🕉 श्रीसूक्त

📜 श्रीसूक्त

स्तोत्र

स्रोतऋग्वेद-खिल (परिशिष्ट)

भाषावैदिक संस्कृत

ऋचा15 + फलश्रुती

पाठासाठी वेळसुमारे 5 मिनिटे

देवताश्री (लक्ष्मी), जातवेद (अग्नी)

विशेषशुक्रवार, दिवाळी, लक्ष्मी-हवन

श्रीसूक्त ही लक्ष्मीची सर्वांत प्राचीन वैदिक स्तुती आहे — ऋग्वेदाच्या परिशिष्टात (खिल भागात). यात अग्नीला (जातवेदाला) प्रार्थना आहे की त्यांनी सुवर्णवर्णी, कधीही दूर न जाणाऱ्या लक्ष्मीला घरी आणावे आणि दारिद्र्य (अलक्ष्मी), भूक-तहान आणि अभाव दूर करावा. लक्ष्मीपूजन, दिवाळी आणि श्रीयंत्राच्या पूजेत याचा पाठ होतो आणि याच्या ऋचांनी हवन केले जाते.

📖 संपूर्ण पाठ — अर्थासह

मूळ पाठ सहज वाचता यावा म्हणून मराठी वाचकांच्या देवनागरी लिपीतच दिला आहे (उच्चार बदललेला नाही); रोमन लिपीत पाहण्यासाठी वरील बटण दाबा.

हिरण्यवर्णां हरिणीं सुवर्णरजतस्रजाम्। चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह॥१॥

Hiranyavarnam Harinim Suvarnarajatasrajam | Chandram Hiranmayim Lakshmim Jatavedo Ma Avaha ||1 ||

हे जातवेदा (अग्नी)! सुवर्णवर्णी, (हरिणीसारखी चंचल/पाप हरणारी), सोन्या-चांदीच्या माळा धारण करणारी, चंद्रासारखी आल्हाददायक, हिरण्मयी लक्ष्मी माझ्यासाठी बोलावा.

तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम्। यस्यां हिरण्यं विन्देयं गामश्वं पुरुषानहम्॥२॥

Tam Ma Avaha Jatavedo Lakshmimanapagaminim | Yasyam Hiranyam Vindeyam Gamashvam Purushanaham ||2 ||

हे जातवेदा! माझ्यासाठी ती लक्ष्मी बोलावा जी कधीही दूर जात नाही, जिच्या आगमनाने मला सोने, गायी, घोडे आणि (साहाय्य करणारे) लोक मिळतील.

अश्वपूर्वां रथमध्यां हस्तिनादप्रबोधिनीम्। श्रियं देवीमुपह्वये श्रीर्मा देवीर्जुषताम्॥३॥

Ashvapurvam Rathamadhyam Hastinadaprabodhinim | Shriyam Devimupahvaye Shrirma Devirjushatam ||3 ||

जिच्या पुढे घोडे, मध्ये रथ आहे आणि जिला हत्तींच्या गर्जनेने जागवले जाते, त्या श्रीदेवीला मी बोलावतो — ती श्रीदेवी माझ्यावर प्रसन्न होवो.

कां सोस्मितां हिरण्यप्राकारामार्द्रां ज्वलन्तीं तृप्तां तर्पयन्तीम्। पद्मेस्थितां पद्मवर्णां तामिहोपह्वये श्रियम्॥४॥

Kam Sosmitam Hiranyaprakaramardram Jvalantim Triptam Tarpayantim | Padmesthitam Padmavarnam Tamihopahvaye Shriyam ||4 ||

जी मंद स्मित करणारी, सोन्याच्या तटबंदीत राहणारी, (दयेने) आर्द्र, तेजाने झळाळणारी, स्वतः तृप्त आणि इतरांना तृप्त करणारी आहे, कमळावर विराजमान, कमळवर्णी अशा त्या श्रीला मी इथे बोलावतो.

चन्द्रां प्रभासां यशसा ज्वलन्तीं श्रियं लोके देवजुष्टामुदाराम्। तां पद्मिनीमीं शरणमहं प्रपद्येऽलक्ष्मीर्मे नश्यतां त्वां वृणे॥५॥

Chandram Prabhasam Yashasa Jvalantim Shriyam Loke Devajushtamudaram | Tam Padminimim Sharanamaham Prapadye'lakshmirme Nashyatam Tvam Vrine ||5 ||

चंद्रासारखी, प्रभायुक्त, यशाने झळाळणारी, देवांनी सेवा केलेली, उदार, कमळ धारण करणाऱ्या त्या श्रीला मी शरण जातो — माझी अलक्ष्मी (दारिद्र्य) नष्ट होवो, मी तुमचीच निवड करतो.

