🕉 शिव पंचाक्षर स्तोत्र

📜 शिव पंचाक्षर स्तोत्र

स्तोत्र

रचयिताआद्य शंकराचार्य

भाषासंस्कृत

श्लोक5 + 1 फलश्रुती

आधारपंचाक्षरी मंत्र «नमः शिवाय»

पाठासाठी वेळसुमारे 3 मिनिटे

शिव पंचाक्षर स्तोत्राचे सौंदर्य असे की याचे पाच श्लोक क्रमाने «न», «म», «शि», «व», «य» — पंचाक्षरी मंत्राच्या पाच अक्षरांवर — रचलेले आहेत, आणि प्रत्येक श्लोक त्या अक्षराशी जोडलेल्या शिवगुणांचे वर्णन करतो.

📖 संपूर्ण पाठ — अर्थासह

मूळ पाठ सहज वाचता यावा म्हणून मराठी वाचकांच्या देवनागरी लिपीतच दिला आहे (उच्चार बदललेला नाही); रोमन लिपीत पाहण्यासाठी वरील बटण दाबा.

नागेन्द्रहाराय त्रिलोचनाय भस्माङ्गरागाय महेश्वराय। नित्याय शुद्धाय दिगम्बराय तस्मै नकाराय नमः शिवाय॥१॥

Nagendraharaya Trilochanaya Bhasmangaragaya Maheshvaraya | Nityaya Shuddhaya Digambaraya Tasmai Nakaraya Namah Shivaya ||1 ||

जे सर्पराजाला हार म्हणून धारण करतात, ज्यांना तीन नेत्र आहेत, जे भस्माचा अंगराग लावतात, जे महेश्वर, नित्य, शुद्ध आणि दिगंबर आहेत — त्या «न»कारस्वरूप शिवांना नमस्कार.

मन्दाकिनीसलिलचन्दनचर्चिताय नन्दीश्वरप्रमथनाथमहेश्वराय। मन्दारपुष्पबहुपुष्पसुपूजिताय तस्मै मकाराय नमः शिवाय॥२॥

Mandakinisalilachandanacharchitaya Nandishvarapramathanathamaheshvaraya | Mandarapushpabahupushpasupujitaya Tasmai Makaraya Namah Shivaya ||2 ||

ज्यांना गंगाजल आणि चंदनाचा लेप केला आहे, जे नंदीश्वर आणि प्रमथगणांचे स्वामी महेश्वर आहेत, जे मंदार इत्यादी अनेक फुलांनी पूजिले जातात — त्या «म»कारस्वरूप शिवांना नमस्कार.

शिवाय गौरीवदनाब्जवृन्दसूर्याय दक्षाध्वरनाशकाय। श्रीनीलकण्ठाय वृषध्वजाय तस्मै शिकाराय नमः शिवाय॥३॥

Shivaya Gaurivadanabjavrindasuryaya Dakshadhvaranashakaya | Shrinilakanthaya Vrishadhvajaya Tasmai Shikaraya Namah Shivaya ||3 ||

जे कल्याणस्वरूप आहेत, गौरीच्या मुखकमलाला फुलवणारे सूर्य आहेत, दक्षाच्या यज्ञाचा नाश करणारे आहेत, नीलकंठ आहेत आणि ज्यांच्या ध्वजावर नंदी (वृषभ) आहे — त्या «शि»कारस्वरूप शिवांना नमस्कार.

वसिष्ठकुम्भोद्भवगौतमार्यमुनीन्द्रदेवार्चितशेखराय। चन्द्रार्कवैश्वानरलोचनाय तस्मै वकाराय नमः शिवाय॥४॥

Vasishthakumbhodbhavagautamaryamunindradevarchitashekharaya | Chandrarkavaishvanaralochanaya Tasmai Vakaraya Namah Shivaya ||4 ||

वसिष्ठ, अगस्त्य, गौतम इत्यादी श्रेष्ठ मुनी आणि देवता ज्यांच्या मस्तकाची पूजा करतात, चंद्र, सूर्य आणि अग्नी हे ज्यांचे नेत्र आहेत — त्या «व»कारस्वरूप शिवांना नमस्कार.

