🕉 હનુમાન ચાલીસા

📿 હનુમાન ચાલીસા

ચાલીસા

રચયિતાગોસ્વામી તુલસીદાસ

ભાષાઅવધી

છંદ2 દોહા + 40 ચોપાઈ + 1 દોહો

પાઠ-સમયઆશરે 8–10 મિનિટ

વિશેષ દિવસમંગળવાર, શનિવાર, હનુમાન જયંતી

દિશાપૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ

હનુમાન ચાલીસામાં ચાલીસ ચોપાઈઓ દ્વારા શ્રી હનુમાનના ગુણ, પરાક્રમ અને રામ-ભક્તિનું વર્ણન છે. ભય, સંકટ અને નકારાત્મકતાથી રક્ષા માટે તથા બળ-બુદ્ધિ-વિદ્યાની પ્રાર્થના રૂપે તેનો પાઠ થાય છે. નીચે દરેક દોહા-ચોપાઈ સાથે તેનો સરળ અર્થ આપ્યો છે.

📖 સંપૂર્ણ પાઠ — અર્થ સાથે

સરળતાથી વાંચી શકાય તે માટે મૂળ પાઠ ગુજરાતી લિપિમાં આપ્યો છે (ઉચ્ચાર એ જ રહે છે); દેવનાગરી કે Roman લિપિમાં જોવા માટે બટન દબાવો.

श्रीगुरु चरन सरोज रज, निज मनु मुकुरु सुधारि। बरनउँ रघुबर बिमल जसु, जो दायकु फल चारि॥

શ્રીગુરુ ચરન સરોજ રજ, નિજ મનુ મુકુરુ સુધારિ। બરનઉઁ રઘુબર બિમલ જસુ, જો દાયકુ ફલ ચારિ॥

Shriguru Charan Saroj Raj, Nij Manu Mukuru Sudhari | Barnaun Raghubar Bimal Jasu, Jo Dayaku Phal Chari ||

શ્રી ગુરુનાં ચરણ-કમળની રજથી મારા મન રૂપી દર્પણને નિર્મળ કરીને હું શ્રી રઘુવીરના એ નિર્મળ યશનું વર્ણન કરું છું, જે ચારેય ફળ — ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ — આપનારો છે.

बुद्धिहीन तनु जानिके, सुमिरौं पवन-कुमार। बल बुधि बिद्या देहु मोहिं, हरहु कलेस बिकार॥

બુદ્ધિહીન તનુ જાનિકે, સુમિરૌં પવન-કુમાર। બલ બુધિ બિદ્યા દેહુ મોહિં, હરહુ કલેસ બિકાર॥

Buddhihin Tanu Janike, Sumiraun Pavan-Kumar | Bal Budhi Bidya Dehu Mohin, Harhu Kales Bikar ||

પોતાને બુદ્ધિહીન જાણીને હું પવનપુત્ર હનુમાનનું સ્મરણ કરું છું; હે પ્રભુ, મને બળ, બુદ્ધિ અને વિદ્યા આપો તથા મારા ક્લેશ અને વિકારો હરી લો.

जय हनुमान ज्ञान गुन सागर। जय कपीस तिहुँ लोक उजागर॥

જય હનુમાન જ્ઞાન ગુન સાગર। જય કપીસ તિહુઁ લોક ઉજાગર॥

Jai Hanuman Gyan Gun Sagar | Jai Kapis Tihun Lok Ujagar ||

હે હનુમાન, આપનો જય હો — આપ જ્ઞાન અને ગુણોના સાગર છો; હે કપીશ (વાનરોના સ્વામી), ત્રણેય લોકમાં આપની કીર્તિ ઝળહળે છે.

राम दूत अतुलित बल धामा। अंजनि-पुत्र पवनसुत नामा॥

રામ દૂત અતુલિત બલ ધામા। અંજનિ-પુત્ર પવનસુત નામા॥

Ram Dut Atulit Bal Dhama | Anjani-Putra Pavansut Nama ||

આપ શ્રીરામના દૂત અને અતુલ્ય બળના ધામ છો; અંજનીપુત્ર અને પવનસુત આપનાં નામ છે.