आदित्यवर्णे तपसोऽधिजातो वनस्पतिस्तव वृक्षोऽथ बिल्वः। तस्य फलानि तपसा नुदन्तु मायान्तरायाश्च बाह्या अलक्ष्मीः॥६॥

Adityavarne Tapaso'dhijato Vanaspatistava Vriksho'tha Bilvah | Tasya Phalani Tapasa Nudantu Mayantarayashcha Bahya Alakshmih ||6 ||

हे सूर्यासारख्या कांतीच्या देवी! तुमच्या तपाने वनस्पतींचा राजा बेलाचा वृक्ष उत्पन्न झाला; त्याची फळे तपाच्या बळाने माझ्या अंतरीचे मायारूपी अडथळे आणि बाहेरची अलक्ष्मी दूर करोत.

उपैतु मां देवसखः कीर्तिश्च मणिना सह। प्रादुर्भूतोऽस्मि राष्ट्रेऽस्मिन् कीर्तिमृद्धिं ददातु मे॥७॥

Upaitu Mam Devasakhah Kirtishcha Manina Saha | Pradurbhuto'smi Rashtre'smin Kirtimriddhim Dadatu Me ||7 ||

देवांचे सखा (कुबेर) कीर्ती आणि मणी (रत्ने) घेऊन माझ्याकडे येवोत; मी या राष्ट्रात जन्मलो आहे — ते मला कीर्ती आणि समृद्धी देवोत.

क्षुत्पिपासामलां ज्येष्ठामलक्ष्मीं नाशयाम्यहम्। अभूतिमसमृद्धिं च सर्वां निर्णुद मे गृहात्॥८॥

Kshutpipasamalam Jyeshthamalakshmim Nashayamyaham | Abhutimasamriddhim Cha Sarvam Nirnuda Me Grihat ||8 ||

भूक-तहान रूपी मलिनता असलेल्या ज्येष्ठा अलक्ष्मीचा मी नाश करतो; अभाव आणि असमृद्धी माझ्या घरातून बाहेर काढा.

गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम्। ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम्॥९॥

Gandhadvaram Duradharsham Nityapushtam Karishinim | Ishvarim Sarvabhutanam Tamihopahvaye Shriyam ||9 ||

सुगंध हेच जिचे द्वार आहे, जिला कोणी पराभूत करू शकत नाही, जी सदैव पुष्ट आणि (गोधनाने) समृद्ध आहे, अशा सर्व प्राण्यांच्या स्वामिनी श्रीला मी इथे बोलावतो.

मनसः काममाकूतिं वाचः सत्यमशीमहि। पशूनां रूपमन्नस्य मयि श्रीः श्रयतां यशः॥१०॥

Manasah Kamamakutim Vachah Satyamashimahi | Pashunam Rupamannasya Mayi Shrih Shrayatam Yashah ||10 ||

मनातील कामना आणि संकल्प, वाणीतील सत्य, पशूंचे रूप आणि अन्नाची (चव) आम्हाला मिळो; श्री आणि यश माझ्यात आश्रय घेवोत.

कर्दमेन प्रजाभूता मयि सम्भव कर्दम। श्रियं वासय मे कुले मातरं पद्ममालिनीम्॥११॥

Kardamena Prajabhuta Mayi Sambhava Kardama | Shriyam Vasaya Me Kule Mataram Padmamalinim ||11 ||

हे कर्दमा (लक्ष्मीपुत्रा)! तुमच्यामुळे लक्ष्मी संततीवती झाली; तुम्ही माझ्यात निवास करा आणि कमळमाळा धारण करणाऱ्या श्रीमातेला माझ्या कुळात वसवा.

आपः सृजन्तु स्निग्धानि चिक्लीत वस मे गृहे। नि च देवीं मातरं श्रियं वासय मे कुले॥१२॥

Apah Srijantu Snigdhani Chiklita Vasa Me Grihe | Ni Cha Devim Mataram Shriyam Vasaya Me Kule ||12 ||

जल स्निग्धता (समृद्धी) निर्माण करो; हे चिक्लीता (लक्ष्मीपुत्रा), माझ्या घरी वास करा आणि देवी श्रीमातेला माझ्या कुळात निवास करायला लावा.

