્નાન કરીને સ્વચ્છ (શક્ય હોય તો ધોયેલાં) વસ્ત્રો પહેરો; પૂજા-સ્થાન સાફ કરીને બાજઠ પર સ્વચ્છ વસ્ત્ર પાથરો.
આચમન (ત્રણ વાર જળ ગ્રહણ) કરીને હાથ-મોંની શુદ્ધિ કરો; આસન પર બેસીને મન શાંત કરો.
દીવો (ઘી કે તલના તેલનો) પ્રગટાવો — દીવો દેવતાની જમણી બાજુ રાખવાની પરંપરા છે.
જમણા હાથમાં જળ, અક્ષત અને ફૂલ લઈને સંકલ્પ કરો — તમારું નામ, ગોત્ર, સ્થળ, તિથિ અને પૂજાનો હેતુ મનમાં કે બોલીને કહો; પછી જળ જમીન પર છોડી દો.
સૌથી પહેલાં શ્રી ગણેશનું સ્મરણ કરો (ૐ ગં ગણપતયે નમઃ).
શિવલિંગ પર પહેલાં જળ, પછી દૂધ (અને શક્ય હોય તો દહીં, ઘી, મધ, સાકર — પંચામૃત), પછી ફરી જળથી અભિષેક કરો; અભિષેક કરતી વખતે «ૐ નમઃ શિવાય» બોલતા રહો.
સફેદ ચંદન અને ભસ્મનું તિલક, અક્ષત, બીલીપત્ર (લીસી બાજુ શિવલિંગ તરફ), ધતૂરો અને આકડાનાં ફૂલ અર્પણ કરો.
ધૂપ-દીપ દેખાડીને ભોગ ધરાવો; પછી મંત્ર-જપ/શિવ ચાલીસા/રુદ્રાષ્ટકનો પાઠ કરો.
«ૐ જય શિવ ઓમકારા» આરતી ગાઓ; શિવલિંગની પ્રદક્ષિણા અડધી કરવામાં આવે છે — જળાધારી (સોમસૂત્ર) ઓળંગવામાં આવતી નથી.
અંતે આરતી કરો, પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરો અને પ્રદક્ષિણા કરો (જગ્યા ન હોય તો પોતાની જગ્યાએ જ ફરીને).
પૂજામાં થયેલી ભૂલચૂક માટે ક્ષમા-પ્રાર્થના કરો, પ્રસાદ વહેંચો અને પોતે પણ ગ્રહણ કરો.

⚠️ નિયમો અને સાવચેતી

શિવ-પૂજામાં કેતકીનું ફૂલ અને તુલસીપત્ર પરંપરામાં વર્જિત માનવામાં આવે છે; હળદર-કંકુ શિવલિંગ પર નહીં, માતા પાર્વતીને અર્પણ કરો.
બીલીપત્ર ખંડિત (કપાયેલું-ફાટેલું) ન હોય; એક બીલીપત્ર ધોઈને ફરીથી પણ ચઢાવી શકાય છે.
સોમવાર, પ્રદોષ (ત્રયોદશી) અને માસિક શિવરાત્રિ શિવ-ઉપાસનાના વિશેષ દિવસો છે.
શિવલિંગ પર ચઢાવેલું જળ/દૂધ પગમાં ન આવે — તેને કોઈ કૂંડા કે ઝાડના મૂળમાં રેડો.

📜 કથા / ઉદ્ભવ

ચાલીસાના છેલ્લા દોહામાં રચના-કાળ હેમંત ઋતુ, માગશર છઠ અને «સંવત ચોસઠ» દર્શાવ્યો છે; રચયિતા અયોધ્યાદાસનું નામ પાઠમાં જ આવે છે.

ચાલીસામાં શ્રીરામ દ્વારા શિવ-પૂજનની કથા આવે છે — હજાર કમળથી પૂજા કરતી વખતે એક કમળ ઓછું પડ્યું, તો શ્રીરામે પોતાનું કમળ જેવું નેત્ર અર્પણ કરવાનું ઇચ્છ્યું; તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને શિવે વરદાન આપ્યું.

🌟 લાભ (પરંપરા મુજબ)

સંકટ, ભય અને માનસિક અશાંતિમાં શાંતિની પ્રાર્થના.
ચાલીસામાં ઋણ-મુક્તિ અને સંતાન-કામના માટે પાઠનો ઉલ્લેખ છે.
પ્રદોષ વ્રત સાથે પાઠ કરવાથી શિવ-કૃપા મળે છે એવી માન્યતા.

આ શાસ્ત્રોમાં વર્ણવેલી પરંપરાગત માન્યતાઓ છે; ફળ શ્રદ્ધા, નિયમ-પાલન અને પોતાનાં કર્મો પર આધાર રાખે છે એમ માનવામાં આવે છે.

❓ વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

શિવ ચાલીસા ક્યારે વાંચવી?

રોજ સવારે; ખાસ કરીને સોમવાર, પ્રદોષ (ત્રયોદશી), માસિક શિવરાત્રિ અને શ્રાવણ મહિનામાં.

શું શિવલિંગ વિના વાંચી શકાય?

હા, શિવજીના ચિત્ર સામે દીવો પ્રગટાવીને કે મનમાં ધ્યાન ધરીને પણ પાઠ કરી શકાય છે.

શિવ ચાલીસાના રચયિતા કોણ છે?

પાઠમાં «કહત અયોધ્યાદાસ» આવે છે — પરંપરામાં અયોધ્યાદાસને રચયિતા માનવામાં આવે છે.

કેટલા દિવસ વાંચવી?

મનોકામના માટે સતત 40 દિવસ પાઠનો નિયમ પ્રચલિત છે; વચ્ચે સૂતક વગેરે આવે તો માનસિક પાઠ કરો.

🕉 ૐ નમઃ શિવાય · 🕉 મહામૃત્યુંજય મંત્ર · 🪔 શ્રી શિવ આરતી (ૐ જય શિવ ઓમકારા) · 🪔 તમારી કુંડળી પરથી તમારો ગ્રહ/ઇષ્ટદેવ જાણો · 🧙 જ્યોતિષીને પૂછો · 🕉 બધા મંત્રો અને આરતીઓ · 🇮🇳 હિન્દીમાં વાંચો · 🌐 English

નોંધ: ભક્તિભાવ અને શુદ્ધ ઉચ્ચાર સાથે પાઠ કરો; વિશેષ અનુષ્ઠાન માટે જાણકાર આચાર્યનું માર્ગદર્શન લો.

અન્ય મંત્ર અને આરતી

આ વિષયનાં પાનાં

મંત્ર, આરતી અને ચાલીસા વ્રત-તહેવાર સ્વપ્ન-કોશ હિંદુ કેલેન્ડર શુભ મુહૂર્ત આજનું પંચાંગ આજનું રાશિફળ આજનું પંચાંગ મફત કુંડળી કુંડળી મેળાપ