🕉 गायत्री मंत्र

मंत्र

वेदऋग्वेद (3.62.10)

ऋषीविश्वामित्र

देवतासविता (सूर्य)

छंदगायत्री — 24 अक्षरे

वेळतिन्ही संध्या

माळरुद्राक्ष/तुळस/चंदन

गायत्री मंत्राला वेदांचे सार आणि «महामंत्र» म्हटले आहे. ही बुद्धी प्रकाशित व्हावी यासाठीची प्रार्थना आहे — यात कोणतीही भौतिक मागणी नाही, फक्त «आमच्या बुद्धीला प्रेरणा द्यावी» एवढीच कामना आहे.

📖 संपूर्ण पाठ — अर्थासह

मूळ पाठ सहज वाचता यावा म्हणून मराठी वाचकांच्या देवनागरी लिपीतच दिला आहे (उच्चार बदललेला नाही); रोमन लिपीत पाहण्यासाठी वरील बटण दाबा.

ॐ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्॥

Om Bhurbhuvah Svah Tatsaviturvarenyam Bhargo Devasya Dhimahi Dhiyo Yo Nah Prachodayat ||

पृथ्वी, अंतरिक्ष आणि स्वर्ग — या तिन्ही लोकांत व्यापलेल्या त्या सविता देवाच्या (प्रेरणा देणाऱ्या परमात्म्याच्या) वरण करण्यायोग्य, पापनाशक तेजाचे आम्ही ध्यान करतो; तो आमच्या बुद्धीला सन्मार्गाकडे प्रेरित करो.

🔍 शब्दशः अर्थ

ॐ (Om)परमात्म्याचे प्रतीक असलेला नाद (प्रणव)

भूः (Bhuh)पृथ्वीलोक; प्राणस्वरूप

भुवः (Bhuvah)अंतरिक्षलोक; दुःखनाशक

स्वः (Svah)स्वर्गलोक; सुखस्वरूप

तत् (Tat)त्या (परमात्म्याच्या)

सवितुः (Savituh)सविता — सर्वांना उत्पन्न करणाऱ्या व प्रेरणा देणाऱ्या देवाच्या

वरेण्यम् (Varenyam)वरण करण्यायोग्य, श्रेष्ठ

भर्गः (Bhargah)पापांना भस्म करणारे तेज

देवस्य (Devasya)दिव्य देवाच्या

धीमहि (Dhimahi)आम्ही ध्यान करतो

धियः (Dhiyah)बुद्धींना

यः (Yah)जो

नः (Nah)आमच्या

प्रचोदयात् (Prachodayat)सन्मार्गाकडे प्रेरित करो

📿 जप-गणना (108 मण्यांची माळ)

प्रत्येक जपाला एकदा बटण दाबा; प्रत्येक 108 जपांनंतर एक माळ पूर्ण होते (फोन हलकासा कंप पावतो). ही गणना याच डिव्हाइसवर/ब्राउझरमध्ये जतन राहते.

📅 पुढील शुभ दिवस (आमच्या पंचांगानुसार)

25 ऑक्टो. (रविवार) — पौर्णिमा
26 ऑक्टो. (सोमवार) — पौर्णिमा
1 नोव्हें. (रविवार)
8 नोव्हें. (रविवार)
15 नोव्हें. (रविवार)
22 नोव्हें. (रविवार)

तारखा दिल्लीच्या सूर्योदयानुसार आहेत; आपल्या शहरासाठी आजचे पंचांग पाहा.

🪔 जप / पाठ कसा करावा

वेळ: सकाळ (सूर्योदय), माध्यान्ह आणि सायंकाळ — तिन्ही संध्या; किमान सकाळी तरी.
दिशा: सकाळी पूर्वेकडे, सायंकाळी पश्चिमेकडे तोंड करून.
संख्या: रोज 108 (एक माळ); शक्य नसल्यास 11, 27 किंवा 54.
उच्चार: तीन व्याहृतींनंतर (भूः भुवः स्वः) किंचित थांबावे; 24 अक्षरे पूर्ण व्हावीत म्हणून «वरेण्यम्» हे «वरेणियम्» असे म्हणण्याचीही परंपरा आहे.
ध्यान: जप करताना बुद्धीला प्रकाशित करणाऱ्या सूर्याच्या तेजाचे ध्यान करावे.