आर्द्रां पुष्करिणीं पुष्टिं पिङ्गलां पद्ममालिनीम्। चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह॥१३॥

Ardram Pushkarinim Pushtim Pingalam Padmamalinim | Chandram Hiranmayim Lakshmim Jatavedo Ma Avaha ||13 ||

हे जातवेदा! आर्द्र (करुणामयी), कमळांच्या सरोवरासारखी, पुष्टिरूपा, पीतवर्णी, कमळमाळा धारण करणारी, चंद्रासारखी, हिरण्मयी लक्ष्मी माझ्यासाठी बोलावा.

आर्द्रां यः करिणीं यष्टिं सुवर्णां हेममालिनीम्। सूर्यां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह॥१४॥

Ardram Yah Karinim Yashtim Suvarnam Hemamalinim | Suryam Hiranmayim Lakshmim Jatavedo Ma Avaha ||14 ||

हे जातवेदा! आर्द्र, (कर्माला) सांभाळणारी, यष्टी (दंड) धारण करणारी, सुंदर वर्णाची, सोन्याची माळ घातलेली, सूर्यासारखी, हिरण्मयी लक्ष्मी माझ्यासाठी बोलावा.

तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम्। यस्यां हिरण्यं प्रभूतं गावो दास्योऽश्वान् विन्देयं पुरुषानहम्॥१५॥

Tam Ma Avaha Jatavedo Lakshmimanapagaminim | Yasyam Hiranyam Prabhutam Gavo Dasyo'shvan Vindeyam Purushanaham ||15 ||

हे जातवेदा! माझ्यासाठी ती कधीही दूर न जाणारी लक्ष्मी बोलावा जिच्यामुळे मला विपुल सोने, गायी, सेवक, घोडे आणि (साहाय्य करणारे) लोक मिळतील.

यः शुचिः प्रयतो भूत्वा जुहुयादाज्यमन्वहम्। श्रियः पञ्चदशर्चं च श्रीकामः सततं जपेत्॥१६॥

Yah Shuchih Prayato Bhutva Juhuyadajyamanvaham | Shriyah Panchadasharcham Cha Shrikamah Satatam Japet ||16 ||

फलश्रुती: लक्ष्मीची कामना असणाऱ्या व्यक्तीने पवित्र आणि संयमी होऊन रोज तुपाने हवन करावे आणि श्रीच्या या पंधरा ऋचांचा सतत जप करावा (त्याला लक्ष्मी प्राप्त होते).

📿 जप-गणना (108 मण्यांची माळ)

प्रत्येक जपाला एकदा बटण दाबा; प्रत्येक 108 जपांनंतर एक माळ पूर्ण होते (फोन हलकासा कंप पावतो). ही गणना याच डिव्हाइसवर/ब्राउझरमध्ये जतन राहते.

📅 पुढील शुभ दिवस (आमच्या पंचांगानुसार)

23 ऑक्टो. (शुक्रवार)
25 ऑक्टो. (रविवार) — पौर्णिमा
26 ऑक्टो. (सोमवार) — पौर्णिमा
30 ऑक्टो. (शुक्रवार)
6 नोव्हें. (शुक्रवार)
8 नोव्हें. (रविवार) — दिवाळी

तारखा दिल्लीच्या सूर्योदयानुसार आहेत; आपल्या शहरासाठी आजचे पंचांग पाहा.

🪔 जप / पाठ कसा करावा

वेळ: शुक्रवारी सकाळी किंवा संध्याकाळी; दिवाळीत लक्ष्मीपूजनात.
विधी: लक्ष्मी किंवा श्रीयंत्रासमोर तुपाचा दिवा; प्रत्येक ऋचेनंतर कमळ/फूल अर्पण (षोडशोपचार पूजेत एकेका ऋचेने एकेक उपचार करण्याची परंपरा).
हवन: फलश्रुतीनुसार 15 ऋचांनी तुपाची आहुती — आचार्यांच्या मार्गदर्शनाखाली.
उच्चार: हा वैदिक पाठ आहे — स्वरांसह शिकणे उत्तम; सुरुवात रोमन लिपी/अर्थ पाहून हळूहळू करावी.

