🕉 अच्युताष्टकम्

📜 अच्युताष्टकम्

स्तोत्र

रचयिताआदि शंकराचार्य

भाषासंस्कृत

श्लोक8 + 1

पाठासाठी वेळसुमारे 4 मिनिटे

विशेषएकादशी, गुरुवार, जन्माष्टमी, रामनवमी

अच्युताष्टकम्‌मध्ये विष्णूंच्या राम आणि कृष्ण — या दोन्ही अवतारांची नावे आणि लीला एकत्र गायल्या आहेत; पहिली ओळ «अच्युतं केशवं रामनारायणं» भजन म्हणूनही अतिशय लोकप्रिय आहे.

📖 संपूर्ण पाठ — अर्थासह

मूळ पाठ सहज वाचता यावा म्हणून मराठी वाचकांच्या देवनागरी लिपीतच दिला आहे (उच्चार बदललेला नाही); रोमन लिपीत पाहण्यासाठी वरील बटण दाबा.

अच्युतं केशवं रामनारायणं कृष्णदामोदरं वासुदेवं हरिम्। श्रीधरं माधवं गोपिकावल्लभं जानकीनायकं रामचन्द्रं भजे॥१॥

Achyutam Keshavam Ramanarayanam Krishnadamodaram Vasudevam Harim | Shridharam Madhavam Gopikavallabham Janakinayakam Ramachandram Bhaje ||1 ||

अच्युत, केशव, राम, नारायण, कृष्ण, दामोदर, वासुदेव, हरी, श्रीधर, माधव, गोपींचे प्रिय आणि जानकीचे स्वामी रामचंद्र — यांचे मी भजन करतो.

अच्युतं केशवं सत्यभामाधवं माधवं श्रीधरं राधिकाराधितम्। इन्दिरामन्दिरं चेतसा सुन्दरं देवकीनन्दनं नन्दजं सन्दधे॥२॥

Achyutam Keshavam Satyabhamadhavam Madhavam Shridharam Radhikaradhitam | Indiramandiram Chetasa Sundaram Devakinandanam Nandajam Sandadhe ||2 ||

अच्युत, केशव, सत्यभामेचे पती, माधव, श्रीधर, राधेने आराधिलेले, लक्ष्मीचे निवासस्थान, मनाने सुंदर, देवकीनंदन आणि नंदाचे लाडके — यांना मी हृदयात धारण करतो.

विष्णवे जिष्णवे शङ्खिने चक्रिणे रुक्मिणीरागिणे जानकीजानये। वल्लवीवल्लभायार्चितायात्मने कंसविध्वंसिने वंशिने ते नमः॥३॥

Vishnave Jishnave Shankhine Chakrine Rukminiragine Janakijanaye | Vallavivallabhayarchitayatmane Kansavidhvansine Vanshine Te Namah ||3 ||

सर्वव्यापी, विजयी, शंख-चक्रधारी, रुक्मिणीचे प्रिय, जानकीचे पती, गोपींचे प्रिय, पूजनीय, आत्मस्वरूप, कंसाचा नाश करणारे, बासरीवाले — तुम्हाला नमस्कार.

कृष्ण गोविन्द हे राम नारायण श्रीपते वासुदेवाजित श्रीनिधे। अच्युतानन्त हे माधवाधोक्षज द्वारकानायक द्रौपदीरक्षक॥४॥

Krishna Govinda He Rama Narayana Shripate Vasudevajita Shrinidhe | Achyutananta He Madhavadhokshaja Dvarakanayaka Draupadirakshaka ||4 ||

हे कृष्णा, गोविंदा, रामा, नारायणा, लक्ष्मीपती, वासुदेवा, अजेया, श्रीच्या भांडारा, अच्युता, अनंता, माधवा, इंद्रियांच्या पलीकडील (अधोक्षजा), द्वारकेच्या स्वामी, द्रौपदीच्या रक्षका!

राक्षसक्षोभितः सीतया शोभितो दण्डकारण्यभूपुण्यताकारणः। लक्ष्मणेनान्वितो वानरैः सेवितोऽगस्त्यसम्पूजितो राघवः पातु माम्॥५॥

Rakshasakshobhitah Sitaya Shobhito Dandakaranyabhupunyatakaranah | Lakshmanenanvito Vanaraih Sevito'gastyasampujito Raghavah Patu Mam ||5 ||

राक्षसांना विचलित करणारे, सीतेने शोभणारे, दंडकारण्याची भूमी पावन करणारे, लक्ष्मणासह असलेले, वानरांनी सेवा केलेले, अगस्त्यांनी पूजिलेले राघव माझे रक्षण करोत.

