🕉 आरती कुंजबिहारी की

🪔 आरती कुंजबिहारी की

आरती

देवताश्रीकृष्ण (कुंजबिहारी, गिरिधर)

भाषाब्रज

प्रकारआरती

विशेष दिवसजन्माष्टमी (गोकुळाष्टमी), एकादशी, गुरुवार

«आरती कुंजबिहारी की» ही उत्तर भारतातील कृष्ण-मंदिरांत रोज गायली जाणारी सर्वांत लोकप्रिय कृष्ण-आरती आहे — यात वृंदावनातील कुंजवने, राधा, गोपी, मुरली आणि यमुनातीर यांचे जिवंत चित्र आहे.

📖 संपूर्ण पाठ — अर्थासह

मूळ पाठ सहज वाचता यावा म्हणून मराठी वाचकांच्या देवनागरी लिपीतच दिला आहे (उच्चार बदललेला नाही); रोमन लिपीत पाहण्यासाठी वरील बटण दाबा.

आरती कुंजबिहारी की, श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Aarti Kunjabihari Ki, Shri Giridhar Krishnamurari Ki ||

वृंदावनाच्या कुंजवनांत विहार करणाऱ्या, गोवर्धन धारण करणाऱ्या (गिरिधर) मुरारी श्रीकृष्णाची आरती.

गले में बैजंती माला, बजावै मुरली मधुर बाला। श्रवण में कुण्डल झलकाला, नंद के आनंद नंदलाला। गगन सम अंग कांति काली, राधिका चमक रही आली। लतन में ठाढ़े बनमाली; भ्रमर सी अलक, कस्तूरी तिलक, चंद्र सी झलक; ललित छवि श्यामा प्यारी की॥ आरती कुंजबिहारी की, श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Gale Men Baijanti Mala, Bajavai Murali Madhur Bala | Shravan Men Kundal Jhalkala, Nand Ke Anand Nandlala | Gagan Sam Ang Kanti Kali, Radhika Chamak Rahi Ali | Latan Men Thadhe Banmali; Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak, Chandra Si Jhalak; Lalit Chhavi Shyama Pyari Ki || Aarti Kunjabihari Ki, Shri Giridhar Krishnamurari Ki ||

गळ्यात वैजयंती माळ आहे, ते मधुर मुरली वाजवत आहेत, कानांत कुंडले झळाळत आहेत — नंदाचा आनंद असलेला नंदलाल; आकाशासारखी सावळी काया, सोबत झळाळणारी राधिका; वेलींमध्ये वनमाळी उभे आहेत — भुंग्यांसारख्या बटा, कस्तुरीचा टिळा, चंद्रासारखी झलक; प्रिय श्यामेसोबत (राधेसोबत) ही ललित छबी.

कनकमय मोर मुकुट बिलसै, देवता दरसन को तरसैं। गगन सों सुमन रासि बरसै; बजे मुरचंग, मधुर मिरदंग, ग्वालिन संग; अतुल रति गोप कुमारी की॥ आरती कुंजबिहारी की, श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Kanakmay Mor Mukut Bilasai, Devata Darsan Ko Tarsain | Gagan Son Suman Rasi Barsai; Baje Murachang, Madhur Miradang, Gvalin Sang; Atul Rati Gop Kumari Ki || Aarti Kunjabihari Ki, Shri Giridhar Krishnamurari Ki ||

सोन्याचा मोरमुकुट शोभतो, देवता दर्शनासाठी आसुसलेल्या आहेत; आकाशातून फुलांचा वर्षाव होतो; मुरचंग आणि मधुर मृदंग वाजतात, गवळणी सोबत आहेत — गोपकुमारींचे अतुलनीय प्रेम.