🛕 पूजा-विधी (टप्प्याटप्प्याने)

🧺 लागणारे साहित्य

लक्ष्मी मातेचे (सोबत गणपतीचे) चित्र/मूर्ती
कमळ किंवा लाल/गुलाबी फुले
रोली, कुंकू, हळद, अक्षता
कवड्या, कमळबिया (कमलगट्टे), नाणी (परंपरेनुसार)
तुपाचे दिवे
खीर, बत्तासे, मखाणे किंवा मिठाईचा नैवेद्य
अत्तर, धूप
श्रीयंत्र (उपलब्ध असल्यास)

🪷 विधी

स्नान करून स्वच्छ (शक्य असल्यास धुतलेले) कपडे घालावेत; पूजेची जागा स्वच्छ करून चौरंगावर स्वच्छ वस्त्र अंथरावे.
आचमन (तीन वेळा पाणी प्राशन) करून हात-तोंड शुद्ध करावे; आसनावर बसून मन शांत करावे.
तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा लावावा — दिवा देवतेच्या उजव्या बाजूला ठेवण्याची परंपरा आहे.
उजव्या हातात पाणी, अक्षता आणि फूल घेऊन संकल्प करावा — आपले नाव, गोत्र, ठिकाण, तिथी आणि पूजेचा हेतू मनात किंवा मोठ्याने म्हणावा; मग ते पाणी जमिनीवर सोडावे.
सर्वप्रथम श्री गणेशाचे स्मरण करावे (ॐ गं गणपतये नमः).
आधी गणपतीचे पूजन करावे; मग लक्ष्मी मातेचे आवाहन करावे.
पाण्याने/पंचामृताने स्नान घालून लाल/गुलाबी वस्त्र, रोली-कुंकू, हळद, अक्षता आणि कमळाची फुले अर्पण करावीत.
तुपाचे दिवे लावावेत, नैवेद्य दाखवावा; «ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः» या मंत्राचा जप किंवा श्रीसूक्त/लक्ष्मी चालीसाचा पाठ करावा.
«ॐ जय लक्ष्मी माता» ही आरती म्हणावी.
शेवटी आरती करावी, पुष्पांजली अर्पण करावी आणि प्रदक्षिणा घालावी (जागा नसल्यास आपल्या जागीच स्वतःभोवती फिरावे).
पूजेत झालेल्या चुकांबद्दल क्षमा-प्रार्थना करावी, प्रसाद वाटावा आणि स्वतःही ग्रहण करावा.

⚠️ नियम व पथ्ये

घर आणि पूजास्थानाची स्वच्छता ही लक्ष्मीपूजेची पहिली अट मानली जाते.
शुक्रवार, पौर्णिमा, कोजागरी (शरद) पौर्णिमा आणि दिवाळी हे लक्ष्मी-उपासनेचे विशेष दिवस आहेत.
तिन्हीसांजेला घरात अंधार ठेवू नये — दिवा लावण्याची परंपरा आहे.
लक्ष्मीपूजेत विष्णूंचे (नारायणाचे) स्मरणही केले जाते.

🌟 लाभ (परंपरेनुसार)

दारिद्र्य (अलक्ष्मी), भूक-तहान आणि अभाव दूर व्हावा यासाठी प्रार्थना (ऋचा 5, 6, 8).
स्थिर लक्ष्मी — «अनपगामिनी», जी कधीही दूर जात नाही (ऋचा 2, 15).

या शास्त्रांत वर्णिलेल्या पारंपरिक श्रद्धा आहेत; फळ हे श्रद्धा, साधनेतील शिस्त आणि स्वतःच्या कर्मावर अवलंबून असते, असे मानले जाते.

❓ नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

श्रीसूक्त कोणत्या वेदात आहे?

ऋग्वेदाच्या खिल (परिशिष्ट) भागात; ही लक्ष्मीची सर्वांत जुनी वैदिक स्तुती मानली जाते.

यात अग्नीला का आवाहन केले आहे?

वैदिक परंपरेत अग्नी (जातवेद) हे देवांपर्यंत आहुती पोहोचवणारे दूत आहेत — म्हणून त्यांनाच लक्ष्मीला बोलावण्याची प्रार्थना केली आहे.

📜 कनकधारा स्तोत्र · 📜 महालक्ष्मी अष्टकम् · 📿 लक्ष्मी चालीसा · 🪔 आपल्या कुंडलीवरून आपला ग्रह/देवता जाणून घ्या · 🧙 ज्योतिषांना विचारा · 🕉 सर्व मंत्र व आरत्या · 🇮🇳 हिंदीत वाचा · 🌐 English

टीप: पाठ भक्तिभावाने आणि शुद्ध उच्चारांसह करावा; विशेष अनुष्ठानासाठी जाणकार आचार्यांचे मार्गदर्शन घ्यावे.

इतर मंत्र व आरती

या विषयावरील पाने

मंत्र, आरती व चालीसा व्रत-सण स्वप्न-कोश हिंदू दिनदर्शिका शुभ मुहूर्त आजचे पंचांग आजचे राशीभविष्य आजचे पंचांग मोफत कुंडली कुंडली जुळवणी