धेनुकारिष्टकानिष्टकृद्द्वेषिहा केशिहा कंसहृद्वंशिकावादकः। पूतनाकोपकः सूरजाखेलनो बालगोपालकः पातु मां सर्वदा॥६॥

Dhenukarishtakanishtakriddveshiha Keshiha Kansahridvanshikavadakah | Putanakopakah Surajakhelano Balagopalakah Patu Mam Sarvada ||6 ||

धेनुक, अरिष्ट आदी अनिष्ट शत्रूंना मारणारे, केशी आणि कंसाचा अंत करणारे, बासरी वाजवणारे, पूतनेवर क्रोध करणारे, यमुनेत खेळणारे बाळगोपाळ सदैव माझे रक्षण करोत.

विद्युदुद्योतवत्प्रस्फुरद्वाससं प्रावृडम्भोदवत्प्रोल्लसद्विग्रहम्। वन्यया मालया शोभितोरःस्थलं लोहिताङ्घ्रिद्वयं वारिजाक्षं भजे॥७॥

Vidyududyotavatprasphuradvasasam Pravridambhodavatprollasadvigraham | Vanyaya Malaya Shobhitorahsthalam Lohitanghridvayam Varijaksham Bhaje ||7 ||

विजेसारखे चमकणारे वस्त्र असलेल्या, पावसाळी मेघासारख्या सावळ्या देहाच्या, वनमालेने शोभणाऱ्या वक्षस्थळाच्या, लाल चरणांच्या आणि कमळनयन (कृष्णाचे) मी भजन करतो.

कुञ्चितैः कुन्तलैर्भ्राजमानाननं रत्नमौलिं लसत्कुण्डलं गण्डयोः। हारकेयूरकं कङ्कणप्रोज्ज्वलं किङ्किणीमञ्जुलं श्यामलं तं भजे॥८॥

Kunchitaih Kuntalairbhrajamanananam Ratnamaulim Lasatkundalam Gandayoh | Harakeyurakam Kankanaprojjvalam Kinkinimanjulam Shyamalam Tam Bhaje ||8 ||

कुरळ्या केसांनी शोभणाऱ्या मुखाच्या, रत्नमुकुटधारी, गालांवर झळाळणाऱ्या कुंडलांच्या, हार, बाजूबंद आणि कंकणांनी उजळलेल्या, कमरपट्ट्याने मनोहर अशा त्या सावळ्या (कृष्णाचे) मी भजन करतो.

अच्युतस्याष्टकं यः पठेदिष्टदं प्रेमतः प्रत्यहं पूरुषः सस्पृहम्। वृत्ततः सुन्दरं कर्तृविश्वम्भरस्तस्य वश्यो हरिर्जायते सत्वरम्॥९॥

Achyutasyashtakam Yah Pathedishtadam Prematah Pratyaham Purushah Saspriham | Vrittatah Sundaram Kartrivishvambharastasya Vashyo Harirjayate Satvaram ||9 ||

जो मनुष्य इच्छित फळ देणारे, छंदाने सुंदर असे हे अच्युताष्टक रोज प्रेमाने आणि निष्ठेने वाचतो, विश्वाचे पालन करणारे हरी लवकरच त्याच्या वश होतात (प्रसन्न होतात).

📿 जप-गणना (108 मण्यांची माळ)

प्रत्येक जपाला एकदा बटण दाबा; प्रत्येक 108 जपांनंतर एक माळ पूर्ण होते (फोन हलकासा कंप पावतो). ही गणना याच डिव्हाइसवर/ब्राउझरमध्ये जतन राहते.

📅 पुढील शुभ दिवस (आमच्या पंचांगानुसार)

29 ऑक्टो. (गुरुवार)
5 नोव्हें. (गुरुवार) — एकादशी
12 नोव्हें. (गुरुवार)
19 नोव्हें. (गुरुवार)
20 नोव्हें. (शुक्रवार) — एकादशी
26 नोव्हें. (गुरुवार)

तारखा दिल्लीच्या सूर्योदयानुसार आहेत; आपल्या शहरासाठी आजचे पंचांग पाहा.

🪔 जप / पाठ कसा करावा

वेळ: सकाळ किंवा संध्याकाळ; एकादशीला विशेष.
विधी: तुळशीपत्र अर्पण करून लयीत गावे — हे स्रग्विणी छंदात आहे.
संख्या: रोज 1 वेळा.

