🕉 મહામૃત્યુંજય મંત્ર

મંત્ર

વેદઋગ્વેદ 7.59.12, યજુર્વેદ 3.60

ઋષિવસિષ્ઠ

દેવતાત્ર્યંબક શિવ

સમયસવાર, પ્રદોષ, સોમવાર

માળારુદ્રાક્ષ

અનુષ્ઠાનસવા લાખ જપ (આચાર્ય સાથે)

મહામૃત્યુંજય મંત્રને «મૃતસંજીવની» પણ કહેવામાં આવ્યો છે. રોગ, ભય અને અકાળ-મૃત્યુના સંકટમાં શિવ પાસે રક્ષા અને દીર્ઘાયુની પ્રાર્થના રૂપે તેનો જપ કરવામાં આવે છે.

📖 સંપૂર્ણ પાઠ — અર્થ સાથે

સરળતાથી વાંચી શકાય તે માટે મૂળ પાઠ ગુજરાતી લિપિમાં આપ્યો છે (ઉચ્ચાર એ જ રહે છે); દેવનાગરી કે Roman લિપિમાં જોવા માટે બટન દબાવો.

ॐ त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्। उर्वारुकमिव बन्धनान् मृत्योर्मुक्षीय माऽमृतात्॥

ૐ ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિં પુષ્ટિવર્ધનમ્। ઉર્વારુકમિવ બન્ધનાન્ મૃત્યોર્મુક્ષીય માઽમૃતાત્॥

Om Tryambakam Yajamahe Sugandhim Pushtivardhanam | Urvarukamiva Bandhanan Mrityormukshiya Ma'mritat ||

અમે ત્રણ નેત્રોવાળા, સુગંધિત (પુણ્ય-કીર્તિવાળા) અને પોષણ વધારનારા શિવની પૂજા કરીએ છીએ; જેમ પાકેલી કાકડી પોતાના વેલાના બંધનમાંથી સહજ રીતે છૂટી જાય છે, તેમ તેઓ અમને મૃત્યુના બંધનમાંથી મુક્ત કરે — અમૃત (મોક્ષ)થી નહીં.

🔍 શબ્દશઃ અર્થ

ત્ર્યમ્બકમ્ (Tryambakam)ત્રણ નેત્રોવાળા (શિવ)ને

યજામહે (Yajamahe)અમે પૂજીએ છીએ

સુગન્ધિમ્ (Sugandhim)સુગંધિત — દિવ્ય કીર્તિવાળા

પુષ્ટિવર્ધનમ્ (Pushtivardhanam)પોષણ અને વૃદ્ધિ કરનારા

ઉર્વારુકમ્ ઇવ (Urvarukam Iva)કાકડી/તરબૂચની જેમ

બન્ધનાત્ (Bandhanat)(વેલાના) બંધનમાંથી

મૃત્યોઃ (Mrityoh)મૃત્યુમાંથી

મુક્ષીય (Mukshiya)મુક્ત કરો

મા અમૃતાત્ (Ma Amritat)અમૃત (મોક્ષ)થી નહીં

📿 જપ-ગણતરી (108 મણકાની માળા)

દરેક જપ વખતે બટન દબાવો; દર 108 જપે એક માળા પૂરી થાય છે (ફોન વાઇબ્રેટ થશે). ગણતરી આ જ ઉપકરણ/બ્રાઉઝરમાં સચવાય છે.

📅 આગામી શુભ દિવસો (અમારા પંચાંગ મુજબ)

23 ઑક્ટો (શુક્રવાર) — પ્રદોષ વ્રત
26 ઑક્ટો (સોમવાર)
2 નવે (સોમવાર)
6 નવે (શુક્રવાર) — પ્રદોષ વ્રત
7 નવે (શનિવાર) — માસિક શિવરાત્રિ
9 નવે (સોમવાર)

તારીખો દિલ્હીના સૂર્યોદય મુજબ છે; તમારા શહેર માટે આજનું પંચાંગ જુઓ.