यक्षस्वरूपाय जटाधराय पिनाकहस्ताय सनातनाय। दिव्याय देवाय दिगम्बराय तस्मै यकाराय नमः शिवाय॥५॥

Yakshasvarupaya Jatadharaya Pinakahastaya Sanatanaya | Divyaya Devaya Digambaraya Tasmai Yakaraya Namah Shivaya ||5 ||

जे यक्षरूप धारण करतात, जटाधारी आहेत, हाती पिनाक (धनुष्य) धरतात, सनातन आहेत, दिव्य देव आणि दिगंबर आहेत — त्या «य»कारस्वरूप शिवांना नमस्कार.

पञ्चाक्षरमिदं पुण्यं यः पठेच्छिवसन्निधौ। शिवलोकमवाप्नोति शिवेन सह मोदते॥६॥

Panchaksharamidam Punyam Yah Pathechchhivasannidhau | Shivalokamavapnoti Shivena Saha Modate ||6 ||

जो शिवांच्या सान्निध्यात या पवित्र पंचाक्षर (स्तोत्राचा) पाठ करतो, त्याला शिवलोक प्राप्त होतो आणि तो शिवांसह आनंद पावतो.

📿 जप-गणना (108 मण्यांची माळ)

प्रत्येक जपाला एकदा बटण दाबा; प्रत्येक 108 जपांनंतर एक माळ पूर्ण होते (फोन हलकासा कंप पावतो). ही गणना याच डिव्हाइसवर/ब्राउझरमध्ये जतन राहते.

📅 पुढील शुभ दिवस (आमच्या पंचांगानुसार)

23 ऑक्टो. (शुक्रवार) — प्रदोष व्रत
26 ऑक्टो. (सोमवार)
2 नोव्हें. (सोमवार)
6 नोव्हें. (शुक्रवार) — प्रदोष व्रत
9 नोव्हें. (सोमवार)
16 नोव्हें. (सोमवार)

तारखा दिल्लीच्या सूर्योदयानुसार आहेत; आपल्या शहरासाठी आजचे पंचांग पाहा.

🪔 जप / पाठ कसा करावा

वेळ: शिवपूजा किंवा अभिषेकाच्या वेळी; रोज सकाळी.
विधी: प्रत्येक श्लोकाच्या शेवटी «नमः शिवाय» वर थांबून त्या अक्षराचे ध्यान करावे.
सोबत: स्तोत्रानंतर «ॐ नमः शिवाय» या मंत्राची एक माळ.

🛕 पूजा-विधी (टप्प्याटप्प्याने)

🧺 लागणारे साहित्य

शिवलिंग किंवा शिव-परिवाराचे चित्र
शुद्ध पाणी व कच्चे दूध (अभिषेकासाठी)
बेलपत्र (तीन पानांचे, न फाटलेले)
धोत्रा, रुईची फुले, भांग (परंपरेनुसार)
पांढरे चंदन, भस्म, अक्षता
धूप, तुपाचा दिवा
फळे व मिठाईचा नैवेद्य
रुद्राक्षाची माळ (जपासाठी)