महाबीर बिक्रम बजरंगी। कुमति निवार सुमति के संगी॥

મહાબીર બિક્રમ બજરંગી। કુમતિ નિવાર સુમતિ કે સંગી॥

Mahabir Bikram Bajrangi | Kumati Nivar Sumati Ke Sangi ||

હે મહાવીર, આપ પરાક્રમી અને વજ્ર જેવાં અંગોવાળા (બજરંગી) છો; આપ કુબુદ્ધિ દૂર કરો છો અને સદ્બુદ્ધિવાળાના સાથી છો.

कंचन बरन बिराज सुबेसा। कानन कुंडल कुंचित केसा॥

કંચન બરન બિરાજ સુબેસા। કાનન કુંડલ કુંચિત કેસા॥

Kanchan Baran Biraj Subesa | Kanan Kundal Kunchit Kesa ||

આપનો વર્ણ સોના જેવો છે, સુંદર વેશ શોભે છે; કાનમાં કુંડળ અને માથે વાંકડિયા કેશ છે.

हाथ बज्र औ ध्वजा बिराजै। काँधे मूँज जनेऊ साजै॥

હાથ બજ્ર ઔ ધ્વજા બિરાજૈ। કાઁધે મૂઁજ જનેઊ સાજૈ॥

Hath Bajra Au Dhvaja Birajai | Kandhe Munj Janeu Sajai ||

આપના હાથમાં વજ્ર (ગદા) અને ધજા શોભે છે; ખભા પર મુંજની જનોઈ સજેલી છે.

संकर सुवन केसरीनंदन। तेज प्रताप महा जग बंदन॥

સંકર સુવન કેસરીનંદન। તેજ પ્રતાપ મહા જગ બંદન॥

Sankar Suvan Kesarinandan | Tej Pratap Maha Jag Bandan ||

આપ શંકરના અંશ (અવતાર) અને કેસરીના નંદન છો; આપના મહાન તેજ અને પ્રતાપને આખું જગત વંદન કરે છે.

बिद्यावान गुनी अति चातुर। राम काज करिबे को आतुर॥

બિદ્યાવાન ગુની અતિ ચાતુર। રામ કાજ કરિબે કો આતુર॥

Bidyavan Guni Ati Chatur | Ram Kaj Karibe Ko Atur ||

આપ વિદ્વાન, ગુણવાન અને અત્યંત ચતુર છો; શ્રીરામનું કાર્ય કરવા સદા આતુર રહો છો.

प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया। राम लखन सीता मन बसिया॥

પ્રભુ ચરિત્ર સુનિબે કો રસિયા। રામ લખન સીતા મન બસિયા॥

Prabhu Charitra Sunibe Ko Rasiya | Ram Lakhan Sita Man Basiya ||

પ્રભુ શ્રીરામની કથા સાંભળવામાં આપને આનંદ આવે છે; રામ, લક્ષ્મણ અને સીતા આપના મનમાં વસેલાં છે.

सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा। बिकट रूप धरि लंक जरावा॥

સૂક્ષ્મ રૂપ ધરિ સિયહિં દિખાવા। બિકટ રૂપ ધરિ લંક જરાવા॥

Sukshma Rup Dhari Siyahin Dikhava | Bikat Rup Dhari Lank Jarava ||

આપે સૂક્ષ્મ રૂપ ધારણ કરીને (અશોક-વાટિકામાં) સીતાજીને દર્શન આપ્યાં અને વિકરાળ રૂપ ધરીને લંકા બાળી.

भीम रूप धरि असुर सँहारे। रामचंद्र के काज सँवारे॥

ભીમ રૂપ ધરિ અસુર સઁહારે। રામચંદ્ર કે કાજ સઁવારે॥

Bhim Rup Dhari Asur Sanhare | Ramachandra Ke Kaj Sanvare ||

ભયંકર રૂપ ધારણ કરીને આપે અસુરોનો સંહાર કર્યો અને શ્રીરામચંદ્રનાં કાર્યો સાર્યાં.

लाय सजीवन लखन जियाये। श्रीरघुबीर हरषि उर लाये॥

લાય સજીવન લખન જિયાયે। શ્રીરઘુબીર હરષિ ઉર લાયે॥

Lay Sajivan Lakhan Jiyaye | Shriraghubir Harshi Ur Laye ||

સંજીવની બુટ્ટી લાવીને આપે લક્ષ્મણને જીવિત કર્યા; શ્રી રઘુવીરે હરખાઈને આપને હૃદયસરસા ચાંપ્યા.

रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई। तुम मम प्रिय भरतहि सम भाई॥

રઘુપતિ કીન્હી બહુત બડ઼ાઈ। તુમ મમ પ્રિય ભરતહિ સમ ભાઈ॥

Raghupati Kinhi Bahut Badai | Tum Mam Priy Bharathi Sam Bhai ||

રઘુપતિએ આપની ખૂબ પ્રશંસા કરી અને કહ્યું — તું મને ભરત જેવો જ પ્રિય ભાઈ છે.

सहस बदन तुम्हरो जस गावैं। अस कहि श्रीपति कंठ लगावैं॥

સહસ બદન તુમ્હરો જસ ગાવૈં। અસ કહિ શ્રીપતિ કંઠ લગાવૈં॥

Sahas Badan Tumharo Jas Gavain | As Kahi Shripati Kanth Lagavain ||

«હજાર મુખવાળા (શેષનાગ) પણ તારો યશ ગાય» — એમ કહીને શ્રીપતિ (રામ)એ આપને ગળે લગાડ્યા.

सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा। नारद सारद सहित अहीसा॥

સનકાદિક બ્રહ્માદિ મુનીસા। નારદ સારદ સહિત અહીસા॥

Sankadik Brahmadi Munisa | Narad Sarad Sahit Ahisa ||

સનક વગેરે ઋષિઓ, બ્રહ્મા વગેરે દેવતાઓ, મુનિગણ, નારદ, સરસ્વતી અને શેષનાગ પણ —

जम कुबेर दिगपाल जहाँ ते। कबि कोबिद कहि सके कहाँ ते॥

જમ કુબેર દિગપાલ જહાઁ તે। કબિ કોબિદ કહિ સકે કહાઁ તે॥

Jam Kuber Digapal Jahan Te | Kabi Kobid Kahi Sake Kahan Te ||

યમ, કુબેર અને દિક્પાલ સુધ્ધાં જ્યારે આપનો યશ પૂરો કહી શકતા નથી, તો કવિ અને વિદ્વાનો ક્યાંથી કહી શકે?

तुम उपकार सुग्रीवहिं कीन्हा। राम मिलाय राज पद दीन्हा॥

તુમ ઉપકાર સુગ્રીવહિં કીન્હા। રામ મિલાય રાજ પદ દીન્હા॥

Tum Upakar Sugrivahin Kinha | Ram Milay Raj Pad Dinha ||

આપે સુગ્રીવ પર ઉપકાર કર્યો — તેમને શ્રીરામ સાથે મેળવીને રાજપદ અપાવ્યું.

तुम्हरो मंत्र बिभीषन माना। लंकेस्वर भए सब जग जाना॥

તુમ્હરો મંત્ર બિભીષન માના। લંકેસ્વર ભએ સબ જગ જાના॥

Tumharo Mantra Bibhishan Mana | Lankesvar Bhae Sab Jag Jana ||

આપની સલાહ (મંત્ર) વિભીષણે માની અને તેઓ લંકાના રાજા બન્યા — આ આખું જગત જાણે છે.

जुग सहस्र जोजन पर भानू। लील्यो ताहि मधुर फल जानू॥

જુગ સહસ્ર જોજન પર ભાનૂ। લીલ્યો તાહિ મધુર ફલ જાનૂ॥

Jug Sahasra Jojan Par Bhanu | Lilyo Tahi Madhur Phal Janu ||

હજારો યોજન દૂર આવેલા સૂર્યને આપે (બાળપણમાં) મીઠું ફળ સમજીને ગળી લીધો હતો.

प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं। जलधि लाँघि गये अचरज नाहीं॥

પ્રભુ મુદ્રિકા મેલિ મુખ માહીં। જલધિ લાઁઘિ ગયે અચરજ નાહીં॥

Prabhu Mudrika Meli Mukh Mahin | Jaldhi Langhi Gaye Acharaj Nahin ||

પ્રભુની વીંટી મુખમાં રાખીને આપ સમુદ્ર ઓળંગી ગયા — (આપના માટે) એમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી.