जहाँ ते प्रकट भई गंगा, कलुष कलि हारिणि श्रीगंगा। स्मरन ते होत मोह भंगा; बसी सिव सीस, जटा के बीच, हरै अघ कीच; चरन छवि श्रीबनवारी की॥ आरती कुंजबिहारी की, श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Jahan Te Prakat Bhai Ganga, Kalush Kali Harini Shriganga | Smaran Te Hot Moh Bhanga; Basi Siv Sis, Jata Ke Bich, Harai Agh Kich; Charan Chhavi Shribanvari Ki || Aarti Kunjabihari Ki, Shri Giridhar Krishnamurari Ki ||

ज्या (विष्णूंच्या) चरणांतून कलियुगातील पापे हरण करणारी श्री गंगा प्रकटली, जिच्या स्मरणाने मोह तुटतो, जी शिवाच्या मस्तकावरील जटांमध्ये वसली आणि पापांचा चिखल धुऊन टाकते — वनवारी (कृष्णाच्या) त्या चरणांची छबी.

चमकती उज्ज्वल तट रेनू, बज रही वृंदावन बेनू। चहुँ दिसि गोपि ग्वाल धेनू; हँसत मृदु मंद, चाँदनी चंद, कटत भव फंद; टेर सुन दीन भिखारी की॥ आरती कुंजबिहारी की, श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Chamakti Ujjval Tat Renu, Baj Rahi Vrindavan Benu | Chahun Disi Gopi Gval Dhenu; Hansat Mridu Mand, Chandani Chand, Katat Bhav Phand; Ter Sun Din Bhikhari Ki || Aarti Kunjabihari Ki, Shri Giridhar Krishnamurari Ki ||

(यमुनेच्या) तीरावरील उजळ वाळू चमकत आहे, वृंदावनात बासरी वाजत आहे, चारही बाजूंना गोपी, गोपाळ आणि गायी आहेत; मंद-मंद हास्य, चांदणे, चंद्र — संसाराची बंधने तुटत आहेत; हे प्रभू, या दीन भिकाऱ्याची हाक ऐका.

📿 जप-गणना (108 मण्यांची माळ)

प्रत्येक जपाला एकदा बटण दाबा; प्रत्येक 108 जपांनंतर एक माळ पूर्ण होते (फोन हलकासा कंप पावतो). ही गणना याच डिव्हाइसवर/ब्राउझरमध्ये जतन राहते.

📅 पुढील शुभ दिवस (आमच्या पंचांगानुसार)

29 ऑक्टो. (गुरुवार)
5 नोव्हें. (गुरुवार) — एकादशी
12 नोव्हें. (गुरुवार)
19 नोव्हें. (गुरुवार)
20 नोव्हें. (शुक्रवार) — एकादशी
26 नोव्हें. (गुरुवार)

तारखा दिल्लीच्या सूर्योदयानुसार आहेत; आपल्या शहरासाठी आजचे पंचांग पाहा.

🪔 जप / पाठ कसा करावा

वेळ: सकाळची शृंगार-आरती आणि सायं-आरती; जन्माष्टमीची मध्यरात्र.
विधी: बाळकृष्ण (लड्डू-गोपाळ)/कृष्णाच्या चित्रासमोर तुपाचा दिवा, तुळशीपत्र आणि लोणी-खडीसाखरेचा नैवेद्य.
सोबत: «ॐ नमो भगवते वासुदेवाय» किंवा «हरे कृष्ण» महामंत्र.

🛕 पूजा-विधी (टप्प्याटप्प्याने)

🧺 लागणारे साहित्य

भगवान विष्णू/श्रीकृष्ण/सत्यनारायणाचे चित्र
पिवळी फुले व पिवळे वस्त्र
तुळशीपत्र (अनिवार्य)
चंदन, अक्षता
पंचामृत, शंख
तुपाचा दिवा, धूप
केळी, पंजिरी किंवा पिवळ्या मिठाईचा नैवेद्य

