🕉 श्री विष्णू आरती (ॐ जय जगदीश हरे)

🪔 श्री विष्णू आरती (ॐ जय जगदीश हरे)

आरती

देवताभगवान विष्णू (जगदीश)

प्रकारआरती

रचयितापं. श्रद्धाराम फिल्लौरी

विशेष दिवसगुरुवार, एकादशी, पौर्णिमा, सत्यनारायण कथा

«ॐ जय जगदीश हरे» ही भारतातील सर्वांत लोकप्रिय आरत्यांपैकी एक आहे — सत्यनारायण कथा, एकादशी आणि जवळजवळ प्रत्येक घरगुती पूजेच्या शेवटी ती गायली जाते. यात भक्त परमात्म्यालाच माता-पिता आणि एकमेव आधार मानून त्याला शरण जातो.

📖 संपूर्ण पाठ — अर्थासह

मूळ पाठ सहज वाचता यावा म्हणून मराठी वाचकांच्या देवनागरी लिपीतच दिला आहे (उच्चार बदललेला नाही); रोमन लिपीत पाहण्यासाठी वरील बटण दाबा.

ॐ जय जगदीश हरे, स्वामी जय जगदीश हरे। भक्त जनों के संकट, दास जनों के संकट, क्षण में दूर करे॥ ॥ ॐ जय जगदीश हरे ॥

Om Jai Jagdish Hare, Svami Jai Jagdish Hare | Bhakta Janon Ke Sankat, Das Janon Ke Sankat, Kshan Men Dur Kare || || Om Jai Jagdish Hare ||

हे जगदीश हरी, तुमचा जयजयकार असो; तुम्ही भक्तांचे आणि दासांचे संकट क्षणार्धात दूर करता.

जो ध्यावे फल पावे, दुःख बिनसे मन का, स्वामी दुःख बिनसे मन का। सुख सम्पति घर आवे, कष्ट मिटे तन का॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

Jo Dhyave Phal Pave, Duhkh Binase Man Ka, Svami Duhkh Binase Man Ka | Sukh Sampati Ghar Ave, Kashta Mite Tan Ka || Om Jai Jagdish Hare ||

जो तुमचे ध्यान करतो, त्याला फळ मिळते आणि मनाचे दुःख नाहीसे होते; घरात सुख-संपत्ती येते आणि शरीराचे कष्ट दूर होतात.

मात पिता तुम मेरे, शरण गहूँ मैं किसकी, स्वामी शरण गहूँ मैं किसकी। तुम बिन और न दूजा, आस करूँ मैं जिसकी॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

Mat Pita Tum Mere, Sharan Gahun Main Kisaki, Svami Sharan Gahun Main Kisaki | Tum Bin Aur Na Duja, As Karun Main Jisaki || Om Jai Jagdish Hare ||

तुम्हीच माझे माता-पिता आहात, मी आणखी कोणाला शरण जाऊ; तुमच्याशिवाय दुसरे कोणी नाही, ज्याच्याकडून मी आशा ठेवावी.

तुम पूरण परमात्मा, तुम अन्तर्यामी, स्वामी तुम अन्तर्यामी। पारब्रह्म परमेश्वर, तुम सब के स्वामी॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

Tum Puran Parmatma, Tum Antaryami, Svami Tum Antaryami | Parabrahma Parmeshvar, Tum Sab Ke Svami || Om Jai Jagdish Hare ||

तुम्ही पूर्ण परमात्मा आणि अंतर्यामी आहात; तुम्हीच परब्रह्म परमेश्वर आणि सर्वांचे स्वामी आहात.

तुम करुणा के सागर, तुम पालनकर्ता, स्वामी तुम पालनकर्ता। मैं मूरख फलकामी, मैं सेवक तुम स्वामी, कृपा करो भर्ता॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

Tum Karuna Ke Sagar, Tum Palankarta, Svami Tum Palankarta | Main Murakh Phalkami, Main Sevak Tum Svami, Kripa Karo Bharta || Om Jai Jagdish Hare ||

तुम्ही करुणेचे सागर आणि पालनकर्ते आहात; मी फळाची इच्छा धरणारा मूर्ख सेवक आहे आणि तुम्ही स्वामी — हे भरण-पोषण करणाऱ्या प्रभू, कृपा करा.