🪔 જપ / પાઠ કેવી રીતે કરવો

સમય: સવારે બ્રહ્મમુહૂર્તમાં કે સ્નાન પછી; સોમવાર અને પ્રદોષ વિશેષ.
આસન અને દિશા: દર્ભ/ઊનનું આસન, પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ.
માળા: રુદ્રાક્ષની માળા; માળાને ગૌમુખી (કાપડની થેલી)માં રાખીને જપ કરો.
સંખ્યા: રોજ 108 (એક માળા); સંકટમાં 11 માળા; મોટું અનુષ્ઠાન સવા લાખ જપ — યોગ્ય આચાર્યના માર્ગદર્શનમાં.
ઉચ્ચાર: «ત્ર્યમ્બકં» = ત્ર્યમ્-બકમ્, «માઽમૃતાત્»માં અવગ્રહ પર હળવો વિરામ; સ્પષ્ટ અને ધીમો ઉચ્ચાર.
અભિષેક: જપની સાથે શિવલિંગ પર જળ/દૂધથી અભિષેક કરવાની પરંપરા છે.

🛕 પૂજા-વિધિ (ક્રમવાર)

🧺 જરૂરી સામગ્રી

શિવલિંગ કે શિવ-પરિવારનું ચિત્ર
શુદ્ધ જળ અને કાચું દૂધ (અભિષેક માટે)
બીલીપત્ર (ત્રણ પાંદડાંવાળાં, ખંડિત નહીં)
ધતૂરો, આકડાનાં ફૂલ, ભાંગ (પરંપરા મુજબ)
સફેદ ચંદન, ભસ્મ, અક્ષત
ધૂપ, ઘીનો દીવો
ફળ અને મીઠાઈનો ભોગ
રુદ્રાક્ષની માળા (જપ માટે)

🪷 વિધિ

સ્નાન કરીને સ્વચ્છ (શક્ય હોય તો ધોયેલાં) વસ્ત્રો પહેરો; પૂજા-સ્થાન સાફ કરીને બાજઠ પર સ્વચ્છ વસ્ત્ર પાથરો.
આચમન (ત્રણ વાર જળ ગ્રહણ) કરીને હાથ-મોંની શુદ્ધિ કરો; આસન પર બેસીને મન શાંત કરો.
દીવો (ઘી કે તલના તેલનો) પ્રગટાવો — દીવો દેવતાની જમણી બાજુ રાખવાની પરંપરા છે.
જમણા હાથમાં જળ, અક્ષત અને ફૂલ લઈને સંકલ્પ કરો — તમારું નામ, ગોત્ર, સ્થળ, તિથિ અને પૂજાનો હેતુ મનમાં કે બોલીને કહો; પછી જળ જમીન પર છોડી દો.
સૌથી પહેલાં શ્રી ગણેશનું સ્મરણ કરો (ૐ ગં ગણપતયે નમઃ).
શિવલિંગ પર પહેલાં જળ, પછી દૂધ (અને શક્ય હોય તો દહીં, ઘી, મધ, સાકર — પંચામૃત), પછી ફરી જળથી અભિષેક કરો; અભિષેક કરતી વખતે «ૐ નમઃ શિવાય» બોલતા રહો.
સફેદ ચંદન અને ભસ્મનું તિલક, અક્ષત, બીલીપત્ર (લીસી બાજુ શિવલિંગ તરફ), ધતૂરો અને આકડાનાં ફૂલ અર્પણ કરો.
ધૂપ-દીપ દેખાડીને ભોગ ધરાવો; પછી મંત્ર-જપ/શિવ ચાલીસા/રુદ્રાષ્ટકનો પાઠ કરો.
«ૐ જય શિવ ઓમકારા» આરતી ગાઓ; શિવલિંગની પ્રદક્ષિણા અડધી કરવામાં આવે છે — જળાધારી (સોમસૂત્ર) ઓળંગવામાં આવતી નથી.
અંતે આરતી કરો, પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરો અને પ્રદક્ષિણા કરો (જગ્યા ન હોય તો પોતાની જગ્યાએ જ ફરીને).
પૂજામાં થયેલી ભૂલચૂક માટે ક્ષમા-પ્રાર્થના કરો, પ્રસાદ વહેંચો અને પોતે પણ ગ્રહણ કરો.

