🕉 श्री शिव आरती (ॐ जय शिव ओंकारा)

🪔 श्री शिव आरती (ॐ जय शिव ओंकारा)

आरती

देवताभगवान शिव (त्रिदेव-ऐक्य)

प्रकारआरती

रचयिताशिवानंद स्वामी

विशेष दिवससोमवार, प्रदोष, महाशिवरात्र, श्रावण

«ॐ जय शिव ओंकारा» या आरतीचे वैशिष्ट्य असे की यात ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव — या तिघांची रूपे, वाहने, माळा आणि वस्त्रे एकापाठोपाठ वर्णन करून शेवटी सांगितले आहे की «ॐ» मध्ये हे तिघे एकच आहेत.

📖 संपूर्ण पाठ — अर्थासह

मूळ पाठ सहज वाचता यावा म्हणून मराठी वाचकांच्या देवनागरी लिपीतच दिला आहे (उच्चार बदललेला नाही); रोमन लिपीत पाहण्यासाठी वरील बटण दाबा.

ॐ जय शिव ओंकारा, स्वामी जय शिव ओंकारा। ब्रह्मा विष्णु सदाशिव, अर्द्धांगी धारा॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥

Om Jai Shiv Onkara, Svami Jai Shiv Onkara | Brahma Vishnu Sadashiv, Arddhangi Dhara || Om Jai Shiv Onkara ||

हे ओंकारस्वरूप शिवा, तुमचा जयजयकार असो; ब्रह्मा, विष्णू आणि सदाशिव तुम्हीच आहात, आणि अर्धांगिनी पार्वतीला तुम्ही धारण करता.

एकानन चतुरानन पंचानन राजे। हंसासन गरुड़ासन वृषवाहन साजे॥ ॐ जय शिव...॥

Ekanan Chaturanan Panchanan Raje | Hansasan Garudasan Vrishavahan Saje || Om Jai Shiv... ||

एकमुखी (विष्णू), चतुर्मुखी (ब्रह्मा) आणि पंचमुखी (शिव) रूपांत तुम्ही विराजमान आहात; हंस, गरुड आणि नंदी (बैल) — तिघांची वाहने सजलेली आहेत.

दो भुज चार चतुर्भुज दसभुज अति सोहे। त्रिगुण रूप निरखते त्रिभुवन जन मोहे॥ ॐ जय शिव...॥

Do Bhuj Char Chaturbhuj Dasbhuj Ati Sohe | Trigun Rup Nirakhte Tribhuvan Jan Mohe || Om Jai Shiv... ||

दोन, चार आणि दहा भुजांची तुमची रूपे अत्यंत शोभिवंत आहेत; तुमचे त्रिगुणात्मक रूप पाहून तिन्ही लोकांतील लोक मोहित होतात.

अक्षमाला वनमाला मुण्डमाला धारी। चन्दन मृगमद सोहै भाले शशिधारी॥ ॐ जय शिव...॥

Akshamala Vanmala Mundamala Dhari | Chandan Mrigamad Sohai Bhale Shashidhari || Om Jai Shiv... ||

तुम्ही रुद्राक्षमाळ, वनमाला आणि मुंडमाळ धारण करता; चंदन आणि कस्तुरी शोभते आणि मस्तकावर चंद्र आहे.

श्वेताम्बर पीताम्बर बाघम्बर अंगे। सनकादिक गरुड़ादिक भूतादिक संगे॥ ॐ जय शिव...॥

Shvetambar Pitambar Baghambar Ange | Sankadik Garudadik Bhutadik Sange || Om Jai Shiv... ||

शुभ्र वस्त्र, पीतांबर आणि व्याघ्रांबर तुमच्या अंगावर आहेत; सनक आदी ऋषी, गरुड आदी आणि भूतगण तुमच्यासोबत आहेत.

कर के मध्य कमण्डलु चक्र त्रिशूलधारी। सुखकारी दुखहारी जगपालनकारी॥ ॐ जय शिव...॥

Kar Ke Madhya Kamandalu Chakra Trishuladhari | Sukhakari Dukhahari Jagpalankari || Om Jai Shiv... ||

तुमच्या हातांत कमंडलू, चक्र आणि त्रिशूळ आहेत; तुम्ही सुख देणारे, दुःख हरणारे आणि जगाचे पालन करणारे आहात.