दुर्गम काज जगत के जेते। सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते॥

દુર્ગમ કાજ જગત કે જેતે। સુગમ અનુગ્રહ તુમ્હરે તેતે॥

Durgam Kaj Jagat Ke Jete | Sugam Anugrah Tumhare Tete ||

જગતનાં જેટલાં પણ કઠિન કાર્યો છે, તે બધાં આપની કૃપાથી સરળ બની જાય છે.

राम दुआरे तुम रखवारे। होत न आज्ञा बिनु पैसारे॥

રામ દુઆરે તુમ રખવારે। હોત ન આજ્ઞા બિનુ પૈસારે॥

Ram Duare Tum Rakhvare | Hot Na Agya Binu Paisare ||

શ્રીરામના દ્વારના આપ રખેવાળ છો; આપની આજ્ઞા વિના ત્યાં પ્રવેશ થતો નથી.

सब सुख लहै तुम्हारी सरना। तुम रच्छक काहू को डर ना॥

સબ સુખ લહૈ તુમ્હારી સરના। તુમ રચ્છક કાહૂ કો ડર ના॥

Sab Sukh Lahai Tumhari Sarna | Tum Rachchhak Kahu Ko Dar Na ||

આપના શરણે આવનાર સર્વ સુખ પામે છે; જેના આપ રક્ષક હો, તેને કોઈનો ડર નથી.

आपन तेज सम्हारो आपै। तीनों लोक हाँक तें काँपै॥

આપન તેજ સમ્હારો આપૈ। તીનોં લોક હાઁક તેં કાઁપૈ॥

Apan Tej Samharo Apai | Tinon Lok Hank Ten Kampai ||

આપના તેજને આપ જ સંભાળી શકો છો; આપની એક હાકથી ત્રણેય લોક ધ્રૂજી ઊઠે છે.

भूत पिसाच निकट नहिं आवै। महाबीर जब नाम सुनावै॥

ભૂત પિસાચ નિકટ નહિં આવૈ। મહાબીર જબ નામ સુનાવૈ॥

Bhut Pisach Nikat Nahin Avai | Mahabir Jab Nam Sunavai ||

જ્યાં મહાવીર (હનુમાન)નું નામ લેવાય છે, ત્યાં ભૂત-પિશાચ પાસે આવતાં નથી.

नासै रोग हरै सब पीरा। जपत निरंतर हनुमत बीरा॥

નાસૈ રોગ હરૈ સબ પીરા। જપત નિરંતર હનુમત બીરા॥

Nasai Rog Harai Sab Pira | Japat Nirantar Hanumat Bira ||

વીર હનુમાનનો નિરંતર જપ કરવાથી રોગ નાશ પામે છે અને બધી પીડા દૂર થાય છે.

संकट तें हनुमान छुड़ावै। मन क्रम बचन ध्यान जो लावै॥

સંકટ તેં હનુમાન છુડ઼ાવૈ। મન ક્રમ બચન ધ્યાન જો લાવૈ॥

Sankat Ten Hanuman Chhudavai | Man Kram Bachan Dhyan Jo Lavai ||

જે મન, કર્મ અને વચનથી હનુમાનનું ધ્યાન કરે છે, તેને તેઓ સંકટમાંથી છોડાવે છે.

सब पर राम तपस्वी राजा। तिन के काज सकल तुम साजा॥

સબ પર રામ તપસ્વી રાજા। તિન કે કાજ સકલ તુમ સાજા॥

Sab Par Ram Tapasvi Raja | Tin Ke Kaj Sakal Tum Saja ||

તપસ્વી રાજા શ્રીરામ સૌથી ઉપર છે; તેમનાં બધાં કાર્યો આપે જ પૂરાં કર્યાં.

और मनोरथ जो कोई लावै। सोइ अमित जीवन फल पावै॥

ઔર મનોરથ જો કોઈ લાવૈ। સોઇ અમિત જીવન ફલ પાવૈ॥

Aur Manorath Jo Koi Lavai | Soi Amit Jivan Phal Pavai ||

અને જે કોઈ પણ મનોરથ લઈને આપની પાસે આવે છે, તે તેનું અસીમ ફળ જીવનમાં પામે છે.