⚠️ નિયમો અને સાવચેતી

શિવ-પૂજામાં કેતકીનું ફૂલ અને તુલસીપત્ર પરંપરામાં વર્જિત માનવામાં આવે છે; હળદર-કંકુ શિવલિંગ પર નહીં, માતા પાર્વતીને અર્પણ કરો.
બીલીપત્ર ખંડિત (કપાયેલું-ફાટેલું) ન હોય; એક બીલીપત્ર ધોઈને ફરીથી પણ ચઢાવી શકાય છે.
સોમવાર, પ્રદોષ (ત્રયોદશી) અને માસિક શિવરાત્રિ શિવ-ઉપાસનાના વિશેષ દિવસો છે.
શિવલિંગ પર ચઢાવેલું જળ/દૂધ પગમાં ન આવે — તેને કોઈ કૂંડા કે ઝાડના મૂળમાં રેડો.

📜 કથા / ઉદ્ભવ

એક કથા મુજબ ઋષિ મૃકંડુના પુત્ર માર્કંડેયનું આયુષ્ય ફક્ત સોળ વર્ષનું હતું; તેમણે શિવલિંગને વળગીને આ મંત્રથી આરાધના કરી અને યમરાજ આવ્યા ત્યારે સ્વયં શિવે પ્રગટ થઈને તેમની રક્ષા કરી — ત્યારથી તેને મૃત્યુંજય (મૃત્યુને જીતનાર) મંત્ર કહેવામાં આવ્યો.

🌟 લાભ (પરંપરા મુજબ)

રોગ, ભય અને સંકટમાં રક્ષા તથા દીર્ઘાયુની પ્રાર્થના.
પરિવારમાં કોઈ બીમાર હોય ત્યારે તેમના નામે સંકલ્પ લઈને જપ કરવાની પરંપરા.
માનસિક શાંતિ અને મૃત્યુ-ભયમાંથી મુક્તિનો ભાવ.

આ શાસ્ત્રોમાં વર્ણવેલી પરંપરાગત માન્યતાઓ છે; ફળ શ્રદ્ધા, નિયમ-પાલન અને પોતાનાં કર્મો પર આધાર રાખે છે એમ માનવામાં આવે છે.

❓ વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જપ કેટલી વાર કરવો?

રોજ 108 વાર; વિશેષ સંકલ્પમાં 11 માળા કે સવા લાખનું અનુષ્ઠાન (આચાર્ય સાથે).

શું બીજા કોઈ માટે જપ કરી શકાય?

હા, સંકલ્પમાં એ વ્યક્તિનું નામ અને ગોત્ર લઈને તેમના આરોગ્ય માટે જપ કરવામાં આવે છે.

શું રાત્રે જપ કરી શકાય?

સંકટમાં કોઈ પણ સમયે; નિયમિત અનુષ્ઠાન સવારે કરવું ઉત્તમ માનવામાં આવ્યું છે.

🕉 ૐ નમઃ શિવાય · 📿 શિવ ચાલીસા · 🪐 ચંદ્ર મંત્ર · 🪔 તમારી કુંડળી પરથી તમારો ગ્રહ/ઇષ્ટદેવ જાણો · 🧙 જ્યોતિષીને પૂછો · 🕉 બધા મંત્રો અને આરતીઓ · 🇮🇳 હિન્દીમાં વાંચો · 🌐 English

નોંધ: ભક્તિભાવ અને શુદ્ધ ઉચ્ચાર સાથે પાઠ કરો; વિશેષ અનુષ્ઠાન માટે જાણકાર આચાર્યનું માર્ગદર્શન લો.

અન્ય મંત્ર અને આરતી

આ વિષયનાં પાનાં

મંત્ર, આરતી અને ચાલીસા વ્રત-તહેવાર સ્વપ્ન-કોશ હિંદુ કેલેન્ડર શુભ મુહૂર્ત આજનું પંચાંગ આજનું રાશિફળ આજનું પંચાંગ મફત કુંડળી કુંડળી મેળાપ