ब्रह्मा विष्णु सदाशिव जानत अविवेका। प्रणवाक्षर में शोभित ये तीनों एका॥ ॐ जय शिव...॥

Brahma Vishnu Sadashiv Janat Aviveka | Pranvakshar Men Shobhit Ye Tinon Eka || Om Jai Shiv... ||

अज्ञानी लोक ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांना वेगवेगळे मानतात, पण «ॐ» (प्रणव) अक्षरात हे तिघे एकरूप होऊन शोभतात.

त्रिगुणस्वामी जी की आरती जो कोइ नर गावे। कहत शिवानन्द स्वामी सुख संपति पावे॥ ॐ जय शिव ओंकारा॥

Trigunasvami Ji Ki Aarti Jo Koi Nar Gave | Kahat Shivananda Svami Sukh Sampti Pave || Om Jai Shiv Onkara ||

शिवानंद स्वामी म्हणतात — त्रिगुणांच्या स्वामीची ही आरती जो कोणी गातो, त्याला सुख-संपत्ती लाभते.

📿 जप-गणना (108 मण्यांची माळ)

प्रत्येक जपाला एकदा बटण दाबा; प्रत्येक 108 जपांनंतर एक माळ पूर्ण होते (फोन हलकासा कंप पावतो). ही गणना याच डिव्हाइसवर/ब्राउझरमध्ये जतन राहते.

📅 पुढील शुभ दिवस (आमच्या पंचांगानुसार)

23 ऑक्टो. (शुक्रवार) — प्रदोष व्रत
26 ऑक्टो. (सोमवार)
2 नोव्हें. (सोमवार)
6 नोव्हें. (शुक्रवार) — प्रदोष व्रत
7 नोव्हें. (शनिवार) — मासिक शिवरात्र
9 नोव्हें. (सोमवार)

तारखा दिल्लीच्या सूर्योदयानुसार आहेत; आपल्या शहरासाठी आजचे पंचांग पाहा.

🪔 जप / पाठ कसा करावा

वेळ: सकाळच्या पूजेच्या शेवटी आणि सायंकाळी (तिन्हीसांजेला).
विधी: ताटात तुपाचा दिवा/कापूर, फुले आणि अक्षता ठेवाव्यात; आरती देवतेसमोर घड्याळाच्या काट्यांच्या दिशेने ओवाळावी — चरणांसमोर 4 वेळा, नाभीसमोर 2 वेळा, मुखासमोर 1 वेळा, मग संपूर्ण मूर्तीवरून 7 वेळा (प्रचलित क्रम).
सोबत: घंटा, शंख आणि टाळ्यांच्या साथीने सर्वांनी मिळून आरती म्हणण्याची परंपरा आहे.
शेवट: आरतीनंतर दोन्ही हातांनी ज्योतीची ऊब घेऊन डोळ्यांना/मस्तकाला लावावी, मग आरतीभोवती पाणी फिरवून पुष्पांजली अर्पण करावी.

🛕 पूजा-विधी (टप्प्याटप्प्याने)

🧺 लागणारे साहित्य

शिवलिंग किंवा शिव-परिवाराचे चित्र
शुद्ध पाणी व कच्चे दूध (अभिषेकासाठी)
बेलपत्र (तीन पानांचे, न फाटलेले)
धोत्रा, रुईची फुले, भांग (परंपरेनुसार)
पांढरे चंदन, भस्म, अक्षता
धूप, तुपाचा दिवा
फळे व मिठाईचा नैवेद्य
रुद्राक्षाची माळ (जपासाठी)