🪷 विधी

स्नान करून स्वच्छ (शक्य असल्यास धुतलेले) कपडे घालावेत; पूजेची जागा स्वच्छ करून चौरंगावर स्वच्छ वस्त्र अंथरावे.
आचमन (तीन वेळा पाणी प्राशन) करून हात-तोंड शुद्ध करावे; आसनावर बसून मन शांत करावे.
तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा लावावा — दिवा देवतेच्या उजव्या बाजूला ठेवण्याची परंपरा आहे.
उजव्या हातात पाणी, अक्षता आणि फूल घेऊन संकल्प करावा — आपले नाव, गोत्र, ठिकाण, तिथी आणि पूजेचा हेतू मनात किंवा मोठ्याने म्हणावा; मग ते पाणी जमिनीवर सोडावे.
सर्वप्रथम श्री गणेशाचे स्मरण करावे (ॐ गं गणपतये नमः).
शंखात पाणी घेऊन भगवंताला स्नान घालावे (किंवा शिंतोडे द्यावेत), पिवळे वस्त्र, चंदन आणि पिवळी फुले अर्पण करावीत.
नैवेद्यात तुळशीपत्र अवश्य ठेवावे — परंपरेनुसार तुळशीशिवाय विष्णू नैवेद्य स्वीकारत नाहीत.
«ॐ नमो भगवते वासुदेवाय» या मंत्राचा जप किंवा विष्णुसहस्रनामाचा पाठ/सत्यनारायण कथा करावी.
«ॐ जय जगदीश हरे» ही आरती म्हणावी.
शेवटी आरती करावी, पुष्पांजली अर्पण करावी आणि प्रदक्षिणा घालावी (जागा नसल्यास आपल्या जागीच स्वतःभोवती फिरावे).
पूजेत झालेल्या चुकांबद्दल क्षमा-प्रार्थना करावी, प्रसाद वाटावा आणि स्वतःही ग्रहण करावा.

⚠️ नियम व पथ्ये

एकादशीला अन्न (विशेषतः भात) वर्ज्य करण्याची परंपरा आहे; एकादशीला तुळशीपत्र तोडत नाहीत — एक दिवस आधीच तोडून ठेवावे.
गुरुवार, एकादशी आणि पौर्णिमा हे विष्णू-उपासनेचे विशेष दिवस आहेत.
विष्णुपूजेत तांदळाऐवजी (अक्षतांऐवजी) तीळही अर्पण केले जातात — हा परंपरा-भेद आहे.

🌟 लाभ (परंपरेनुसार)

भक्तिभाव आणि मनाची प्रसन्नता.
जन्माष्टमी आणि कृष्णपूजेची सांगता.

या शास्त्रांत वर्णिलेल्या पारंपरिक श्रद्धा आहेत; फळ हे श्रद्धा, साधनेतील शिस्त आणि स्वतःच्या कर्मावर अवलंबून असते, असे मानले जाते.

❓ नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

ही आरती कोणत्या देवतेची आहे?

भगवान श्रीकृष्णाची — «कुंजबिहारी» (वृंदावनाच्या कुंजवनांत विहार करणारे) आणि «गिरिधर» (गोवर्धन उचलणारे).

📜 मधुराष्टकम् · 📜 अच्युताष्टकम् · 🪔 श्री विष्णू आरती (ॐ जय जगदीश हरे) · 🪔 आपल्या कुंडलीवरून आपला ग्रह/देवता जाणून घ्या · 🧙 ज्योतिषांना विचारा · 🕉 सर्व मंत्र व आरत्या · 🇮🇳 हिंदीत वाचा · 🌐 English

टीप: पाठ भक्तिभावाने आणि शुद्ध उच्चारांसह करावा; विशेष अनुष्ठानासाठी जाणकार आचार्यांचे मार्गदर्शन घ्यावे.

इतर मंत्र व आरती

या विषयावरील पाने

मंत्र, आरती व चालीसा व्रत-सण स्वप्न-कोश हिंदू दिनदर्शिका शुभ मुहूर्त आजचे पंचांग आजचे राशीभविष्य आजचे पंचांग मोफत कुंडली कुंडली जुळवणी