🛕 पूजा-विधी (टप्प्याटप्प्याने)

🧺 लागणारे साहित्य

भगवान विष्णू/श्रीकृष्ण/सत्यनारायणाचे चित्र
पिवळी फुले व पिवळे वस्त्र
तुळशीपत्र (अनिवार्य)
चंदन, अक्षता
पंचामृत, शंख
तुपाचा दिवा, धूप
केळी, पंजिरी किंवा पिवळ्या मिठाईचा नैवेद्य

🪷 विधी

स्नान करून स्वच्छ (शक्य असल्यास धुतलेले) कपडे घालावेत; पूजेची जागा स्वच्छ करून चौरंगावर स्वच्छ वस्त्र अंथरावे.
आचमन (तीन वेळा पाणी प्राशन) करून हात-तोंड शुद्ध करावे; आसनावर बसून मन शांत करावे.
तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा लावावा — दिवा देवतेच्या उजव्या बाजूला ठेवण्याची परंपरा आहे.
उजव्या हातात पाणी, अक्षता आणि फूल घेऊन संकल्प करावा — आपले नाव, गोत्र, ठिकाण, तिथी आणि पूजेचा हेतू मनात किंवा मोठ्याने म्हणावा; मग ते पाणी जमिनीवर सोडावे.
सर्वप्रथम श्री गणेशाचे स्मरण करावे (ॐ गं गणपतये नमः).
शंखात पाणी घेऊन भगवंताला स्नान घालावे (किंवा शिंतोडे द्यावेत), पिवळे वस्त्र, चंदन आणि पिवळी फुले अर्पण करावीत.
नैवेद्यात तुळशीपत्र अवश्य ठेवावे — परंपरेनुसार तुळशीशिवाय विष्णू नैवेद्य स्वीकारत नाहीत.
«ॐ नमो भगवते वासुदेवाय» या मंत्राचा जप किंवा विष्णुसहस्रनामाचा पाठ/सत्यनारायण कथा करावी.
«ॐ जय जगदीश हरे» ही आरती म्हणावी.
शेवटी आरती करावी, पुष्पांजली अर्पण करावी आणि प्रदक्षिणा घालावी (जागा नसल्यास आपल्या जागीच स्वतःभोवती फिरावे).
पूजेत झालेल्या चुकांबद्दल क्षमा-प्रार्थना करावी, प्रसाद वाटावा आणि स्वतःही ग्रहण करावा.

⚠️ नियम व पथ्ये

एकादशीला अन्न (विशेषतः भात) वर्ज्य करण्याची परंपरा आहे; एकादशीला तुळशीपत्र तोडत नाहीत — एक दिवस आधीच तोडून ठेवावे.
गुरुवार, एकादशी आणि पौर्णिमा हे विष्णू-उपासनेचे विशेष दिवस आहेत.
विष्णुपूजेत तांदळाऐवजी (अक्षतांऐवजी) तीळही अर्पण केले जातात — हा परंपरा-भेद आहे.

🌟 लाभ (परंपरेनुसार)

राम-कृष्ण भक्ती आणि मनाची प्रसन्नता.
फलश्रुती: प्रेमाने रोज वाचणाऱ्यावर हरी लवकर प्रसन्न होतात.

या शास्त्रांत वर्णिलेल्या पारंपरिक श्रद्धा आहेत; फळ हे श्रद्धा, साधनेतील शिस्त आणि स्वतःच्या कर्मावर अवलंबून असते, असे मानले जाते.

❓ नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

«अच्युत» याचा अर्थ काय?

जो आपल्या स्वरूपापासून कधीच च्युत होत नाही (ढळत/बदलत नाही) — हे भगवान विष्णूंचे नाव आहे.

📜 मधुराष्टकम् · 🪔 आरती कुंजबिहारी की · 🪔 आपल्या कुंडलीवरून आपला ग्रह/देवता जाणून घ्या · 🧙 ज्योतिषांना विचारा · 🕉 सर्व मंत्र व आरत्या · 🇮🇳 हिंदीत वाचा · 🌐 English

टीप: पाठ भक्तिभावाने आणि शुद्ध उच्चारांसह करावा; विशेष अनुष्ठानासाठी जाणकार आचार्यांचे मार्गदर्शन घ्यावे.

इतर मंत्र व आरती

या विषयावरील पाने

मंत्र, आरती व चालीसा व्रत-सण स्वप्न-कोश हिंदू दिनदर्शिका शुभ मुहूर्त आजचे पंचांग आजचे राशीभविष्य आजचे पंचांग मोफत कुंडली कुंडली जुळवणी