तुम हो एक अगोचर, सबके प्राणपति, स्वामी सबके प्राणपति। किस विधि मिलूँ दयामय, तुमको मैं कुमति॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

Tum Ho Ek Agochar, Sabke Pranapti, Svami Sabke Pranapti | Kis Vidhi Milun Dayamay, Tumako Main Kumati || Om Jai Jagdish Hare ||

तुम्ही एक आहात, इंद्रियांच्या पलीकडे आणि सर्वांच्या प्राणांचे स्वामी; हे दयाघना, मी कुबुद्धी तुम्हाला कोणत्या मार्गाने भेटू?

दीन-बन्धु दुःख-हर्ता, ठाकुर तुम मेरे, स्वामी रक्षक तुम मेरे। अपने हाथ उठाओ, अपनी शरण लगाओ, द्वार पड़ा तेरे॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

Din-Bandhu Duhkh-Harta, Thakur Tum Mere, Svami Rakshak Tum Mere | Apane Hath Uthao, Apani Sharan Lagao, Dvar Pada Tere || Om Jai Jagdish Hare ||

हे दीनबंधू, दुःख हरणाऱ्या, तुम्हीच माझे ठाकूर (स्वामी) आणि रक्षक आहात; आपला हात पुढे करा, मला आपल्या शरणी घ्या — मी तुमच्या दारी पडलो आहे.

विषय-विकार मिटाओ, पाप हरो देवा, स्वामी पाप हरो देवा। श्रद्धा-भक्ति बढ़ाओ, सन्तन की सेवा॥ ॐ जय जगदीश हरे॥

Vishay-Vikar Mitao, Pap Haro Deva, Svami Pap Haro Deva | Shraddha-Bhakti Badhao, Santan Ki Seva || Om Jai Jagdish Hare ||

हे देवा, माझे विषयविकार नाहीसे करा आणि पापे हरा; माझी श्रद्धा, भक्ती आणि संतसेवेचा भाव वाढवा.

📿 जप-गणना (108 मण्यांची माळ)

प्रत्येक जपाला एकदा बटण दाबा; प्रत्येक 108 जपांनंतर एक माळ पूर्ण होते (फोन हलकासा कंप पावतो). ही गणना याच डिव्हाइसवर/ब्राउझरमध्ये जतन राहते.

📅 पुढील शुभ दिवस (आमच्या पंचांगानुसार)

25 ऑक्टो. (रविवार) — पौर्णिमा
26 ऑक्टो. (सोमवार) — पौर्णिमा
29 ऑक्टो. (गुरुवार)
5 नोव्हें. (गुरुवार) — एकादशी
12 नोव्हें. (गुरुवार)
19 नोव्हें. (गुरुवार)

तारखा दिल्लीच्या सूर्योदयानुसार आहेत; आपल्या शहरासाठी आजचे पंचांग पाहा.

🪔 जप / पाठ कसा करावा

वेळ: सकाळच्या पूजेच्या शेवटी आणि सायंकाळी (तिन्हीसांजेला).
विधी: ताटात तुपाचा दिवा/कापूर, फुले आणि अक्षता ठेवाव्यात; आरती देवतेसमोर घड्याळाच्या काट्यांच्या दिशेने ओवाळावी — चरणांसमोर 4 वेळा, नाभीसमोर 2 वेळा, मुखासमोर 1 वेळा, मग संपूर्ण मूर्तीवरून 7 वेळा (प्रचलित क्रम).
सोबत: घंटा, शंख आणि टाळ्यांच्या साथीने सर्वांनी मिळून आरती म्हणण्याची परंपरा आहे.
शेवट: आरतीनंतर दोन्ही हातांनी ज्योतीची ऊब घेऊन डोळ्यांना/मस्तकाला लावावी, मग आरतीभोवती पाणी फिरवून पुष्पांजली अर्पण करावी.
सोबत: आरतीपूर्वी «ॐ नमो भगवते वासुदेवाय» या मंत्राची एक माळ (तुळशीची माळ).

🛕 पूजा-विधी (टप्प्याटप्प्याने)

🧺 लागणारे साहित्य

भगवान विष्णू/श्रीकृष्ण/सत्यनारायणाचे चित्र
पिवळी फुले व पिवळे वस्त्र
तुळशीपत्र (अनिवार्य)
चंदन, अक्षता
पंचामृत, शंख
तुपाचा दिवा, धूप
केळी, पंजिरी किंवा पिवळ्या मिठाईचा नैवेद्य