🛕 पूजा-विधी (टप्प्याटप्प्याने)

🧺 लागणारे साहित्य

स्वच्छ आसन (दर्भाचे/लोकरीचे)
पाण्याचे पात्र (आचमनासाठी)
तुपाचा दिवा
रुद्राक्ष/तुळस/चंदनाची माळ

🪷 विधी

स्नान करून स्वच्छ (शक्य असल्यास धुतलेले) कपडे घालावेत; पूजेची जागा स्वच्छ करून चौरंगावर स्वच्छ वस्त्र अंथरावे.
आचमन (तीन वेळा पाणी प्राशन) करून हात-तोंड शुद्ध करावे; आसनावर बसून मन शांत करावे.
तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा लावावा — दिवा देवतेच्या उजव्या बाजूला ठेवण्याची परंपरा आहे.
उजव्या हातात पाणी, अक्षता आणि फूल घेऊन संकल्प करावा — आपले नाव, गोत्र, ठिकाण, तिथी आणि पूजेचा हेतू मनात किंवा मोठ्याने म्हणावा; मग ते पाणी जमिनीवर सोडावे.
सर्वप्रथम श्री गणेशाचे स्मरण करावे (ॐ गं गणपतये नमः).
सकाळी सूर्योदयाच्या वेळी, माध्यान्ही किंवा सायंसंध्येच्या वेळी पूर्वेकडे (सकाळी) किंवा उत्तरेकडे तोंड करून बसावे.
आचमन व प्राणायाम (काही दीर्घ श्वास) करावा; सविता देवतेचे (सूर्याचे) ध्यान करावे.
माळेवर गायत्री मंत्राचा 108 (किंवा 11/27/54) वेळा जप करावा; शेवटी सूर्याला अर्घ्य (पाणी) देता येते.
शेवटी आरती करावी, पुष्पांजली अर्पण करावी आणि प्रदक्षिणा घालावी (जागा नसल्यास आपल्या जागीच स्वतःभोवती फिरावे).
पूजेत झालेल्या चुकांबद्दल क्षमा-प्रार्थना करावी, प्रसाद वाटावा आणि स्वतःही ग्रहण करावा.

⚠️ नियम व पथ्ये

जप स्पष्ट, सावकाश आणि लयबद्ध असावा; प्रत्येक शब्दाचा अर्थ मनात असावा.
जेवणानंतर लगेच किंवा अशुद्ध अवस्थेत संध्या-जप करण्याची परंपरा नाही.
परंपरा-भेद: काही संप्रदाय गायत्री-जपासाठी दीक्षा/उपनयन आवश्यक मानतात, तर अनेक आधुनिक परंपरा तो सर्वांसाठी खुला मानतात.

🌟 लाभ (परंपरेनुसार)

बुद्धी, एकाग्रता आणि विवेकासाठी प्रार्थना — विद्यार्थ्यांसाठी विशेष.
मानसिक शांती आणि सकारात्मक प्रेरणा.

या शास्त्रांत वर्णिलेल्या पारंपरिक श्रद्धा आहेत; फळ हे श्रद्धा, साधनेतील शिस्त आणि स्वतःच्या कर्मावर अवलंबून असते, असे मानले जाते.

❓ नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

गायत्री मंत्राचा जप किती वेळा करावा?

रोज एक माळ (108); वेळ नसल्यास 11 वेळाही.

स्त्रिया गायत्री मंत्राचा जप करू शकतात का?

परंपरा वेगवेगळ्या आहेत; अनेक आधुनिक आचार्य व संस्था तो सर्वांसाठी खुला मानतात, तर काही परंपरा उपनयन/दीक्षा आवश्यक मानतात.

गायत्री हा कोणत्या देवतेचा मंत्र आहे?

मूळतः सवित्याचा (सूर्याचा/प्रेरणा देणाऱ्या परमात्म्याचा); पुढे गायत्री देवीच्या रूपातही त्याची उपासना होऊ लागली.

📜 आदित्य हृदय स्तोत्र · 🪐 सूर्य मंत्र · 📜 सरस्वती वंदना (या कुन्देन्दु) · 🪔 आपल्या कुंडलीवरून आपला ग्रह/देवता जाणून घ्या · 🧙 ज्योतिषांना विचारा · 🕉 सर्व मंत्र व आरत्या · 🇮🇳 हिंदीत वाचा · 🌐 English

टीप: पाठ भक्तिभावाने आणि शुद्ध उच्चारांसह करावा; विशेष अनुष्ठानासाठी जाणकार आचार्यांचे मार्गदर्शन घ्यावे.

इतर मंत्र व आरती

या विषयावरील पाने

मंत्र, आरती व चालीसा व्रत-सण स्वप्न-कोश हिंदू दिनदर्शिका शुभ मुहूर्त आजचे पंचांग आजचे राशीभविष्य आजचे पंचांग मोफत कुंडली कुंडली जुळवणी