चारों जुग परताप तुम्हारा। है परसिद्ध जगत उजियारा॥

ચારોં જુગ પરતાપ તુમ્હારા। હૈ પરસિદ્ધ જગત ઉજિયારા॥

Charon Jug Partap Tumhara | Hai Parsiddha Jagat Ujiyara ||

ચારેય યુગમાં આપનો પ્રતાપ છે; આપની પ્રસિદ્ધિથી આખું જગત પ્રકાશિત છે.

साधु संत के तुम रखवारे। असुर निकंदन राम दुलारे॥

સાધુ સંત કે તુમ રખવારે। અસુર નિકંદન રામ દુલારે॥

Sadhu Sant Ke Tum Rakhvare | Asur Nikandan Ram Dulare ||

આપ સાધુ-સંતોના રક્ષક, અસુરોનો નાશ કરનારા અને શ્રીરામના લાડકા છો.

अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता। अस बर दीन जानकी माता॥

અષ્ટ સિદ્ધિ નૌ નિધિ કે દાતા। અસ બર દીન જાનકી માતા॥

Ashta Siddhi Nau Nidhi Ke Data | As Bar Din Janaki Mata ||

આપ આઠેય સિદ્ધિઓ અને નવેય નિધિઓના દાતા છો — આ વરદાન આપને માતા જાનકીએ આપ્યું છે.

राम रसायन तुम्हरे पासा। सदा रहो रघुपति के दासा॥

રામ રસાયન તુમ્હરે પાસા। સદા રહો રઘુપતિ કે દાસા॥

Ram Rasayan Tumhare Pasa | Sada Raho Raghupati Ke Dasa ||

રામ-ભક્તિ રૂપી રસાયણ આપની પાસે છે; આપ સદા રઘુપતિના દાસ બની રહો છો.

तुम्हरे भजन राम को पावै। जनम जनम के दुख बिसरावै॥

તુમ્હરે ભજન રામ કો પાવૈ। જનમ જનમ કે દુખ બિસરાવૈ॥

Tumhare Bhajan Ram Ko Pavai | Janam Janam Ke Dukh Bisaravai ||

આપના ભજનથી શ્રીરામની પ્રાપ્તિ થાય છે અને જન્મ-જન્માંતરનાં દુઃખ ભુલાઈ જાય છે.

अंत काल रघुबर पुर जाई। जहाँ जन्म हरि-भक्त कहाई॥

અંત કાલ રઘુબર પુર જાઈ। જહાઁ જન્મ હરિ-ભક્ત કહાઈ॥

Ant Kal Raghubar Pur Jai | Jahan Janma Hari-Bhakta Kahai ||

(આવો ભક્ત) અંત સમયે શ્રી રઘુવરના ધામમાં જાય છે, અને જ્યાં પણ જન્મ લે, ત્યાં હરિ-ભક્ત કહેવાય છે.

और देवता चित्त न धरई। हनुमत सेइ सर्ब सुख करई॥

ઔર દેવતા ચિત્ત ન ધરઈ। હનુમત સેઇ સર્બ સુખ કરઈ॥

Aur Devata Chitta Na Dharai | Hanumat Sei Sarba Sukh Karai ||

બીજા દેવતાઓનું ધ્યાન ન ધરે તોપણ હનુમાનજીની સેવાથી સર્વ સુખ પ્રાપ્ત થાય છે.

संकट कटै मिटै सब पीरा। जो सुमिरै हनुमत बलबीरा॥

સંકટ કટૈ મિટૈ સબ પીરા। જો સુમિરૈ હનુમત બલબીરા॥

Sankat Katai Mitai Sab Pira | Jo Sumirai Hanumat Balbira ||

જે બળવીર હનુમાનનું સ્મરણ કરે છે, તેનાં સંકટ કપાઈ જાય છે અને બધી પીડા મટી જાય છે.

जै जै जै हनुमान गोसाईं। कृपा करहु गुरुदेव की नाईं॥

જૈ જૈ જૈ હનુમાન ગોસાઈં। કૃપા કરહુ ગુરુદેવ કી નાઈં॥

Jai Jai Jai Hanuman Gosain | Kripa Karhu Gurudev Ki Nain ||

હે સ્વામી હનુમાન, આપનો જય હો, જય હો, જય હો; ગુરુદેવની જેમ મારા પર કૃપા કરો.