🪷 विधी

स्नान करून स्वच्छ (शक्य असल्यास धुतलेले) कपडे घालावेत; पूजेची जागा स्वच्छ करून चौरंगावर स्वच्छ वस्त्र अंथरावे.
आचमन (तीन वेळा पाणी प्राशन) करून हात-तोंड शुद्ध करावे; आसनावर बसून मन शांत करावे.
तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा लावावा — दिवा देवतेच्या उजव्या बाजूला ठेवण्याची परंपरा आहे.
उजव्या हातात पाणी, अक्षता आणि फूल घेऊन संकल्प करावा — आपले नाव, गोत्र, ठिकाण, तिथी आणि पूजेचा हेतू मनात किंवा मोठ्याने म्हणावा; मग ते पाणी जमिनीवर सोडावे.
सर्वप्रथम श्री गणेशाचे स्मरण करावे (ॐ गं गणपतये नमः).
शंखात पाणी घेऊन भगवंताला स्नान घालावे (किंवा शिंतोडे द्यावेत), पिवळे वस्त्र, चंदन आणि पिवळी फुले अर्पण करावीत.
नैवेद्यात तुळशीपत्र अवश्य ठेवावे — परंपरेनुसार तुळशीशिवाय विष्णू नैवेद्य स्वीकारत नाहीत.
«ॐ नमो भगवते वासुदेवाय» या मंत्राचा जप किंवा विष्णुसहस्रनामाचा पाठ/सत्यनारायण कथा करावी.
«ॐ जय जगदीश हरे» ही आरती म्हणावी.
शेवटी आरती करावी, पुष्पांजली अर्पण करावी आणि प्रदक्षिणा घालावी (जागा नसल्यास आपल्या जागीच स्वतःभोवती फिरावे).
पूजेत झालेल्या चुकांबद्दल क्षमा-प्रार्थना करावी, प्रसाद वाटावा आणि स्वतःही ग्रहण करावा.

⚠️ नियम व पथ्ये

एकादशीला अन्न (विशेषतः भात) वर्ज्य करण्याची परंपरा आहे; एकादशीला तुळशीपत्र तोडत नाहीत — एक दिवस आधीच तोडून ठेवावे.
गुरुवार, एकादशी आणि पौर्णिमा हे विष्णू-उपासनेचे विशेष दिवस आहेत.
विष्णुपूजेत तांदळाऐवजी (अक्षतांऐवजी) तीळही अर्पण केले जातात — हा परंपरा-भेद आहे.

📜 कथा / उगम

ही आरती पंजाबमधील फिल्लौर येथील विद्वान पं. श्रद्धाराम शर्मा फिल्लौरी यांनी 19व्या शतकात रचली — सोप्या हिंदीत असल्यामुळे ती लवकरच संपूर्ण देशात घरोघरी गायली जाऊ लागली.

🌟 लाभ (परंपरेनुसार)

मनातील दुःख आणि विषयविकार दूर व्हावेत आणि श्रद्धा-भक्ती वाढावी, यासाठी प्रार्थना.
घरात सुख-संपत्ती आणि शरीराच्या कष्टांतून मुक्तीची कामना.

या शास्त्रांत वर्णिलेल्या पारंपरिक श्रद्धा आहेत; फळ हे श्रद्धा, साधनेतील शिस्त आणि स्वतःच्या कर्मावर अवलंबून असते, असे मानले जाते.

❓ नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

«ॐ जय जगदीश हरे» कोणी लिहिली?

पं. श्रद्धाराम फिल्लौरी (1837–1881) यांनी.

ही आरती कोणत्या देवतेची आहे?

भगवान विष्णूंची (जगदीश/नारायण); पण तिचा भाव सर्वव्यापी परमात्म्याला शरण जाणे हा आहे, म्हणून ती प्रत्येक पूजेत गायली जाते.

🪔 श्री लक्ष्मी आरती (ॐ जय लक्ष्मी माता) · 🪐 गुरू (बृहस्पती) मंत्र · 🪔 आपल्या कुंडलीवरून आपला ग्रह/देवता जाणून घ्या · 🧙 ज्योतिषांना विचारा · 🕉 सर्व मंत्र व आरत्या · 🇮🇳 हिंदीत वाचा · 🌐 English

टीप: पाठ भक्तिभावाने आणि शुद्ध उच्चारांसह करावा; विशेष अनुष्ठानासाठी जाणकार आचार्यांचे मार्गदर्शन घ्यावे.

इतर मंत्र व आरती

या विषयावरील पाने

मंत्र, आरती व चालीसा व्रत-सण स्वप्न-कोश हिंदू दिनदर्शिका शुभ मुहूर्त आजचे पंचांग आजचे राशीभविष्य आजचे पंचांग मोफत कुंडली कुंडली जुळवणी