🪷 विधी

स्नान करून स्वच्छ (शक्य असल्यास धुतलेले) कपडे घालावेत; पूजेची जागा स्वच्छ करून चौरंगावर स्वच्छ वस्त्र अंथरावे.
आचमन (तीन वेळा पाणी प्राशन) करून हात-तोंड शुद्ध करावे; आसनावर बसून मन शांत करावे.
तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा लावावा — दिवा देवतेच्या उजव्या बाजूला ठेवण्याची परंपरा आहे.
उजव्या हातात पाणी, अक्षता आणि फूल घेऊन संकल्प करावा — आपले नाव, गोत्र, ठिकाण, तिथी आणि पूजेचा हेतू मनात किंवा मोठ्याने म्हणावा; मग ते पाणी जमिनीवर सोडावे.
सर्वप्रथम श्री गणेशाचे स्मरण करावे (ॐ गं गणपतये नमः).
शिवलिंगावर आधी पाणी, मग दूध (आणि शक्य असल्यास दही, तूप, मध, साखर — पंचामृत), मग पुन्हा पाण्याने अभिषेक करावा; अभिषेक करताना «ॐ नमः शिवाय» म्हणत राहावे.
पांढरे चंदन व भस्माचा टिळा, अक्षता, बेलपत्र (गुळगुळीत बाजू शिवलिंगाकडे), धोत्रा व रुईची फुले अर्पण करावीत.
धूप-दीप दाखवून नैवेद्य दाखवावा; मग मंत्र-जप किंवा शिव चालीसा/रुद्राष्टकाचा पाठ करावा.
«ॐ जय शिव ओंकारा» ही आरती म्हणावी; शिवलिंगाची प्रदक्षिणा अर्धीच घातली जाते — जलाधारी (सोमसूत्र) ओलांडली जात नाही.
शेवटी आरती करावी, पुष्पांजली अर्पण करावी आणि प्रदक्षिणा घालावी (जागा नसल्यास आपल्या जागीच स्वतःभोवती फिरावे).
पूजेत झालेल्या चुकांबद्दल क्षमा-प्रार्थना करावी, प्रसाद वाटावा आणि स्वतःही ग्रहण करावा.

⚠️ नियम व पथ्ये

शिवपूजेत केवड्याचे फूल आणि तुळशीपत्र परंपरेने वर्ज्य मानले जाते; हळद-कुंकू शिवलिंगावर नव्हे, तर पार्वती मातेला अर्पण करावे.
बेलपत्र खंडित (फाटलेले-तुटलेले) नसावे; एकच बेलपत्र धुऊन पुन्हाही वाहता येते.
सोमवार, प्रदोष (त्रयोदशी) आणि मासिक शिवरात्र हे शिवोपासनेचे विशेष दिवस आहेत.
शिवलिंगावर वाहिलेले पाणी/दूध पायदळी येऊ नये — ते एखाद्या कुंडीत किंवा झाडाच्या मुळाशी घालावे.

🌟 लाभ (परंपरेनुसार)

पंचाक्षरी मंत्राचा भाव समजून जप करण्यास मदत.
शिवसान्निध्य आणि शांतीसाठी प्रार्थना.

या शास्त्रांत वर्णिलेल्या पारंपरिक श्रद्धा आहेत; फळ हे श्रद्धा, साधनेतील शिस्त आणि स्वतःच्या कर्मावर अवलंबून असते, असे मानले जाते.

❓ नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

पंचाक्षर स्तोत्र आणि «ॐ नमः शिवाय» यांचा संबंध काय?

हे स्तोत्र त्याच पंचाक्षरी मंत्राच्या पाच अक्षरांचे जणू विवेचन आहे — प्रत्येक श्लोक एका अक्षरावर.

🕉 ॐ नमः शिवाय · 📜 श्री रुद्राष्टकम् · 🪔 आपल्या कुंडलीवरून आपला ग्रह/देवता जाणून घ्या · 🧙 ज्योतिषांना विचारा · 🕉 सर्व मंत्र व आरत्या · 🇮🇳 हिंदीत वाचा · 🌐 English

टीप: पाठ भक्तिभावाने आणि शुद्ध उच्चारांसह करावा; विशेष अनुष्ठानासाठी जाणकार आचार्यांचे मार्गदर्शन घ्यावे.

इतर मंत्र व आरती

या विषयावरील पाने

मंत्र, आरती व चालीसा व्रत-सण स्वप्न-कोश हिंदू दिनदर्शिका शुभ मुहूर्त आजचे पंचांग आजचे राशीभविष्य आजचे पंचांग मोफत कुंडली कुंडली जुळवणी