जो सत बार पाठ कर कोई। छूटहि बंदि महा सुख होई॥

જો સત બાર પાઠ કર કોઈ। છૂટહિ બંદિ મહા સુખ હોઈ॥

Jo Sat Bar Path Kar Koi | Chhutahi Bandi Maha Sukh Hoi ||

જે કોઈ આનો સો વાર પાઠ કરે, તે બંધનોમાંથી છૂટે છે અને મહાસુખ પામે છે.

जो यह पढ़ै हनुमान चालीसा। होय सिद्धि साखी गौरीसा॥

જો યહ પઢ઼ૈ હનુમાન ચાલીસા। હોય સિદ્ધિ સાખી ગૌરીસા॥

Jo Yah Padhai Hanuman Chalisa | Hoy Siddhi Sakhi Gaurisa ||

જે આ હનુમાન ચાલીસા વાંચે છે, તેને સિદ્ધિ મળે છે — તેના સાક્ષી સ્વયં ગૌરીપતિ શિવ છે.

तुलसीदास सदा हरि चेरा। कीजै नाथ हृदय मँह डेरा॥

તુલસીદાસ સદા હરિ ચેરા। કીજૈ નાથ હૃદય મઁહ ડેરા॥

Tulasidas Sada Hari Chera | Kijai Nath Hriday Manh Dera ||

તુલસીદાસ સદા હરિનો સેવક છે; હે નાથ, મારા હૃદયમાં નિવાસ કરો.

पवन तनय संकट हरन, मंगल मूरति रूप। राम लखन सीता सहित, हृदय बसहु सुर भूप॥

પવન તનય સંકટ હરન, મંગલ મૂરતિ રૂપ। રામ લખન સીતા સહિત, હૃદય બસહુ સુર ભૂપ॥

Pavan Tanay Sankat Haran, Mangal Murati Rup | Ram Lakhan Sita Sahit, Hriday Bashu Sur Bhup ||

હે પવનપુત્ર, સંકટ હરનારા, મંગળમૂર્તિ — હે દેવોના રાજા, આપ રામ, લક્ષ્મણ અને સીતા સહિત મારા હૃદયમાં વસો.

📿 જપ-ગણતરી (108 મણકાની માળા)

દરેક જપ વખતે બટન દબાવો; દર 108 જપે એક માળા પૂરી થાય છે (ફોન વાઇબ્રેટ થશે). ગણતરી આ જ ઉપકરણ/બ્રાઉઝરમાં સચવાય છે.

📅 આગામી શુભ દિવસો (અમારા પંચાંગ મુજબ)

24 ઑક્ટો (શનિવાર)
27 ઑક્ટો (મંગળવાર)
31 ઑક્ટો (શનિવાર)
3 નવે (મંગળવાર)
7 નવે (શનિવાર)
10 નવે (મંગળવાર)

તારીખો દિલ્હીના સૂર્યોદય મુજબ છે; તમારા શહેર માટે આજનું પંચાંગ જુઓ.

🪔 જપ / પાઠ કેવી રીતે કરવો

સમય: સવારે સ્નાન પછી કે સંધ્યા-આરતીના સમયે; મંગળવાર અને શનિવાર વિશેષ.
આસન અને દિશા: લાલ કે દર્ભના આસન પર, પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ રાખીને બેસો.
સંકલ્પ: પાઠ પહેલાં મનમાં સંકલ્પ કરો — «હું (નામ) શ્રી હનુમાનની પ્રસન્નતા માટે આટલા પાઠ કરીશ».
સંખ્યા: રોજ 1, 3, 7 કે 11 પાઠ; વિશેષ અનુષ્ઠાનમાં 21, 108 પાઠ કે 40 દિવસનો નિયમ. ચાલીસામાં જ સો પાઠનો ઉલ્લેખ છે.
આરંભ અને અંત: આરંભમાં શ્રીરામ-સીતાનું સ્મરણ અને «શ્રી રામ જય રામ જય જય રામ»; અંતે હનુમાનજીની આરતી.
ઉચ્ચાર: દરેક ચોપાઈ સ્પષ્ટ અને ઉતાવળ વિના વાંચો; અર્થ જાણીને વાંચવું વધુ ફળદાયી માનવામાં આવ્યું છે.