🪷 विधी

स्नान करून स्वच्छ (शक्य असल्यास धुतलेले) कपडे घालावेत; पूजेची जागा स्वच्छ करून चौरंगावर स्वच्छ वस्त्र अंथरावे.
आचमन (तीन वेळा पाणी प्राशन) करून हात-तोंड शुद्ध करावे; आसनावर बसून मन शांत करावे.
तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा लावावा — दिवा देवतेच्या उजव्या बाजूला ठेवण्याची परंपरा आहे.
उजव्या हातात पाणी, अक्षता आणि फूल घेऊन संकल्प करावा — आपले नाव, गोत्र, ठिकाण, तिथी आणि पूजेचा हेतू मनात किंवा मोठ्याने म्हणावा; मग ते पाणी जमिनीवर सोडावे.
सर्वप्रथम श्री गणेशाचे स्मरण करावे (ॐ गं गणपतये नमः).
शिवलिंगावर आधी पाणी, मग दूध (आणि शक्य असल्यास दही, तूप, मध, साखर — पंचामृत), मग पुन्हा पाण्याने अभिषेक करावा; अभिषेक करताना «ॐ नमः शिवाय» म्हणत राहावे.
पांढरे चंदन व भस्माचा टिळा, अक्षता, बेलपत्र (गुळगुळीत बाजू शिवलिंगाकडे), धोत्रा व रुईची फुले अर्पण करावीत.
धूप-दीप दाखवून नैवेद्य दाखवावा; मग मंत्र-जप किंवा शिव चालीसा/रुद्राष्टकाचा पाठ करावा.
«ॐ जय शिव ओंकारा» ही आरती म्हणावी; शिवलिंगाची प्रदक्षिणा अर्धीच घातली जाते — जलाधारी (सोमसूत्र) ओलांडली जात नाही.
शेवटी आरती करावी, पुष्पांजली अर्पण करावी आणि प्रदक्षिणा घालावी (जागा नसल्यास आपल्या जागीच स्वतःभोवती फिरावे).
पूजेत झालेल्या चुकांबद्दल क्षमा-प्रार्थना करावी, प्रसाद वाटावा आणि स्वतःही ग्रहण करावा.

⚠️ नियम व पथ्ये

शिवपूजेत केवड्याचे फूल आणि तुळशीपत्र परंपरेने वर्ज्य मानले जाते; हळद-कुंकू शिवलिंगावर नव्हे, तर पार्वती मातेला अर्पण करावे.
बेलपत्र खंडित (फाटलेले-तुटलेले) नसावे; एकच बेलपत्र धुऊन पुन्हाही वाहता येते.
सोमवार, प्रदोष (त्रयोदशी) आणि मासिक शिवरात्र हे शिवोपासनेचे विशेष दिवस आहेत.
शिवलिंगावर वाहिलेले पाणी/दूध पायदळी येऊ नये — ते एखाद्या कुंडीत किंवा झाडाच्या मुळाशी घालावे.

🌟 लाभ (परंपरेनुसार)

त्रिदेव-ऐक्याचा भाव — भेदबुद्धी सोडून एकाच परमात्म्याची उपासना.
शिवपूजा, अभिषेक आणि रुद्राभिषेकाच्या शेवटी ही आरती गायली जाते.

या शास्त्रांत वर्णिलेल्या पारंपरिक श्रद्धा आहेत; फळ हे श्रद्धा, साधनेतील शिस्त आणि स्वतःच्या कर्मावर अवलंबून असते, असे मानले जाते.

❓ नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

शिव आरतीत त्रिदेवांचे वर्णन का आहे?

आरतीचा भाव असा की ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव ही एकाच परमात्म्याची तीन रूपे आहेत — «प्रणवाक्षर में शोभित ये तीनों एका».

शिवलिंगाची आरती कशी करावी?

दिवा घड्याळाच्या काट्यांच्या दिशेने ओवाळावा; प्रदक्षिणा अर्धीच घालावी — जलाधारी (सोमसूत्र) ओलांडली जात नाही.

📿 शिव चालीसा · 🕉 ॐ नमः शिवाय · 🕉 महामृत्युंजय मंत्र · 🪔 आपल्या कुंडलीवरून आपला ग्रह/देवता जाणून घ्या · 🧙 ज्योतिषांना विचारा · 🕉 सर्व मंत्र व आरत्या · 🇮🇳 हिंदीत वाचा · 🌐 English

टीप: पाठ भक्तिभावाने आणि शुद्ध उच्चारांसह करावा; विशेष अनुष्ठानासाठी जाणकार आचार्यांचे मार्गदर्शन घ्यावे.

इतर मंत्र व आरती

या विषयावरील पाने

मंत्र, आरती व चालीसा व्रत-सण स्वप्न-कोश हिंदू दिनदर्शिका शुभ मुहूर्त आजचे पंचांग आजचे राशीभविष्य आजचे पंचांग मोफत कुंडली कुंडली जुळवणी