🛕 પૂજા-વિધિ (ક્રમવાર)

🧺 જરૂરી સામગ્રી

હનુમાનજીનું ચિત્ર/મૂર્તિ
સિંદૂર અને ચમેલીનું તેલ (ચોળા માટે)
લાલ ફૂલ (જાસૂદ/ગુલાબ)
લાલ વસ્ત્ર કે લાલ આસન
ઘી/તલના તેલનો દીવો, ધૂપ
ગોળ-ચણા, બુંદી કે ચણાના લોટના લાડુનો ભોગ
તુલસીપત્ર (ભોગ પર)
જળ-પાત્ર, અક્ષત

🪷 વિધિ

સ્નાન કરીને સ્વચ્છ (શક્ય હોય તો ધોયેલાં) વસ્ત્રો પહેરો; પૂજા-સ્થાન સાફ કરીને બાજઠ પર સ્વચ્છ વસ્ત્ર પાથરો.
આચમન (ત્રણ વાર જળ ગ્રહણ) કરીને હાથ-મોંની શુદ્ધિ કરો; આસન પર બેસીને મન શાંત કરો.
દીવો (ઘી કે તલના તેલનો) પ્રગટાવો — દીવો દેવતાની જમણી બાજુ રાખવાની પરંપરા છે.
જમણા હાથમાં જળ, અક્ષત અને ફૂલ લઈને સંકલ્પ કરો — તમારું નામ, ગોત્ર, સ્થળ, તિથિ અને પૂજાનો હેતુ મનમાં કે બોલીને કહો; પછી જળ જમીન પર છોડી દો.
સૌથી પહેલાં શ્રી ગણેશનું સ્મરણ કરો (ૐ ગં ગણપતયે નમઃ).
હનુમાનજીની સાથે શ્રીરામ-સીતાનું સ્મરણ કરો — હનુમાન-પૂજા રામ-ભક્તિ સાથે જ પૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
પ્રતિમાને જળથી સ્નાન કરાવો (ચિત્ર હોય તો જળનો છંટકાવ કરો), પછી સિંદૂર અને ચમેલીનું તેલ અર્પણ કરો (મંગળવાર/શનિવારે ચોળો ચઢાવવાની પરંપરા છે).
લાલ ફૂલ, અક્ષત, ધૂપ-દીપ અર્પણ કરો; ગોળ-ચણા કે લાડુનો ભોગ તુલસીપત્ર સાથે ધરાવો.
હનુમાન ચાલીસા/બજરંગ બાણ/સુંદરકાંડનો પાઠ કરો, પછી «આરતી કીજૈ હનુમાન લલા કી» ગાઓ.
અંતે આરતી કરો, પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરો અને પ્રદક્ષિણા કરો (જગ્યા ન હોય તો પોતાની જગ્યાએ જ ફરીને).
પૂજામાં થયેલી ભૂલચૂક માટે ક્ષમા-પ્રાર્થના કરો, પ્રસાદ વહેંચો અને પોતે પણ ગ્રહણ કરો.

⚠️ નિયમો અને સાવચેતી

પાઠના દિવસે બ્રહ્મચર્ય, સાત્ત્વિક ભોજન અને ક્રોધ-ત્યાગનું પાલન કરો.
માંસ-મદિરાનું સેવન ન કરો; હનુમાન-પૂજામાં પવિત્રતાને સૌથી ઉપર માનવામાં આવી છે.
પરંપરામાં સ્ત્રીઓ પ્રતિમાને સ્પર્શ કે ચોળો અર્પણ કરતી નથી, પરંતુ પાઠ, ભજન અને દીપ-આરતી સૌ કોઈ કરી શકે છે.
સૂતક કે અશૌચના દિવસોમાં વિધિવત્ પૂજાને બદલે માનસિક સ્મરણ કરો.

📜 કથા / ઉદ્ભવ

પરંપરા મુજબ ગોસ્વામી તુલસીદાસે આ ચાલીસા અવધી ભાષામાં રચી. એક લોકકથા કહે છે કે બાદશાહના કારાગારમાં કેદ હતા ત્યારે તેમણે આનો પાઠ કર્યો અને સંકટમાંથી મુક્ત થયા — આ જ કથા સાથે ચાલીસાની «છૂટહિ બંદિ મહા સુખ હોઈ» પંક્તિ જોડવામાં આવે છે; આ ઇતિહાસ કરતાં વધુ શ્રદ્ધાની કથા છે.

ચાલીસામાં હનુમાનના જીવન-પ્રસંગો ક્રમવાર આવે છે — સૂર્યને ફળ સમજવો, સુગ્રીવ-રામનું મિલન, સમુદ્ર-ઉલ્લંઘન, સીતા-દર્શન, લંકા-દહન, સંજીવની લાવવી અને રામ દ્વારા ભેટવું.

🌟 લાભ (પરંપરા મુજબ)

ભય, સંકટ અને નકારાત્મક વિચારોથી રક્ષાની પ્રાર્થના રૂપે સૌથી લોકપ્રિય પાઠ.
બળ, બુદ્ધિ, વિદ્યા અને આત્મવિશ્વાસની કામનાથી વિદ્યાર્થીઓ અને કામકાજી લોકો તેનો પાઠ કરે છે.
પરંપરામાં શનિ-પીડા અને મંગળ-દોષમાં પણ હનુમાન-ઉપાસના સૂચવવામાં આવે છે.

આ શાસ્ત્રોમાં વર્ણવેલી પરંપરાગત માન્યતાઓ છે; ફળ શ્રદ્ધા, નિયમ-પાલન અને પોતાનાં કર્મો પર આધાર રાખે છે એમ માનવામાં આવે છે.

❓ વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

હનુમાન ચાલીસા કેટલી વાર વાંચવી જોઈએ?

રોજ ઓછામાં ઓછી એક વાર; મનોકામના માટે 7 કે 11 પાઠ, અને વિશેષ અનુષ્ઠાનમાં 21/108 પાઠ કે 40 દિવસનો નિયમ પ્રચલિત છે.

શું સ્ત્રીઓ હનુમાન ચાલીસા વાંચી શકે?

હા. પાઠ, ભજન અને આરતી સૌ કોઈ કરી શકે છે; પરંપરામાં ફક્ત પ્રતિમા-સ્પર્શ અને ચોળો ચઢાવવાનું સ્ત્રીઓ કરતી નથી.

શું રાત્રે હનુમાન ચાલીસા વાંચી શકાય?

હા, ભય કે સંકટમાં કોઈ પણ સમયે વાંચી શકાય છે; નિયમિત અનુષ્ઠાન માટે સવાર કે સંધ્યાનો સમય ઉત્તમ માનવામાં આવ્યો છે.

ચાલીસા વાંચતી વખતે ભોગમાં શું ધરાવવું?

ગોળ-ચણા, બુંદી કે ચણાના લોટના લાડુ; ભોગ પર તુલસીપત્ર મૂકવાની પરંપરા છે.

નાહ્યા વિના વાંચી શકાય?

નિયમિત પૂજામાં સ્નાન પછી વાંચો; યાત્રા, બીમારી કે સંકટમાં માનસિક પાઠ કોઈ પણ અવસ્થામાં કરી શકાય છે.

🪔 શ્રી હનુમાન આરતી (આરતી કીજૈ હનુમાન લલા કી) · 📜 શ્રી રામ સ્તુતિ (શ્રી રામચંદ્ર કૃપાળુ) · 🪐 શનિ મંત્ર · 🪐 મંગળ મંત્ર · 🪔 તમારી કુંડળી પરથી તમારો ગ્રહ/ઇષ્ટદેવ જાણો · 🧙 જ્યોતિષીને પૂછો · 🕉 બધા મંત્રો અને આરતીઓ · 🇮🇳 હિન્દીમાં વાંચો · 🌐 English

નોંધ: ભક્તિભાવ અને શુદ્ધ ઉચ્ચાર સાથે પાઠ કરો; વિશેષ અનુષ્ઠાન માટે જાણકાર આચાર્યનું માર્ગદર્શન લો.

અન્ય મંત્ર અને આરતી

આ વિષયનાં પાનાં

મંત્ર, આરતી અને ચાલીસા વ્રત-તહેવાર સ્વપ્ન-કોશ હિંદુ કેલેન્ડર શુભ મુહૂર્ત આજનું પંચાંગ આજનું રાશિફળ આજનું પંચાંગ મફત કુંડળી કુંડળી મેળાપ